I KZ 116/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Mikos.Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), T. Rybicki.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zygmunta J. - wnioskodawcy o odszkodowanie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie - po rozpoznaniu zażaleń pełnomocników wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 13 czerwca 1988 r. i po wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz zapoznaniu się z pisemnymi wnioskami Prokuratury Generalnej postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę o odszkodowanie przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w P. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. postanowieniem z dnia 13 czerwca 1988 r. oddalił wniosek Zygmunta J. o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa odszkodowania za oczywiście niesłuszne jego aresztowanie od dnia 18 czerwca do dnia 28 lipca 1983 r. (tj. przez 42 dni) w czasie prowadzonego przeciwko niemu śledztwa o przestępstwo określone w art. 240 pkt 1 k.k. w zw. z art. 239 § 1 k.k.Postanowienie to zostało zaskarżone przez pełnomocników wnioskodawcy (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenia są zasadne w zakresie zawierającym wnioski o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nie można bowiem odmówić racji podniesionemu w obydwu zażaleniach zarzutowi obrazy art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 8 października 1950 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz. U. Nr 22, poz. 82).Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu rozważał tę kwestię i stwierdził, że: "Zygmunt J. nie był pociągany do odpowiedzialności karnej z powodu swoich czynności służbowych, ale dlatego, iż w trakcie wykonywania kontroli w KWB "Bełchatów" przyjął korzyść majątkową (...)". Sąd I instancji na poparcie swego stanowiska powołał się na pracę naukową Michalskiego, dotyczącą immunitetów w polskim prawie karnym, która jednak nie daje podstaw do takiej interpretacji tego zagadnienia, jaką przyjął sąd I instancji.Należy zgodzić się z poglądami doktryny i opinią wyrażoną w piśmie wiceprezesa NIK, że pracownik NIK nie może być pociągany bez zgody Kolegium NIK do odpowiedzialności karnej za czyny, które miały związek z jego czynnościami służbowymi.Do wszczęcia postępowania karnego przeciwko inspektorowi NIK o przyjęcie w toku kontroli korzyści majątkowej niezbędne jest zatem uzyskanie zgody Kolegium NIK.Wnioskodawca pozostawał w czasie zastosowania tymczasowego aresztowania pod zarzutem popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 240 pkt 1 k.k., a więc czynu, który pozostawał w związku z działalnością kontrolną.Nie można stosować tak ścieśniającej interpretacji zakresu immunitetu pracowników NIK, jaką przyjął Sąd Wojewódzki.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego zostało podzielone przez Generalną Prokuraturę. Rozważając tę kwestię, należy mieć na względzie, że objęcie pracowników NIK immunitetem miało na celu nie tylko zabezpieczenie tej grupy pracowników przed odpowiedzialnością karną za sposób i zakres spełnianych czynności kontrolnych, ale również - jak słusznie podnosi się w doktrynie - przyznanie im gwarancji swobody i niezależności w czasie wykonywania przez nich czynności kontrolnych. Przecież nie można wyłączyć, że ze względu na spełniane funkcje ta grupa pracowników może być narażona na różne pomówienia m.in. o przyjęcie korzyści i dlatego musi mieć świadomość, że przed wszczęciem postępowania karnego kolegialny organ, jakim jest Kolegium NIK, dokona wstępnej oceny zebranych materiałów, co zabezpieczy przed pochopnym wszczynaniem postępowań. Stanowi to więc jedną z racji przemawiających za ustawowym przyznaniem immunitetu pracownikowi NIK, który to immunitet ma charakter częściowy, gdyż obejmuje tylko te czyny tych pracowników, które pozostają w związku z ich czynnościami służbowymi, i jest immunitetem względnym, gdyż trwa tylko do momentu decyzji Kolegium NIK. Immunitet ten jest jednak immunitetem trwałym, gdyż ma zastosowanie do objętych nim czynów także po ustaniu stosunku pracy, co ma znaczenie w niniejszej sprawie.Pogląd ten daje więc podstawę do twierdzenia, że w toku postępowania o odszkodowanie nie była trafna interpretacja art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 8 października 1950 r. o Najwyższej Izbie Kontroli.Stanowi to tak istotne uchybienie, które powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skoro brak prawnej dopuszczalności prowadzenia postępowania karnego przeciwko wnioskodawcy bez zgody Kolegium NIK, to należy rozważyć, ponownie rozpoznając sprawę, czy nie stanowiło to oczywistej przeszkody do zastosowania tymczasowego aresztowania. Zgodnie z linią ugruntowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego istniałyby w tej sytuacji - wobec ustawowej przeszkody do stosowania tymczasowego aresztowania - warunki do przyznania wnioskodawcy odszkodowania.Uchybienie sądu I instancji ma tak istotne znaczenie, że nie zachodzi konieczność rozważenia w postępowaniu odwoławczym pozostałych zarzutów zawartych w zażaleniach (...).