I PRN 66/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie: SN B. Błachowska, SW J. Adamowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 1987 r. sprawy z powództwa Jerzego S. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w O. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego - Sądu Pracy dla Warszawy-Pragi z dnia 18 lutego 1986 r.:uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy dla Warszawy-Pragi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Jerzy S. domagał się przywrócenia do pracy w pozwanym Zespole Opieki Zdrowotnej w O., kwestionując decyzję pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu picia alkoholu na terenie zakładu pracy.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy dla Warszawy-Pragi w Warszawie na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 18 lutego 1986 r. dopuścił do zawarcia ugody między stronami, mocą której pełnomocnik zakładu pracy cofnął oświadczenie z dnia 21 stycznia 1986 r. o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem bez wypowiedzenia z winy powoda i strony oświadczyły, że stosunek pracy rozwiąże się z tą samą datą w drodze porozumienia stron. Zakład pracy zobowiązał się wydać powodowi nowe świadectwo pracy oraz wypłacić ekwiwalent pieniężny za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy za rok 1985 i 1986. Ponadto zobowiązał się wypłacić pracownikowi gratyfikację jubileuszową z tytułu 25 lat pracy, jeśli nabył do niej prawo w czasie zatrudnienia. W związku z zawarciem ugody Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 lutego 1986 r. wydanym na tymże posiedzeniu wyjaśniającym w składzie jednoosobowym (sędziego bez udziału ławników) umorzył postępowanie.Powyższe postanowienie zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy dla Warszawy-Pragi do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym naruszeniem art. 8 k.p., art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) oraz art. 203 § 4 i art. 355 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nietrafny jest zarzut skarżącego, że "zaskarżone postanowienie dotknięte jest nieważnością, gdyż zostało wydane po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, z naruszeniem art. 355 § 2 k.p.c.". Przepis ten stanowi, że na posiedzeniu niejawnym, może być wydane postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew w piśmie procesowym, natomiast przyczyny nieważności postępowania cywilnego określone są numeratywnie w art. 369 k.p.c.Jak wynika z treści przytoczonego zarzutu, skarżący łączy podniesiony zarzut zarówno z wadliwym składem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie, jak i rodzajem posiedzenia sądowego, na którym postanowienie to zostało wydane. O ile pierwsze uchybienie stanowi przyczynę nieważności określoną w art. 369 pkt 4 k.p.c., o tyle wydanie orzeczenia na niezgodnym z przepisami posiedzeniu nie stanowi w świetle art. 369 k.p.c. samo przez się przyczyny nieważności postępowania, chyba że w następstwie tego uchybienia strona pozbawiona została możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania przewidzianą w art. 369 pkt 5 k.p.c. Taka sytuacja zachodziłaby, gdyby zaskarżone postanowienie zapadło wbrew przepisom na posiedzeniu niejawnym, w którym nie biorą udziału strony, podczas gdy mogło być wydane na rozprawie, na którą wzywa się strony.Jednakże w niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie nie zapadło na posiedzeniu niejawnym, ale na posiedzeniu sądowym wymaganym dla przeprowadzenia przewidzianych w art. 468 k.p.c. czynności wyjaśniających, zwanym potocznie posiedzeniem wyjaśniającym. Czynności te przeprowadza się bez udziału ławników (art. 468 § 3 k.p.c.). Chociaż obowiązujące przepisy nie mówią, w jaki sposób mają być przeprowadzone te czynności, zwłaszcza aby dla ich przeprowadzenia wyznaczano posiedzenie wyjaśniające, jak to przewidziano w art. 470 § 2 k.p.c. w brzmieniu poprzedzającym nowelizację k.p.c. dokonaną ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 86), to jednak ze względu na wymienione w art. 468 § 2 k.p.c. cele czynności wyjaśniających, do których m.in. należy nakłanianie stron do pojednania i zawarcia ugody, konieczny jest w nich udział stron, a to z kolei wymaga wyznaczenia posiedzenia sądowego.Posiedzenie to, jako nie zmierzające do rozpoznania sprawy, nie ma charakteru rozprawy, ze względu jednak na udział w nim stron jest posiedzeniem jawnym. Kodeks postępowania cywilnego odróżnia dwa rodzaje posiedzeń sądowych, mianowicie posiedzenia jawne i niejawne. Pierwsze z nich odbywają się z udziałem stron (uczestników postępowania) oraz w zasadzie przy udziale publiczności, drugie zaś odbywają się bez udziału stron (uczestników postępowania) i publiczności. Na posiedzenie niejawne jednak mogą być wezwane przez sąd oznaczone osoby (art. 152 k.p.c.). W procesie zasadą jest rozpoznawanie spraw na posiedzeniu jawnym, wyjątkiem zaś są posiedzenia niejawne, które odbywają się tylko w wypadkach przewidzianych przepisami (art. 148 § 1 k.p.c.). Najczęstsze są przy tym posiedzenia jawne wyznaczone na rozprawę. Poza wyznaczonymi na rozprawę - mogą być wyznaczone posiedzenia jawne w celu przeprowadzenia określonych czynności procesowych np. przeprowadzenia dowodu przed sędzią wyznaczonym lub sądem wezwanym (art. 238 k.p.c.), w celu przeprowadzenia zabezpieczenia dowodu (art. 314 k.p.c.) ... w celu pojednania stron w sprawach rozwodowych (art. 436 § 1 k.p.c.). Do tego rodzaju posiedzeń jawnych nie będących rozprawami należy posiedzenie wyznaczone dla przeprowadzenia czynności wyjaśniających w sprawach z zakresu prawa pracy.Skoro zaś - jak już wspomniano - jednym z celów tych czynności jest nakłanianie stron do pojednania i zawarcia ugody (art. 468 § 2 pkt 2 k.p.c.), to uznać należy, że sędzia prowadzący jednoosobowo posiedzenie wyjaśniające ma prawo dokonywania oceny, czy zawierana ugoda jest dopuszczalna w świetle przepisów prawa (art. 223 § 2 w związku z art. 203 § 4 i art. 469 k.p.c.), a gdy ocena ta wypadnie pozytywnie, do wydania na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. postanowienia o umorzeniu postępowania. Ponieważ postanowienie takie zapada poza rozprawą, wydaje je przewodniczący bez udziału ławników (art. 47 § 2 k.p.c.).Reasumując powyższe rozważania należy dojść do wniosku, że w razie zawarcia przez strony w sprawie z zakresu prawa pracy ugody na posiedzeniu wyznaczonym dla przeprowadzenia czynności wyjaśniających sędzia przeprowadzający te czynności bez udziału ławników władny jest - uznając zawarcie ugody ze względu na jej treść za dopuszczalne - do wydania na tym posiedzeniu postanowienia o umorzeniu postępowania.Przeciwna wykładnia zaprezentowana w rewizji nadzwyczajnej stawiałaby sędziego prowadzącego czynności wyjaśniające w gorszej sytuacji od ławnika kierującego jednoosobowo postępowaniem w komisji pojednawczej przy sądzie pracy, przed którym strony w sprawach z zakresu prawa pracy zawrzeć mogą prawnie skuteczną ugodę.W związku z dalszymi zarzutami rewizji nadzwyczajnej skład sądzący niniejszą sprawę przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia następujące, budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne: "Czy dopuszczalne jest zawarcie ugody sądowej, na mocy której strony (pracownik i zakład pracy) przekształcają rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia bez zmiany daty rozwiązania umowy?" Wobec podjęcia przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów uchwały z dnia 17 października 1986 r. III PZP 60/86 (OSNCP 1987, z. 5-6, poz. 67), zawierającej pozytywną odpowiedź na powyższe pytanie, pozostał do rozważenia podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia przez Sąd Pracy art. 203 § 4 k.p.c., a to wobec uznania za dopuszczalne zawarcie przez strony ugody korzystnej dla pracownika, który zajmując stanowisko kierownicze dopuścił się naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego, jakim jest trzeźwość. Zarzut ten jest o tyle uzasadniony, że Sąd Pracy dokonał tej oceny przedwcześnie bez próby wyjaśnienia, czy istotnie powód pił alkohol na terenie zakładu pracy, co - gdyby nawet miało miejsce poza godzinami jego pracy - uznane być powinno, z powodu ogromnej szkodliwości społecznej takiego zachowania się, za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Wobec rozbieżnych twierdzeń stron w przedmiocie zaistnienia okoliczności przyjętych przez stronę pozwaną za przyczynę rozwiązania stosunku pracy z pozwanym i przytoczenia przez obie strony dowodów dotyczących tych okoliczności należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i dopiero na podstawie jego wyników ocenić dopuszczalność zawarcia ugody w świetle przesłanek wskazanych w art. 203 § 4 k.p.c. w związku z art. 223 § 2 k.p.c. Zgodnie bowiem ze wskazaniami zawartymi w motywach powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego ustalony stan nietrzeźwości pracownika nie pozwalałby Sądowi na uznanie dopuszczalności zawarcia ugody o treści wskazanej na wstępie niniejszych rozważań wobec jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.