I PRZ 6/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Filcek, M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Prokuratora Wojewódzkiego w W. z siedzibą w Ś. o wykreślenie z rejestru związków zawodowych Krzysztofa H. przewodniczącego Zarządu NSZZ Pracowników (...) Fabryk Mebli w Ś. - Fabryka Mebli w B. K. na skutek rewizji NSZZ Pracowników (...) Fabryk Mebli od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy z dnia 14 maja 1987 r.postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneProkurator Wojewódzki wniósł o wykreślenie z rejestru związków zawodowych Krzysztofa H. wpisanego do rejestru jako przewodniczącego Zarządu Związku. Do wniosku dołączył odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego, na podstawie którego skazano Krzysztofa H. za przestępstwo z art. 184 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności.Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem uwzględnił wniosek prokuratora, postanawiając wykreślić z rejestru związków zawodowych Krzysztofa H., jako przewodniczącego Zarządu Związku. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki powołał się na art. 33 § 2 pkt 3 k.k., zgodnie z którym w czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany jest pozbawiony prawa sprawowania funkcji w organizacjach społecznych. Zdaniem Sądu, treść powołanego przepisu wskazuje, że od chwili uprawomocnienia się wyroku, orzekającego karę ograniczenia wolności Krzysztof H. nie miał prawa sprawowania funkcji przewodniczącego Zarządu Związku Zawodowego. Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że utrata tego prawa jest konsekwencją prawomocnego orzeczenia kary ograniczenia wolności i następuje z mocy prawa w dniu uprawomocnienia się wyroku skazującego, a nie w dniu wydania przez Sąd postanowienia o wykreśleniu z rejestru związków zawodowych, które ma charakter deklaratywny. Z wnioskiem takim powinien był wystąpić do Sądu Zarząd Związku, a skoro takiego wniosku nie złożył, wszczęcie postępowania rejestrowego przez prokuratora było zasadne, jak zmierzające do ochrony praworządności (art. 7 k.p.c.).Postanowienie to zostało zaskarżone przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników (...) Fabryk Mebli. Skarżący zarzuca, że zaskarżone postanowienie, wydane z wniosku prokuratora, narusza zagwarantowaną ustawowo samorządność związków zawodowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Pierwszym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest kwestia, czy związki zawodowe mają charakter organizacji społecznych w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 3 k.k. W świetle bowiem powołanego przepisu w czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany jest pozbawiony prawa sprawowania funkcji w organizacjach społecznych. Poruszonego zagadnienia nie wyjaśniają przepisy ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277). Jest to jednak nieistotne, ponieważ kwestia ta została przesądzona w art. 84 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stosownie do wspomnianej normy konstytucyjnej "organizacje polityczne, związki zawodowe, zrzeszenia pracujących chłopców, zrzeszenia spółdzielcze, organizacje młodzieżowe, kobiece, sportowe i obronne, jak również inne organizacje społeczne ludu pracującego - skupiają obywateli dla czynnego udziału w życiu politycznym, społecznym, gospodarczym i kulturalnym". Z mocy zatem normy prawnej i najwyższego rzędu, jaką jest Konstytucja PRL, związki zawodowe uznane zostały za organizację, społeczną ludu pracującego. Jest przeto zrozumiałe, że w ustawie o związkach zawodowych nie było potrzeby zajmowania się omawianym zagadnieniem i powtórzenia po raz drugi treści normy konstytucyjnej. Należy wobec tego stwierdzić, że związki zawodowe mają charakter organizacji społecznej ludu pracującego.Przewidziany w art. 33 § 2 pkt 3 k.k. zakaz dotyczy sprawowania w czasie odbywania kary ograniczenia wolności funkcji w organizacjach społecznych. Pojęcie "organizacja społeczna" jest pojęciem szerszym od pojęcia "organizacja społeczna ludu pracującego". To ostatnie pojęcie (organizacja społeczna ludu pracującego) odnosi się do istotnego i ważnego odcinka naszego życia społecznego. Mieści się ono w bardziej ogólnym określeniu, jakim jest pojęcie organizacji społecznej. Tym samym przez organizację społeczną, o której mowa w art. 33 § 2 pkt 3 k.k., rozumieć należy również organizację społeczną ludu pracującego, jaką - w myśl unormowań konstytucyjnych - są związki zawodowe.II. Skarżący podnosi, że skoro wyrok skazujący powołuje się w swej sentencji na art. 57 § 2 i 3 pkt 3 k.k., dotyczący nadzwyczajnego złagodzenia kary, a ponadto nakazuje potrącać z wynagrodzenia skazanego 20% na rzecz Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, to nie jest dopuszczalne "rozszerzanie" treści wyroku skazującego przez pozbawienie skazanego również wykonywania funkcji przewodniczącego Zarządu Związku. Zakaz wykonywania tej funkcji nie jest - zdaniem skarżącego związku - orzeczony w wyroku skazującym.Przytoczony zarzut jest błędny. Skazany został uznany winnym popełnienia przestępstwa z art. 184 § 1 k.k., za które ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności. Zastosowanie w stosunku do skazanego nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. 57 § 2 i 3 pkt 3 k.k.) polega na tym, że zamiast kary pozbawienia wolności wymierzono karę ograniczenia wolności. Nie ma racji skarżący, twierdząc, że zakaz wykonywania funkcji przewodniczącego Zarządu Związku nie może dotyczyć skazanego, ponieważ Sąd nie zamieścił w wyroku takiego zakazu. Wbrew zarzutom rewizji zamieszczenie takiego zakazu w wyroku skazującym było zbędne, a to z następujących przyczyn.Kara ograniczenia wolności (art. 33 k.k.) polega na tym, że w czasie odbywania tej kary skarżący nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu (art. 33 § 2 pkt 1 k.k.), jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez Sąd (art. 33 § 2 pkt 2 k.k.), jest pozbawiony prawa sprawowania funkcji w organizacjach społecznych (art. 33 § 2 pkt 3 k.k.) oraz ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary (art. 33 § 2 pkt 4 k.k.). Sformułowanie art. 33 § 2 k.k. wskazuje, że w sentencji wyroku karnego nie zamieszcza się konsekwencji wynikających z wymierzenia kary ograniczenia wolności, wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1, 3 i 4 k.k., a wśród nich wzmianki o zakazie sprawowania w czasie odbywania tej kary funkcji w organizacjach społecznych pkt 3 § 2 art. 33 k.k.). Konsekwencje te jako wynikające z samej istoty kary ograniczenia wolności powstają z mocy samego prawa z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego. Od konsekwencji przewidzianych w pkt 1, 3 i 4 § 2 art. 33 k.k., które powstają z mocy samego prawa, odróżnić należy wykonywanie przez skazanego pracy w czasie odbywania kary ograniczenia wolności. Praca ta - jak wskazuje sformułowanie pkt 2 § 2 art. 44 k.k. - musi być wskazana w sentencji wyroku skazującego, przy czym w stosunku do osoby zatrudnionej w uspołecznionym zakładzie pracy sąd zamiast obowiązku wykonywania pracy może orzec potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę (art. 34 § 2 k.k.). Tym też się tłumaczy zamieszczony w sentencji wyroku obowiązek potrącania z wynagrodzenia za pracę Krzysztofa H. 20% na rzecz Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. Wbrew stanowisku skarżącego nie oznacza to, że skoro w sentencji wyroku brak jest wzmianki o zakazie wykonywania funkcji w organizacjach społecznych, to tym samym Krzysztofa H. nie obowiązuje ten zakaz i może on nadal pełnić funkcję przewodniczącego Zarządu Związku. Jak zaznaczono, wspomniany zakaz wynika z mocy samego prawa z wyroku orzekającego karę ograniczenia wolności, bez potrzeby czynienia o nim wzmianki w wyroku skazującym.Ma rację skarżący, że w ustawie o związkach zawodowych z 1982 r., jak też w statucie Związku, wydanym na podstawie wspomnianej ustawy, brak jest postanowienia zakazującego pełnienia funkcji przewodniczącego Zarządu Związku w okresie odbywania kary ograniczenia wolności. Nie można jednak z tego wyciągać wniosku o dopuszczalności pełnienia tej funkcji. Wszelkie bowiem organizacje społeczne, w tym również związki zawodowe, działają w ramach określonego porządku prawnego i obowiązane są przestrzegać tego porządku. Skoro więc zakaz taki wynika z przepisów kodeksu karnego, to obowiązuje on również związki zawodowe. W konsekwencji we wniosku prokuratora, domagającym się wykreślenia z rejestru związku zawodowego Krzysztofa H. jako przewodniczącego Zarządu Związku, nie można dopatrzeć się pogwałcenia samorządności i niezależności związków zawodowych, ponieważ wniosek zmierzał do ochrony obowiązującego porządku prawnego, któremu związki zawodowe są również podporządkowane.W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że skazanie przewodniczącego zarządu związku zawodowego na karę ograniczenia wolności powoduje - z mocy samego prawa z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego - pozbawienie prawa sprawowania tej funkcji (art. 33 § 2 pkt 3 k.k.) i stanowi podstawę do wykreślenia jego osoby z rejestru związków zawodowych.