I PR 51/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Bała, G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krzysztofa H. przeciwko (...) Fabrykom Mebli w S. - Fabryce Mebli w B. K. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 21 lipca 1987 r.:zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od (...) Fabryk Mebli w Ś. - Fabryki Mebli w B. K. na rzecz Krzysztofa H. kwotę 23.000 zł z 8% od dnia 27 kwietnia 1987 r., oddalił rewizję w pozostałej części. Uzasadnienie faktycznePozwana Fabryka rozwiązała z powodem dnia 22 kwietnia 1987 r. umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. wskutek niepodjęcia pracy na wyznaczonym stanowisku. Powód żądał przywrócenia go do pracy na dotychczasowym stanowisku i zapłaty wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy. Sąd Wojewódzki - po przejęciu sprawy przedstawionej przez Sąd Rejonowy do rozpoznania - oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej koszty procesu. Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Powód był zatrudniony w pozwanej Fabryce od dnia 19 listopada 1981 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nie określony, początkowo jako pomocnik palacza, a następnie brygadzista transportu wewnętrznego. Od 1983 r. powód pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu NSZZ Pracowników DFM - Fabryki Mebli w B. K. Na wniosek organizacji związkowej pozwana Fabryka udzieliła powodowi dnia 29 stycznia 1986 r. zwolnienia od pracy zawodowej na czas pełnienia funkcji przewodniczącego zakładowej organizacji związkowej. Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 1986 r. powód został skazany na podstawie art. 184 § 1 k.k. na karę ograniczenia wolności z potrąceniem 20% wynagrodzenia na rzecz PKPS. Wyrok ten uprawomocnił się dnia 17 października 1986 r. Po uprawomocnieniu się wyroku karnego powód nadal wykonywał funkcję przewodniczącego zarządu związku zawodowego i był delegatem na Kongres OPZZ. Pismem z dnia 16 marca 1987 r. dyrektora (...) Fabryk Mebli w Ś. i z dnia 17 marca 1987 r. dyrektora Fabryki Mebli w B. K. wezwano powoda do podjęcia pracy w charakterze brygadzisty transportu wewnętrznego, w związku z pozbawieniem go prawa do pełnienia funkcji związkowej na skutek skazania na karę ograniczenia wolności. Powód odmówił podjęcia pracy, ponieważ uważał, że jest nadal przewodniczącym zarządu związku zawodowego, i oświadczył, iż nie przyjmuje żadnych poleceń od dyrektora Fabryki. Kierownictwo zakładu przeprowadziło z powodem dnia 3 kwietnia 1987 r. rozmowę ostrzegawczą, wskazując mu na konieczność podjęcia pracy zawodowej oraz informując o skutkach odmowy pracy. Powód odmówił podjęcia pracy. Pozwana Fabryka pismem z dnia 9 kwietnia 1987 r. zawiadomiła zarząd Związku o zamiarze rozwiązania z powodem umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 k.p. wobec niepodejmowania pracy na wyznaczonym stanowisku. Członkowie zarządu Związku odmówili przyjęcia pisma i wyrazili negatywne stanowisko co do zamierzonego rozwiązania z powodem umowy o pracę. Pozwana Fabryka wystąpiła do Federacji Związków Zawodowych Przemysłu Meblarskiego, w której zrzeszony jest zakładowy związek zawodowy, o wyrażenie zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę na podstawie art. 52 § 2 k.p. Pismem z dnia 4 maja 1987 r. Federacja nie wyraziła zgody. Wcześniejsza sprawa powoda przeciwko pozwanej Fabryce o ustalenie, że jest on zwolniony od obowiązku wykonywania pracy zawodowej, zakończyła się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo. Natomiast postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z dnia 14 maja 1987 r., prawomocnym od dnia 20 lipca 1987 r., wykreślono powoda z rejestru związków zawodowych jako przewodniczącego Związku. Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że skazanie na karę ograniczenia wolności z mocy art. 33 § 2 pkt 3 k.k. pozbawiło powoda prawa sprawowania funkcji w związku zawodowym, z chwilą uprawomocnienia się wyroku karnego. Pozbawienie to następuje z mocy samego prawa, bez potrzeby zamieszczenia o tym orzeczenia w wyroku karnym. Skoro powód na czas odbywania kary ograniczenia wolności utracił prawo do pełnienia funkcji przewodniczącego zarządu związku zawodowego, to powinien być z tej funkcji odwołany przez uprawniony organ związkowy. Mimo że powód nie został z tej funkcji odwołany, z chwilą prawomocnego skazania utracił prawo do jej pełnienia i w konsekwencji utracił także prawo do korzystania ze zwolnienia od wykonywania pracy zawodowej. Pozwana Fabryka uprawniona była do żądania podjęcia przez powoda pracy zawodowej. Uporczywe odmawianie przystąpienia do wyznaczonej pracy, po kilkakrotnych wezwaniach i rozmowach ostrzegawczo-wyjaśniających, przeprowadzonych także z udziałem prokuratora, stanowiło zawinione przez powoda ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i uzasadniało rozwiązanie z nim umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Zakaz rozwiązywania umów o pracę z członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej nie dotyczy rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Rozwiązanie z powodem umowy o pracę w tym trybie nie narusza również art. 73 § 2 k.p., ponieważ stron nie łączył stosunek pracy z wyboru. Pozwana Fabryka obowiązana była do uzyskania zgody Federacji Związków Zawodowych Przemysłu Meblarskiego na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Brak zgody Federacji na rozwiązanie umowy o pracę z powodem sprawia, że zostało ono dokonane z naruszeniem art. 32a ust. 1 (powinno być art. 39 ust. 1) ustawy o związkach zawodowych, nie uzasadnia jednak żądania przywrócenia go do pracy ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 8 i 62 k.p.). Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Od wyroku tego rewizję wniósł powód, w której zarzucił obrazę: a) § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 listopada 1985 r. w sprawie udzielania zwolnień od pracy zawodowej pracownikom powołanym do pełnienia funkcji z wyboru w zakładowej organizacji związkowej (Dz. U. Nr 55, poz. 282) przez przyjęcie, że dyrektor pozwanej Fabryki miał prawo cofnięcia powodowi zwolnienia od pracy zawodowej w okresie kadencji sprawowania przez niego funkcji związkowej; b) art. 33 § 2 pkt 3 k.k. przez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do członków pełniących funkcję w zakładowej organizacji związkowej; c) art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych przez uznanie, że kierownik zakładu pracy może ingerować w wewnętrzne sprawy związku zawodowego; d) art. 39 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przez przyjęcie, iż dla rozwiązania z powodem umowy o pracę nie była konieczna uprzednia zgoda statutowo właściwego organu Federacji; e) art. 39 ust. 5 wymienionej ustawy w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 statutu OPZZ przez przyjęcie, że powodowi nie przysługiwała ochrona w związku z wyborem go na delegata na Kongres OPZZ; a ponadto, sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału polegająca na przyjęciu, że strony łączył umowny stosunek pracy, a nie z wyboru, oraz przyjęciu, iż powód uchylał się od pracy, podczas gdy między stronami toczył się spór o interpretację przepisów, a powód dnia 8 maja 1987 r. na rozprawie oświadczył gotowość przystąpienia do pracy do czasu zakończenia niniejszego sporu. Powód wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa albo uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezpodstawnie powód twierdzi, że na skutek pełnienia funkcji przewodniczącego zarządu zakładowego związku zawodowego umowny stosunek pracy z pozwaną Fabryką przekształcił się w stosunek pracy z wyboru. Wybór powoda na wymienione stanowisko związkowe określa jego sytuację prawną w związku zawodowym, natomiast nie wpływa na treść stosunku pracy z pozwaną Fabryką, a w szczególności nie powoduje, że powód stał się pracownikiem tej Fabryki z wyboru. Powołany przez powoda art. 73 k.p. nie dotyczy zaistniałej sytuacji faktycznej. Paragraf I rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1985 r. w sprawie udzielania zwolnień od pracy zawodowej pracownikom powołanym do pełnienia funkcji z wyboru w zakładowej organizacji związkowej (Dz. U. Nr 55, poz. 282) zobowiązujący kierownika zakładu pracy do udzielania pracownikowi pełniącemu funkcję z wyboru w zakładowej organizacji związkowej zwolnienia od pracy zawodowej na czas trwania kadencji należy rozumieć z uwzględnieniem istoty i celu takiego zwolnienia. Zwolnienie takie ma umożliwiać pracownikowi właściwe pełnienie funkcji związkowej. Pełnienie funkcji przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej trwa normalnie przez okres kadencji określonej w przepisach o związkach zawodowych, tj. okres, na jaki zarząd został wybrany. Różne zdarzenia zaistniałe następczo mogą spowodować, że pracownik przestaje pełnić funkcję związkową przed upływem kadencji. Pracownik wybrany na przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej może np. zrzec się tej funkcji bądź być z niej odwołany nawet po upływie kilku dni. Nie ma żadnego prawnego i społecznego uzasadnienia twierdzenie, że i w takiej sytuacji pracownik ten jest zwolniony od pracy zawodowej do czasu upływu kadencji organu związkowego, w którym pełnił funkcję związkową, trwającej zwykle kilka lat. Dlatego ta wykładnia celowościowa § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1985 r. w sprawie udzielania zwolnień od pracy zawodowej pracownikom powołanym do pełnienia funkcji z wyboru w zakładowej organizacji związkowej (Dz. U. Nr 55, poz. 282), w związku z art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 8 października 1982 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277) o związkach zawodowych, uzasadnia twierdzenie, że kierownik zakładu pracy ma prawo cofnąć pracownikowi zwolnienie od pracy zawodowej przed upływem kadencji organu związkowego, jeżeli pracownik przestał pełnić w tym organie funkcję związkową, stanowiącą przyczynę zwolnienia od pracy zawodowej. Odpadła bowiem przyczyna zwolnienia pracownika od pracy zawodowej, a tym samym nieaktualny stał się cel zwolnienia. Należy przy tym dodać, że zakład pracy za okres zwolnienia od pracy zawodowej z mocy § 2 wymienionego rozporządzenia obowiązany jest do wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia. Nie do przyjęcia jest taka wykładnia powołanych przepisów, że pracownikowi temu przysługuje wynagrodzenie, mimo iż nie pełni on już funkcji związkowej i nie wykonuje pracy zawodowej. Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w postanowieniu SN z dnia 20 lipca 1987 r. I PRZ 6/87, że "skazanie przewodniczącego zarządu związku zawodowego na karę ograniczenia wolności powoduje z mocy samego prawa, z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego, pozbawienie prawa sprawowania tej funkcji (art. 33 § 2 pkt 3 k.k.)". Skoro powód został skazany na taką karę, wyrok karny uprawomocnił się dnia 17 października 1986 r., to do tej daty powód z mocy prawa nie pełnił funkcji przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej i powinien podjąć pracę w pozwanej Fabryce. Zasadne było więc wezwanie powoda przez kierownika Fabryki do podjęcia pracy wykonywanej poprzednio. Ustalone przez Sąd Wojewódzki okoliczności faktyczne, a w szczególności fakty wezwań powoda do podjęcia pracy, przeprowadzenie z nim rozmów wyjaśniających i ostrzegawczych z pouczeniem o możliwości rozwiązania z nim umowy o pracę oraz jego kategoryczna odmowa przystąpienia do pracy uzasadniały pogląd, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 ust. 1 pkt 1 k.p.). Jednakże konieczną przesłanką zgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę w tym trybie z pracownikiem będącym członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej oraz w okresie roku od daty ustania pełnienia tej funkcji jest uzyskanie zgody właściwej organizacji związkowej (art. 39 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Zakładowa organizacja związkowa działająca przy pozwanej Fabryce była zrzeszona w Federacji Związków Zawodowych Przemysłu Meblarskiego, której organ był powołany do wyrażenia zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Niewyrażenie zgody przez Federację przesądza o naruszeniu wymienionego przepisu przy rozwiązaniu z powodem umowy o pracę. Powołanie przez Sąd Wojewódzki art. 62 k.p. dla uzasadnienia oddalenia powództwa jest nietrafne. Przepis ten bowiem nie dotyczy naruszenia przepisów o szczególnej ochronie pracowników pełniących funkcje związkowe, a w szczególności wymaganej zgody instancji związkowej na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Sąd Najwyższy uznał też brak dostatecznych podstaw do zastosowania w okolicznościach sprawy art. 8 k.p., bowiem zwalczanie przez powoda rozwiązania z nim umowy o pracę dokonanego z naruszeniem art. 39 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w zaistniałym stanie faktycznym nie usprawiedliwia potraktowania zachowania powoda jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Natomiast ustalenia poczynione w sprawie, a w szczególności okoliczności wskazujące na istotne zadrażnienia w stosunkach między stronami, powodujące określone konsekwencje w działaniu zakładowej organizacji związkowej usprawiedliwiają stwierdzenie, że przywrócenie powoda do pracy w pozwanej Fabryce nie służyłoby pożądanej atmosferze w zakładzie pracy i prawidłowemu ukształtowaniu stosunków w kolektywie pracowniczym. W tej sytuacji Sąd Najwyższy na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. uznał za celowe zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania z mocy art. 56 k.p. zamiast orzeczenia o przywróceniu powoda do pracy. Zakres odszkodowania określa art. 58 k.p. Odszkodowanie przysługuje pracownikowi w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, także wówczas, gdy pracownik podlega szczególnej ochronie. Powód otrzymał wynagrodzenie miesięczne w kwocie 23.000 zł (zaświadczenie w aktach). W pozwanej Fabryce powód pracował od 1981 r. Z akt osobowych powoda wynika brak możliwości wliczenia poprzednich okresów zatrudnienia powoda dla ustalenia dziesięcioletniego okresu zatrudnienia wymaganego do trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia w związku z art. 36 § 4 k.p. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zaliczenia poprzedniego zatrudnienia do okresu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę (Dz. U. Nr 37, poz. 216). Zatem okres wypowiedzenia powodowi umowy o pracę wynosił 1 miesiąc (art. 36 § 1 pkt 2 k.p.).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji.