III CRN 69/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: T. Bielecki, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Jolanty G. z udziałem Konstantina Ch. M. o pozbawienie władzy rodzicielskiej nad małoletnią Ewą M. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 1986 r.:postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i znieść postępowanie w zakresie objętym rozprawą rewizyjną z dnia 23 kwietnia 1986 r. oraz przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do rozpoznania rewizji uczestnika postępowania. Uzasadnienie faktyczneJolanta G. domagała się pozbawienia swojego b. męża Konstantina Ch. M. władzy rodzicielskiej nad urodzoną dnia 13 marca 1979 r. z tego małżeństwa córką Ewą Sonią M.Wnioskodawczyni twierdziła, że w wyroku rozwodowym wydanym dnia 27 stycznia 1983 r. zastrzeżone zostały dla uczestnika postępowania uprawnienia do osobistych kontaktów z małoletnią córką, jednakże nie podjął on, od daty tego wyroku, żadnej próby nawiązania kontaktu z dzieckiem. Nie łożył na utrzymanie ustalonych przez sąd alimentów.Uczestnik postępowania domagał się oddalenia wniosku i zaprzeczył zawartym we wniosku twierdzeniom.Postanowieniem z dnia 28 października 1985 r. Sąd Rejonowy pozbawił uczestnika postępowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią Ewą Sonią M.Rewizja uczestnika postępowania została zaskarżonym postanowieniem oddalona.W rewizji nadzwyczajnej złożonej po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. Minister Sprawiedliwości zarzucił wymienionemu postanowieniu rażące naruszenie prawa: art. 387 i 388 § 1, art. 133 § 3 i art. 1135 § 1 k.p.c. w związku z art. 89 § 2 k.p.c., art. 111 § 1 k.r.o. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zniesienie postępowania w części objętej rozprawą rewizyjną z dnia 23 kwietnia 1986 r. oraz o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uczestnik postępowania Konstantin Ch. M. jest obywatelem bułgarskim i stale zamieszkuje w kraju ojczystym. Na rozprawie w Sądzie Rejonowym w dniu 24 czerwca 1985 r. wskazał on Stanisława M. jako pełnomocnika dla doręczeń. Wysłane pod adresem wskazanego pełnomocnika wezwanie na rozprawę rewizyjną wyznaczoną na dzień 3 kwietnia 1986 r. zostało zwrócone z adnotacją "nie podjęte w terminie". Odraczając rozprawę Sąd Wojewódzki stwierdził w protokole tejże rozprawy, że Stanisław M. nie został "ustanowiony" przez uczestnika postępowania pełnomocnikiem dla doręczeń. W wyniku tego wezwanie uczestnika postępowania Konstantina Ch. M. z oznaczeniem terminu kolejnej rozprawy, wyznaczonej na dzień 23 kwietnia 1986 r. zostało złożone do akt sprawy ze skutkami doręczenia (art. 1135 § 2 k.p.c.). Powyższego stanowiska co do wskazania pełnomocnika dla doręczeń w osobie Stanisława M. nie można podzielić. Treść oświadczenia złożonego do protokołu rozprawy z dnia 24 czerwca 1985 r. czyni zadość wymaganiom określonym w art. 1135 § 1 in fine k.p.c. Wskazanie pełnomocnika nie wymaga jakiejś szczególnej formy. W tych okolicznościach pozostawienie w aktach sprawy wezwania dla uczestnika postępowania było bezskuteczne. Rozważając skutki, jakie przytoczone uchybienie wywiera, należy stwierdzić, że art. 1135 § 1 k.p.c. pozwalający na wskazanie pełnomocnika dla doręczeń, ze skutkami tam określonymi, ma charakter wyjątku. Stanowi on wyłom w stosunku do stworzonych przez kodeks postępowania cywilnego gwarancji zapewnienia stronie znajomości całego materiału sprawy i możliwości podejmowania stosownych czynności procesowych. Takie uregulowanie zmierzało do wyeliminowania przewlekłości postępowania i przeszkód, jakie wynikają przy dokonywaniu doręczeń za granicę. Nie można przy tym wyłączyć, że osoba wskazana jako pełnomocnik dla doręczeń może w innej drodze doręczyć korespondencję stronie zamieszkałej za granicą w sposób i w terminie zapewniającym możliwość podjęcia właściwych - ze względu na tok postępowania - czynności. Niezależnie jednak od zachowania się pełnomocnika i ewentualnie podejmowanych przez niego czynności, co do zapewnienia obrony osobie zamieszkałej za granicą, art. 1135 k.p.c., jak również inne przepisy normujące pomoc prawną i doręczanie pism sądowych za granicę nie pozwalają na wprowadzenie dalszych - poza wyraźnie unormowanymi - ograniczeń czy ułatwień w zakresie doręczania wezwań dla osób zamieszkujących za granicą. Dlatego bezskuteczne pozostawienie w aktach sprawy wezwania na rozprawę stanowi uchybienie procesowe kwalifikujące się jako pozbawienie osoby (która wskazała w Polsce pełnomocnika dla doręczeń) możności obrony jej praw i w konsekwencji stanowi przyczynę nieważności postępowania. Usunięcie skutków tego uchybienia wymaga uchylenia zaskarżonego postanowienia i zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością. Orzeczenie w tak istotnej dla rodziny i dziecka kwestii, jaką jest władza rodzicielska, w warunkach nieważności postępowania z powodu pozbawienia jednego z rodziców dziecka możności obrony swych praw narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.).Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.