III UZP 28/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, A. Uszoka, w sprawie z powództwa Adama C. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Z. o emeryturę wojskową po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 4 czerwca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zawarte w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.) określenie "inwalidztwo powstało wskutek wypadku lub choroby, pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze" należy rozumieć w ten sposób, że skutki wypadku lub wymienionej choroby mają stanowić wyłączną przyczynę inwalidztwa ewentualnie naruszenie sprawności organizmu z tego powodu powinno stanowić schorzenie wiodące, czy też wystarczy, że skutki wypadku lub wymienionej choroby współdecydują o inwalidztwie pogłębiając niezdolność do służby wojskowej wywołaną innymi schorzeniami samoistnymi?"podjął następującą uchwałę:Zawarte w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.) określenie "inwalidztwo powstało wskutek wypadku lub choroby, pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze", oznacza, że przy ocenie związku inwalidztwa ze służbą wojskową nie uwzględnia się takich obrażeń i ich następstw, których nie można wiązać przyczynowo z wypadkiem, oraz takich schorzeń i ich następstw, których nie można wiązać przyczynowo ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej.Uzasadnienie faktyczneDecyzją Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Z. z dnia 15 stycznia 1987 r. ustalono uprawnienia wnioskodawcy Adama C. ur. 4 stycznia 1930 r. do wojskowej renty inwalidzkiej według III grupy, w związku ze służbą wojskową, na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin.Decyzją zaś z dnia 16 stycznia 1987 r. stwierdzono uprawnienia wnioskodawcy do emerytury wojskowej na podstawie wyżej powołanej ustawy, przy czym wypłatę renty inwalidzkiej zawieszono, ponieważ emerytura okazała się korzystniejsza.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca podniósł, że w dniu 8 marca 1968 r. podczas pełnienia służby wojskowej uległ wypadkowi, który spowodował 36% utratę zdrowia, czego organ rentowy nie wziął pod uwagę ustalając uprawnienia do świadczeń.Przyjmując, że wnioskodawca domaga się przyznania prawa do świadczenia emerytalno-rentowego o połowę powiększonego na podstawie art. 37 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wystąpił w trybie art. 391 § k.p.c. do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie pytania prawnego przedstawionego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.) renciście, którego inwalidztwo powstało wskutek wypadku lub choroby, pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze, uprawnionemu do emerytury przewidzianej w niniejszej ustawie lub w innych przepisach wypłaca się w zależności od jego wyboru:1) rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo2) emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej.Wypłata świadczeń na warunkach określonych w tym przepisie uzależniona jest od stwierdzenia, że z tytułu powodujących inwalidztwo co najmniej III grupy skutków wypadku lub choroby, pozostających w związku ze służbą wojskową, przysługują świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 53, poz. 342 ze zm.).Jednorazowe odszkodowanie pieniężne - w myśl art. 5 ust. 1 tej ostatniej ustawy - przysługuje żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 2 ustawy albo doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu co najmniej w 20% wskutek chorób wymienionych w załączniku nr 1 do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 stycznia 1973 r. w sprawie ustalenia wykazów chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia rentowe i odszkodowawcze (M. P. Nr 4, poz. 29 ze zm.).Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło podczas lub w związku: z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych (pkt 1); z wykonywaniem czynności w interesie służby nawet bez polecenia przełożonych (pkt 2) oraz w związku z innymi przypadkami określonymi w pkt 3 do 8 art. 2 ust. 1 ustawy.Chorobami zaś pozostającymi w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze, są jednostki chorobowe ściśle wyszczególnione w przepisie. Pod poz. 1 załącznika nr 1 do wymienionego zarządzenia MON z dnia 16 stycznia 1973 r. zamieszczone zostały choroby pod postacią: "zatruć ostrych i przewlekłych substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć". Warunkiem jednak uwzględnienia wspomnianych schorzeń jest ustalenie, że zostały one wywołane pracami, przy których istnieje narażenie na działanie substancji toksycznych lub szkodliwych. Dalsze pozycje załącznika (od 2 do 17) zawierają wyszczególnienie innych schorzeń oraz czynników wywołujących te choroby. O doznanych w wypadku odpowiadającym wymaganiom ustawowym obrażeniach i o rodzaju schorzeń odpowiadających pozycjom powołanego załącznika nr 1, uzasadniających przyznanie jednorazowego odszkodowania, decydują wyniki postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy odniesione obrażenia lub ujawnione schorzenia, jak również następstwa tych obrażeń lub schorzeń pozostają w związku przyczynowym z konkretnym zdarzeniem będącym wypadkiem (w odniesieniu do obrażeń) lub ze szczególnymi właściwościami czy warunkami służby wojskowej (w odniesieniu do chorób).Wszelkie natomiast obrażenia lub choroby nie pozostające w związku przyczynowym ze służbą wojskową nie mają wpływu ani na ocenę stopnia inwalidztwa w postępowaniu o ustalenie jego związku ze służbą wojskową, ani też na ocenę trwałego uszczerbku na zdrowiu - tym samym na ocenę prawa do jednorazowego odszkodowania.Powyższe stanowisko - niezależnie od powołanych przepisów - znajduje uzasadnienie również w treści § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 marca 1973 r. w sprawie ustalania stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz związku śmierci żołnierzy ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby (Dz. Rozk. MON Nr 10, poz. 49 ze zm.). Przepis ten postanawia, że: - w razie utraty lub uszkodzenia organu, narządu albo układu, których funkcje przed wypadkiem lub chorobą były już wcześniej upośledzone, stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu określa się w wysokości różnicy pomiędzy stopniem trwałego uszczerbku na zdrowiu po wypadku lub przebyciu choroby związanej ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej a stopniem upośledzenia istniejącego wcześniej. Jeżeli nie jest możliwe określenie, w jakim stopniu organ, narząd albo układ były upośledzone przed wypadkiem lub chorobą związaną ze szczególnymi właściwościami lub warunkiem służby wojskowej, przyjmuje się, że upośledzenia funkcji nie było.Zależnie od okoliczności ustalenia związku przyczynowego obrażeń lub chorób ze służbą wojskową sporządza się na podstawie wyników przedmiotowego badania dokumentację obrazującą przebieg procesu chorobowego, obserwację kliniczną według zasad wiedzy lekarskiej, przy czym w sytuacjach wątpliwych dopuszczalne jest ze strony lekarzy przyjęcie jako kryterium - formy "przeważającego prawdopodobieństwa" (przykładowo: według zasad wiedzy lekarskiej stwierdzone schorzenie pozostaje z przeważającym prawdopodobieństwem w związku przyczynowym z doznanym w wypadku urazem czaszki. Takie stwierdzenie biegłych stanowi wystarczającą przesłankę dowodową).Należy jednak mieć na uwadze, że w myśl art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. do spraw o świadczenia należne z tytułu wypadków, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.Z przedstawionych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji.