III UZP 4/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: E. Brzeziński, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o ustalenie, że obowiązek zapłaty 546.392 zł z tytułu składek ubezpieczeniowych nie istnieje po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 19 października 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy istniał i nadal istnieje obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne od nagród wypłacanych z funduszu nagród tworzonego na podstawie art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę:Od dnia 1 września 1986 r. nie istnieje obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne od nagród wypłacanych na podstawie art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Obowiązek uiszczania tych składek istniał przed dniem 1 września 1986 r. (§ 1 uchwały nr 128 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1986 r. zmieniającej uchwałę w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej - M.P. Nr 27, poz. 184 w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy - Dz. U. Nr 73, poz. 332). Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy obciążył powodową Spółdzielnię Mieszkaniową obowiązkiem uiszczenia organowi rentowemu kwoty 546.392 zł. Na kwotę tę składa się m.in. wyrównanie należnych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wyraził pogląd, że nagrody wypłacone pracownikom powodowej spółdzielni za 1984 r. z funduszu nagród tworzonego zgodnie z art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze, od których nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne, mają charakter wynagrodzeń osobowych w rozumieniu uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85), a zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 73, poz. 332) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy stanowią wypłaty pieniężne zaliczone - w myśl obowiązujących przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej - do wynagrodzeń osobowych.W odwołaniu od tej decyzji powodowa spółdzielnia podniosła, że § 2 powołanej uchwały nr 33 odrębnie traktuje wynagrodzenie osobowe (pkt 1) oraz wypłaty z zysku do podziału i z nadwyżki bilansowej w spółdzielniach (pkt 6), a zgodnie z art. 77 § 1 prawa spółdzielczego z 1982 r. wypłaty z części nadwyżki bilansowej nie wchodzą do podstawy obliczania składek na ubezpieczenie społeczne. Powodowa Spółdzielnia podniosła ponadto, że uchwała nr 128 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1986 r. (M.P. Nr 27, poz. 184) dodała do § 1 uchwały nr 33 ust. 2 o następującym brzmieniu: "nagrody z funduszu nagród tworzonego na podstawie art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze traktuje się na równi z wypłatami wymienionymi w ust. 1 pkt 6".Na tle takiego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Zgodnie z art. 208 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) "spółdzielnia tworzy fundusz nagród w wysokości ustalonej przez walne zgromadzenie". Jest niesporne w sprawie, że organ rentowy obciążył powodową Spółdzielnię Mieszkaniową obowiązkiem uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne od nagród utworzonych w tym trybie za 1984 r.W świetle obowiązujących w tym okresie przepisów, a w szczególności rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 73, poz. 332), wypłaty pieniężne zaliczone do wynagrodzeń osobowych podlegają obowiązkowi uiszczenia od nich składek na ubezpieczenie społeczne. Decydujące zatem znaczenie ma wyjaśnienie, czy w 1984 r. nagrody wypłacane członkom spółdzielni mieszkaniowych na podstawie art. 208 § 6 prawa spółdzielczego miały charakter prawny wynagrodzeń osobowych.W 1984 r. obowiązywała w jej pierwotnym brzmieniu uchwała nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85), która wynagrodzenia otrzymywane przez pracowników w uspołecznionych zakładach pracy dzieliła na wymienione w tej uchwale grupy, a m.in. na wynagrodzenia osobowe (pkt 1 § 2 uchwały) oraz wypłaty z zysku do podziału nadwyżki bilansowej w spółdzielniach (pkt 6 § 2 uchwały). Skoro więc powołana uchwała w brzmieniu obowiązującym w 1984 r. rozróżniała wynagrodzenia osobowe oraz wypłaty z zysku do podziału z nadwyżki bilansowej w spółdzielniach, a przepisy wspomnianego rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1983 r. obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne obciążały jedynie wynagrodzenia mające charakter wynagrodzeń osobowych, to z tego wynika, iż wypłaty z zysku do podziału z nadwyżki bilansowej w spółdzielniach, jako nie mające charakteru prawnego wynagrodzeń osobowych, nie podlegały w 1984 r. obowiązkowi uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne. Takie unormowanie zgodne jest z treścią art. 77 § 1 prawa spółdzielczego, który stanowi, że wypłaty z części nadwyżki bilansowej na premie i nagrody nie wchodzą do podstawy naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne.W roku postępowania sądowego powodowa Spółdzielnia Mieszkaniowa reprezentowała pogląd, że nagrody, o których mowa w § 6 art. 208 - prawa spółdzielczego nie mają charakteru wynagrodzeń osobowych, lecz z istoty tych nagród wynika, że wypłacane są one z części nadwyżki bilansowej w rozumieniu § 1 art. 77 prawa spółdzielczego. Pogląd ten prowadzi w konsekwencji do przyjęcia, że brak jest podstaw do naliczenia od tych nagród składek na ubezpieczenie społeczne.Z poglądem tym nie można się zgodzić przede wszystkim dlatego, że - wbrew stanowisku spółdzielni - zachodzi istotna różnica między nagrodami wypłacanymi z części nadwyżki bilansowej (art. 77 § 1 prawa spółdzielczego), a nagrodami z art. 208 § 6 tego prawa. Różnica polega na tym, że w art. 77 § 1 chodzi o nagrody wypłacane z funduszu powstałego po potrąceniu wydatków poniesionych przez spółdzielnię, gdyż dopiero po potrąceniu tych wydatków powstaje zysk, który przesądza o powstaniu nadwyżki bilansowej, a z tej właśnie nadwyżki są wypłacane nagrody z art. 77 § 1. Tymczasem spółdzielnie mieszkaniowe działalność swą prowadzą bezwynikowo, a tworzony przez nie fundusz nagród na podstawie art. 208 § 6 prawa spółdzielczego nie powstaje z osiągniętego zysku, lecz stosownie do powołanego art. 208 § 1 odpisy na fundusz nagród obciążają koszty działalności spółdzielni mieszkaniowej, stanowiąc tym samym jeden z elementów wydatków poniesionych przez spółdzielnię. Dlatego też - w świetle pierwotnego brzmienia uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r., która w tym brzmieniu obowiązywała w 1984 r. nagrody wypłacane w spółdzielniach mieszkaniowych na podstawie art. 208 § 6 prawa spółdzielczego nie mogły być traktowane równoznacznie z nagrodami wypłacanymi z nadwyżki bilansowej w rozumieniu art. 77 § 1 tego prawa. W konsekwencji - w świetle pierwotnego brzmienia uchwały - nagrody takie w 1984 r. nie miały charakteru nagród wypłacanych z nadwyżki bilansowej (pkt 6 § 1 uchwały), lecz charakter wynagrodzeń osobowych, od których powinny być uiszczane składki na ubezpieczenie społeczne.II. Sytuacja prawna uległa zmianie od dnia 1 września 1986 r. Z tym bowiem dniem wydana została uchwała nr 128 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1986 r., która znowelizowała uchwałę nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. (M.P. Nr 27, poz. 184). W świetle tej noweli nagrody z funduszu nagród tworzonego na podstawie art. 208 § 6 prawa spółdzielczego zostały potraktowane na równi z wypłatami wymienionymi w § 1 ust. 2 pkt 6 uchwały nr 33, a więc z nagrodami wypłacanymi w spółdzielniach z nadwyżki bilansowej. Uchwała nr 128 weszła w życie z dniem 1 września 1986 r. a zatem od tej daty nagrodom z art. 208 § 6 prawa spółdzielczego został nadany charakter prawny taki, jaki mają nagrody wypłacane w spółdzielniach z nadwyżki bilansowej. Tym samym z mocy szczególnego przepisu zawartego w powołanej uchwale nr 128 od dnia 1 września 1986 r. nagrody z art. 208 § 6 należy traktować równoznacznie z nagrodami wypłacanymi w spółdzielniach z nadwyżki bilansowej. Dlatego też od dnia 1 września 1986 r. nagrody wypłacane na podstawie art. 208 § 6 prawa spółdzielczego nie podlegają obowiązkowi uiszczania od nich składek na ubezpieczenie społeczne.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.