III UZP 40/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Ernesta F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o zwrot nienależnie pobranych świadczeń po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 8 grudnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zatrudnienie inwalidy II grupy z zastosowaniem § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1984 r. w sprawie czasu pracy i płatnych urlopów dodatkowych dla pracowników zaliczonych do I lub II grupy inwalidów (Dz. U. Nr 28, poz. 143) należy traktować jako zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, powodujące zawieszenie prawa do emerytury lub renty?podjął następującą uchwałę:Wykonywana przez inwalidę II grupy praca w wymiarze określonym w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1984 r. w sprawie czasu pracy i płatnych urlopów dodatkowych dla pracowników zaliczonych do I lub II grupy inwalidów (Dz. U. Nr 28, poz. 143) stanowi pracę w pełnym wymiarze czasu pracy powodującą zawieszenie prawa do emerytury lub renty. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 1 września 1988 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawcy od dnia 1 lipca 1988 r. wypłatę emerytury i zobowiązał go do zwrotu nadpłaconych świadczeń za okres od dnia 1 lutego 1988 r. do dnia 30 czerwca 1988 r., w kwocie 168.540 zł, po ustaleniu, że wnioskodawca od dnia 1 lutego 1988 r. podjął zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, przewidzianym dla pracowników zaliczonych do I lub II grupy inwalidów. Od tej decyzji wniósł odwołanie wnioskodawca, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i zobowiązania organu rentowego do wypłaty emerytury i ustalenia, że po stronie wnioskodawcy nie istnieje obowiązek zwrotu nadpłaconych świadczeń. W uzasadnieniu odwołania zarzucił, że organ rentowy bezpodstawnie przyjął, iż od dnia 11 lutego 1988 r. został on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, który dla pracowników urzędu wojewódzkiego wynosi 42 godziny tygodniowo. W takim wymiarze czasu pracy, jako inwalida II grupy nie mógł być zatrudniony, gdyż byłoby to sprzeczne z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1984 r. w sprawie czasu pracy i płatnych urlopów dodatkowych dla pracowników zaliczonych do I lub II grupy inwalidów (Dz. U. Nr 28, poz. 143), które dla tej grupy pracowników ograniczyło czas pracy do 35 godzin tygodniowo, a w tygodniach, w których przypada dzień ustawowo wolny od pracy - do 28 godzin tygodniowo. W 1987 r. wnioskodawca zawarł z Urzędem Wojewódzkim umowę, z której wynika, że zostaje zatrudniony na 1/2 etatu, w wymiarze czasu pracy wynoszącym 17,5 godz. tygodniowo. Zdaniem wnioskodawcy, umowa ta jest nadal wiążąca. Faktem jest, że od lutego 1988 r. pracuje w wymiarze 35 lub 28 godzin tygodniowo, ale ten wymiar czasu pracy stanowi niepełny etat (0,83% etatu).W tym stanie z uwagi na to, że wykonuje zawód deficytowy (technik budowlany), przysługuje mu prawo do pobierania emerytury, bez względu na wysokość wynagrodzenia. Sąd Wojewódzki uznał, iż w sprawie występuje poważne zagadnienie prawne, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, o treści przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 82 ust. 1 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu w razie osiągania wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wydane na podstawie art. 82 i 86 ustawy o z.e.p. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197 ze zm.) uściśliło w § 1 ust. 1, że chodzi o wykonywanie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym pracownika w danym zawodzie oraz że zawieszenie świadczenia następuje bez względu na wysokość wynagrodzenia. Z mocy art. 129 § 2 k.p. Rada Ministrów została upoważniona do określania w drodze rozporządzenia zakresu i zasad skracania czasu pracy. Pracownicy, których czas pracy w tym trybie zostaje obniżony w porównaniu z ogólnie obowiązującym czasem pracy, są traktowani jako pracownicy wykonujący pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, ze wszystkimi konsekwencjami zarówno w zakresie uprawnień pracowniczych, jak i emerytalnych. W tym zakresie ich sytuacja jest więc korzystniejsza. Konsekwentnie - wykonywanie pracy w połowie tego obniżonego wymiaru czasu pracy stanowi wykonywanie zatrudnienia w połowie wymiaru czasu pracy, co - w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych - ma istotne znaczenie z uwagi na wymaganie określone w art. 12 ust. 1 ustawy o z.e.p. Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 maja 1984 r. w sprawie czasu pracy i płatnych urlopów dodatkowych dla pracowników zaliczonych do I lub II grupy inwalidów (Dz. U. Nr 28, poz. 143) zostało - w zakresie dotyczącym czasu pracy - wydane na podstawie delegacji z art. 129 § 2 k.p. Dlatego wykonywana przez inwalidę I lub II grupy praca w wymiarze określonym w § 1 ust. 1 tegoż rozporządzenia stanowi pracę wykonywaną w pełnym wymiarze. Za takim stanowiskiem przemawia dodatkowo przepis § 2 ust. 1 i 3 tego rozporządzenia stanowiący, że skrócony czas pracy nie powoduje zmiany wysokości wynagrodzenia, i to zarówno pracowników wynagradzanych według czasowej lub akordowej formy płac, jak i wynagradzanych miesięcznie, a także § 4. W myśl bowiem tego ostatniego przepisu, jeżeli przepisy szczególne przewidują korzystniejszy dla pracownika wymiar czasu pracy niż określony w § 1, mają zastosowanie te przepisy. Nie ma żadnej argumentacji, która by przemawiała za tym, że dla celu z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 marca 1983 r. pracowników, których czas pracy został skrócony na mocy § 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia, należy traktować jako zatrudnionych w wymiarze czasu niższym niż pełny wymiar czasu pracy. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że wykonywana przez inwalidę II grupy praca w wymiarze określonym w tym przepisie stanowi pracę w pełnym wymiarze czasu pracy powodującą zawieszenie prawa do emerytury lub renty. Uchwała ta jest zgodna ze stanowiskiem zajętym przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej, a także z sugestią Sądu Wojewódzkiego, który uznał za celowe przedstawienie zagadnienia prawnego przede wszystkim z uwagi na jego precedensowy charakter.