IV PR 225/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, J. Bała.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława L., Zbigniewa G., Zdzisława O. i Tadeusza J. przeciwko Spółdzielni Inwalidów (...) w P. o wynagrodzenie na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 4 czerwca 1987 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneBezsporne jest, że powodowie są twórcami wynalazku pt. "Trójkąt ostrzegawczy", strona pozwana jest uprawniona do stosowania patentu, powodowie otrzymali wynagrodzenie za 5-letni okres stosowania wynalazku, który zakończył się z dniem 31 marca 1984 r., a także, iż otrzymali wynagrodzenie za 6 rok stosowania wynalazku.W przedmiotowej sprawie powodowie dochodzili zasądzenia od strony pozwanej wynagrodzenia za stosowanie ich wynalazku za 7 rok w kwocie 1.613.520 zł i za 8 rok w kwocie 3.224.105 zł. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 1.604.262 zł tytułem wynagrodzenia za 7 rok stosowania, a oddalił roszczenie o zasądzenie wynagrodzenia za 8 rok stosowania wynalazku.Uwzględniając roszczenie o wynagrodzenie za 7 rok stosowania Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że strona pozwana jest zobowiązana do wypłaty wynagrodzenia za ten okres, skoro w tym przedmiocie podjęła pozytywną decyzję, powodowie znali jej treść, a przeto jej późniejsze uchylenie nie mogło zwolnić strony pozwanej od obowiązku wypłaty wynagrodzenia.Oddalając natomiast roszczenie o wynagrodzenie za 8 rok stosowania Sąd Wojewódzki wskazał na następujące ustalenie i wnioski.Pismem z dnia 3 października 1984 r. powodowie wystąpili do pozwanej Spółdzielni z wnioskiem o przedłużenie wypłaty wynagrodzenia na okres dalszych 5 lat wskazując, że w związku ze zmianą przepisów ruchu drogowego, które wprowadziły obowiązek posiadania w wyposażeniu pojazdów samochodowych trójkąta ostrzegawczego, produkcja tych trójkątów będzie rosła w porównaniu z pierwszym 5-letnim okresem stosowania ich wynalazku. Na pismo to strona pozwana odpowiedzi nie udzieliła, a uchwałą Zarządu z dnia 17 kwietnia 1985 r. postanowiła wypłacić powodom wynagrodzenie za 6 rok stosowania. Uchwałą z dnia 16 maja 1986 r. postanowiono wypłacić wynagrodzenie za 7 rok stosowania, którą uchylono uchwałę z dnia 11 lipca 1986 r. i w której równocześnie postanowiono o nieprzedłużaniu okresu wypłat wynagrodzeń ponad rok 1985. Strona pozwana podjęłaby uchwałę, którą przedłużyłaby prawo powodów do wynagrodzenia na drugi 5-letni okres stosowania wynalazku.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, brak odpowiedzi na pismo powodów z dnia 3 października 1984 r. nie daje podstaw do domniemania, że Zarząd Spółdzielni wyraził zgodę na prośbę powodów i przedłużył prawo do wynagrodzenia na drugi 5-letni okres stosowania ich wynalazku.Analiza porównawcza ust. 1 i ust. 2 art. 99 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177), zdaniem Sądu Wojewódzkiego, prowadzi do wniosku, że zgodnie z ust. 1 wypłata wynagrodzenia tylko za pierwszy 5-letni okres stosowania jest obligatoryjna, a wypłata wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania zależy wyłącznie od woli jednostki stosującej, która w myśl ust. 2 może przedłużyć okres wypłaty wynagrodzenia do 5 lat lub krótszy, według jej uznania. Przyznanie przez stronę pozwaną wynagrodzenia za 6 rok stosowania nie oznacza automatycznego przedłużenia na cały okres 5 lat, i skoro strona pozwana nie podjęła uchwały o przedłużeniu prawa twórców do wynagrodzenia za 8 rok stosowania, roszczenie w tej części podlegało oddaleniu.W rewizji powodowie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 99 ustawy o wynalazczości, wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie kwoty 3.229.105 zł za 8 rok stosowania wynalazku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przy bezspornym stanie faktycznym sprawy, a w szczególności niekwestionowanym w rewizji ustaleniu, że strona pozwana nie podjęła decyzji o przyznaniu powodowi prawa do wynagrodzenia za 8 rok lub za drugi 5-letni okres stosowania wynalazku, istota rozstrzygnięcia sprawy - w świetle zarzutów rewizyjnych - sprowadza się do dwóch podstawowych zagadnień: czy w świetle art. 99 ust. 2 ustawy o wynalazczości jednostka stosująca wynalazek zobowiązana jest do wypłaty wynagrodzenia za cały drugi 5-letni okres stosowania w przypadku wypłaty wynagrodzenia za 6 rok stosowania oraz czy na podstawie art. 66 § 1 i art. 70 § 1 k.c. w związku z art. 108 ustawy o wynalazczości można domniemywać, iż jednostka stosująca wynalazek podjęła decyzję w przedmiocie przyznania prawa do wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania, jeżeli - mimo braku odpowiedzi na wniosek twórców w tym przedmiocie - jednostka stosująca podejmuje decyzję o przyznaniu wynagrodzenia za 6 rok stosowania.Na oba postawione pytania należy udzielić odpowiedzi przeczącej.Jak słusznie ocenił Sąd Wojewódzki, z ust. 1 art. 99 ustawy o wynalazczości wynika jednoznacznie, że w przypadku stosowania wynalazku wynagrodzenie przysługuje twórcom za cały pierwszy 5-letni okres jego stosowania, bez względu na wolę jednostki stosującej. Do takiego wniosku prowadzi postanowienie zawarte w tym przepisie, że wynagrodzenie przysługuje za okres "nie dłużej niż za okres pierwszych pięciu lat stosowania". Wbrew twierdzeniom zawartym w rewizji, postanowienie art. 99 ust. 2 zawiera odmienną treść, albowiem w przypadkach w tym przepisie określonych przedłużenie wypłaty wynagrodzenia "może" nastąpić na okres "do dalszych pięciu lat". Wykładnia gramatyczna tegoż przepisu prowadzi do wniosku, że przedłużenie wypłaty wynagrodzenia może nastąpić na okres maksymalnie 5 lat, a więc i na okresy krótsze, np. 1, 2 lub 3 lata. Gdyby chcieć drugi 5-letni okres traktować jako jeden pełny okres, to art. 99 ust. 2 powinien zawierać treść, iż przedłużenie może być dokonane "na dalszych pięć lat".W konsekwencji należy uznać, że skoro przedłużenie wypłaty może nastąpić na okres do 5 lat, to w świetle art. 99 ust. 2 prawa wynalazczego jednostka stosująca projekt wynalazczy może przedłużyć wypłatę wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania, według swego uznania, na dowolny okres nie przekraczający 5 lat.Decyzja w tym zakresie zależy od swobodnego uznania jednostki stosującej wynalazek, jeżeli zostaną spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie ("nie ma możliwości stosowania wynalazku pracowniczego w ciągu pierwszych pięciu lat stosowania w rozmiarach uzasadnionych względami gospodarczymi"), ale jeżeli nawet zostaną one spełnione, to nie można skutecznie żądać przyznania takiego wynagrodzenia.Twórca (twórcy) nabywają prawo do takiego wynagrodzenia tylko w przypadku podjęcia pozytywnej dla nich decyzji przez jednostkę stosującą wynalazek, która może - według swego uznania - przedłużyć prawo do wynagrodzenia albo na cały 5-letni okres, albo na okres krótszy. Przedłużenie prawa do wynagrodzenia na okres krótszy, np. 1 roku, nie może stanowić przesłanki do domniemania, nawet z braku decyzji odmawiającej prawa do wynagrodzenia za dłuższy okres, że przedłużenie prawa do wynagrodzenia nastąpiło na cały drugi 5-letni okres stosowania wynalazku.Nie jest także trafne odwołanie się w rewizji do art. 66 § 1 i art. 70 § 1 k.c. w związku z art. 108 ustawy o wynalazczości, który upoważnia do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu cywilnego tylko w kwestiach dotyczących "wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze" a art. 66 i 70 k.c. nie dotyczą wynagrodzeń, lecz tylko zawarcia umowy. Natomiast do wypłaty wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania wynalazku nie dochodzi w drodze umowy stron (twórcy i jednostki stosującej wynalazek), ale w drodze jednostronnej i uznaniowej decyzji jednostki stosującej wynalazek, a przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zawarcia umowy nie mogą mieć zastosowania.Wreszcie należy podkreślić, że z mocy art. 108 ustawy o wynalazczości zachodzi możliwość odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu cywilnego tylko "w sprawach nie uregulowanych" w tej ustawie. Zasady przyznania twórcy wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania wynalazku zostały precyzyjnie i jednoznacznie określone w art. 99 ustawy o wynalazczości i z tego względu brak jest podstaw do "odpowiedniego" stosowania prawa cywilnego w tym zakresie.Z tych względów nie jest trafny pogląd zaprezentowany w rewizji, że w związku z brakiem odpowiedzi strony pozwanej na pismo powodów z dnia 3 października 1984 r. i przyznaniem im wynagrodzenia za 6 rok stosowania wynalazku, strona pozwana uznała (doszło do zawarcia umowy) prawo powodów do wynagrodzenia za drugi 5-letni okres stosowania wynalazku, skoro wyłączną podstawą do żądania wypłaty wynagrodzenia za ten okres mogła być tylko pozytywna decyzja strony pozwanej, która nie została podjęta, a jej podjęcia nie można domniemywać.W konsekwencji rewizja powodów podlegała oddaleniu na zasadzie art. 387 k.p.c. jako nieuzasadniona.