II ZO 60/23

II ZO 60/23 POSTANOWIENIE Dnia 16 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w kwestii wniosku z dnia 13 czerwca 2003 r. adwokat M. W. - obrońcy obwinionej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., w przedmiocie wyłączenia SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23 dotyczącej rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziego, postanowił: wniosek adwokat M. W. - obrońcy obwinionej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, pozostawić bez rozpoznania gdyż stał się bezprzedmiotowy. UZASADNIENIE W Sądzie Najwyższym zawisła sprawa w przedmiocie rozpoznania zażaleń obwinionej SSO X. Y. oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych na postanowienie Izby Dyscyplinarnej z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I DSK 7/22. W tym postanowieniu Izba Dyscyplinarna stwierdziła swą niewłaściwość i przekazała sprawę obwinionej do rozpoznania sądowi dyscyplinarnemu przy sądzie apelacyjnym wyznaczonemu przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej. Do składu rozpatrującego II ZO 60/23 2 sprawę dotyczącą tego zażalenia (której nadana została sygn. akt II ZO 74/22) został wyznaczony SSN Tomasz Demendecki. W ramach wymienionej sprawy obrońca obwinionej złożył wniosek o wyłączenie od udziału w jej rozpoznaniu SSN Tomasza Demendeckiego. Sprawa dotycząca tego wniosku została zarejestrowana pod sygn. akt II ZO 14/23 i postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2023 r. wiosek ten został pozostawiony bez rozpoznania. Wcześniej, postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II ZO 31/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 14/23 SSN Marka Motuka. W piśmie z dnia 29 marca 2023 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego: 3 kwietnia 2023 r.) obrońca obwinionej ponowił wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 74/22, który jest przedmiotem sprawy o sygn. akt II ZO 40/23. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., wniosek ten został pozostawiony bez rozpoznania. Następnie został złożony wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 40/23. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II ZO 48/23 i do jego rozpoznania została przydzielona SSN Maria Szczepaniec. Z kolei w sprawie o sygn. akt II ZO 48/23, został złożony wniosek o wyłączenie, na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., względnie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., od udziału w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku w sprawie SSN Marii Szczepaniec i zarejestrowany pod sygn. akt II ZO 60/23. Wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23 złożyła w dniu 19 czerwca 2023 r. (data nadesłania wniosku) adwokat M. W. - obrońca obwinionej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R. W uzasadnieniu wniosku obrońca wskazała na wadliwość procesu nominacyjnego do Sądu Najwyższego wobec uczestnictwa w tym procesie II ZO 60/23 3 Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, co prowadzi do braku instytucjonalnych gwarancji do zachowania przez SSN Marię Szczepaniec na minimalnym poziomie niezawisłości, niezależności i bezstronności w orzekaniu. Obrońca wskazała również, że Sąd Najwyższy powinien dokonać oceny, czy nie zachodzi w niniejszej sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., bowiem SSN Maria Szczepaniec dokonując oceny wpływu procesu nominacyjnego SSN Marka Siwka do Sądu Najwyższego, dokonywałaby oceny własnego statusu w tym zakresie, co w ocenie obrońcy sprowadza się do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Ponadto obrońca wskazała, że wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, jest konieczne dla zachowania standardów z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sprawa z wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec, zarejestrowana pod sygn. akt II ZO 60/23, została z dniem 29 czerwca 2023 r. przydzielona do rozpoznania przez SSN Krzysztofa Staryka. Natomiast z dniem 19 marca 2025 r. została skierowana do referatu SSN Wiesława Kozielewicza. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wyłączenie sędziego może nastąpić, gdy: 1) zachodzą okoliczności skutkujące wyłączeniem sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis), lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k., albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie) go od udziału w sprawie zgłosi sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 – 12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181). Należy przy tym przypomnieć, że przez wiele lat dominował w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału II ZO 60/23 4 Konstytucyjnego pogląd, iż wyłączenie sędziego dopuszczalne jest w ,,głównym nurcie” postępowania, i tylko w takim przypadku strona tego postępowania ma prawo złożyć wniosek o wyłączenie sędziego z powodu zaistnienia okoliczności o jakich mowa w art. 41 § 1 k.p.k. (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt SK 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz. 46, czy postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt V KK 195/04, z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II KK 52/09, z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt V KK 156/13). Nie jest zaś głównym nurtem postępowania w sprawie o sygn. akt II ZO 74//22, rozpoznanie wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, czyli rozpoznania wniosku wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy w przedmiocie kolejnego wniosku o wyłączenie sędziego. Odstąpienie Sądu Najwyższego od tej linii w uchwale składu siedmiu sędziów Sadu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I KZP 22/22, w praktyce tworzy ,,piętrowe” dysfunkcjonalne układy procesowo – faktyczne, skutkujące w sądach o mniejszej liczbie sędziów, niemożnością rozpoznania sprawy w jej „głównym nurcie”, generując przewlekłość postępowania, co nie przyczynia się do realizacji konwencyjnego i konstytucyjnego prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W niniejszej sprawie rozstrzyganie w kwestii wniosku z dnia 13 czerwca 2003 r. adwokat M. W. - obrońcy X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., w przedmiocie wyłączenia SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23 dotyczącej rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Marka Siwka stało się zbędne, gdyż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r., sygn. akt II ZO 74/22, uchylił zaskarżone postanowienie Izby Dyscyplinarnej z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I DSK 7/22., i wobec cofnięcia przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości złożonego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego wniosku z dnia 4 lutego 2022 r. o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., postępowanie dyscyplinarne odnośnie zarzucanego w tym wniosku czynu, a także pozostawił bez rozpoznania, wobec cofnięcia, zażalenie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego II ZO 60/23 5 Sędziów Sądów Powszechnych złożone na postanowienie Izby Dyscyplinarnej z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I DSK 7/22. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie. [M. T.] [r.g.]