II ZO 76/24

II ZO 76/24 POSTANOWIENIE Dnia 11 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie obwinionej prokurator Prokuratury Rejonowej w P. w stanie spoczynku D. D. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 11 grudnia 2024 r. wniosku ławnika SN Joanny Lasko o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec i SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 13/22 na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym-Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła sprawa, której przedmiotem są odwołania wniesione przez obwinioną D. D. oraz jej obrońcę od wyroku Sądu Najwyższego-Izby Dyscyplinarnej z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt I DSK 8/21. Zarządzeniem z dnia 3 lipca 2024 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej wyznaczył do składu rozpoznającego tę sprawę SSN Marię Szczepaniec, SSN Pawła Wojciechowskiego oraz Ławnika SN Joannę Lasko. II ZO 76/24 2 W dniu 2 września 2024 r. ławnik SN Joanna Lasko złożyła wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu wymienionej sprawy sędziów SN Marii Szczepaniec i Pawła Wojciechowskiego, wskazując, że sędziowie ci zostali powołani na obecnie zajmowane stanowiska sędziowskie „w wyniku przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego przed sformowaną z rażącym naruszeniem Konstytucji RP Krajową Radą Sądownictwa”. Podniosła, że orzekanie takich osób powoduje prawną wadliwość postępowania oraz wadliwość i wzruszalność wydanego w takim składzie orzeczenia. Wyraziła przy tym wątpliwości co do legalności Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego, ukształtowanej – jej zdaniem – w sposób naruszający art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 19 ust 1 akapit 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej z dnia 14 listopada 2024 r. zmieniono zarządzenie z dnia 3 lipca 2024 r. o wyznaczeniu składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II ZOW 13/22 w ten sposób, że w miejsce ławnika SN Joanny Lasko wyznaczono Ławnika SN Arkadiusza Sopatę. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego od udziału w sprawie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Już tylko z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że wniosek o wyłączenie może zostać skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysował się również pogląd, zgodnie z którym kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22). Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach zajmował także stanowisko, zgodnie z którym ławnik zasiadający w składzie orzekającym w danej sprawie nie jest uprawniony do formułowania wniosku o wyłączenie sędziego, a jedynym żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest możliwość złożenia oświadczenia II ZO 76/24 3 o zachodzącej w jego przypadku podstawie wyłączenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II ZO 6/24, z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt II ZO 5/24, z dnia 3 września 2024 r. sygn. akt II ZO 75/24). Wniosek członka składu orzekającego co do potrzeby wyłączenia innego sędziego, także zatem wniosek ławnika, może być potraktowany jedynie jako inicjatywa zmierzająca do przeprowadzenia z urzędu postępowania w przedmiocie wyłączenia. W obu wskazanych postępowaniach, żeby doszło do rozważenia merytorycznego wniosku o wyłączenie sędziego osoba wnioskująca o takie wyłączenie (w zakresie swojej osoby), względnie inicjująca postępowanie z urzędu (co do innego sędziego), musi być członkiem składu orzekającego. W sprawie, w której miałoby być rozważane wyłączenie (II ZOW 13/22), ławnik SN Joanna Lasko od dnia 14 listopada 2024 r. nie jest już członkiem składu orzekającego, ponieważ w jej miejsce powołano do tego składu innego ławnika SN. Wnioskodawczyni nie pełni zatem żadnej roli procesowej w tym postępowaniu, co powoduje konieczność zakwalifikowania złożonego przez nią wniosku o wyłączenie jako pozbawionego podstawy formalno-procesowej (także w zakresie inicjatywy przeprowadzenia postępowania z urzędu), co wykluczało możliwość jego rozpoznania. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. ł.n r.g.