II ZO 4/24

II ZO 4/24 POSTANOWIENIE Dnia 3 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie obwinionego prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. w stanie spoczynku X.Y. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. wniosku ławnika SN Stanisława Adamskiego o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 54/22 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym – Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła sprawa, zarejestrowana pod sygn. akt II ZOW 54/22, której przedmiotem są odwołania od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 3 marca 2022 r., […]. Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2023 r. przewodniczącego Wydziału II Izby Odpowiedzialności Zawodowej do składu rozpoznającego tę sprawę, tworzonego przez SSNN Marię Szczepaniec i Krzysztofa Staryka, wyznaczono Ławnika SN Stanisława Adamskiego. W dniu 10 stycznia 2024 r. ławnik SN Stanisław Adamski złożył wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu wymienionej sprawy SSN Marii II ZO 4/24 2 Szczepaniec, wskazując, że wskazana sędzia została powołana na obecnie zajmowane stanowisko sędziowskie „w wyniku przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego przed obecną Krajową Radę Sądownictwa, której skład jest sprzeczny z postanowieniami Konstytucji” i udział takiego sędziego w wyrokowaniu w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie zapewnia stronom prawa do niezawisłego sądu ustanowionego ustawą. Skutkiem udziału wyżej wymienionej w rozpoznaniu sprawy jest nieważność postępowania i nieistnienie orzeczenia wydanego w składzie z jej udziałem. Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej z dnia 3 lipca 2024 r., do składu orzekającego w sprawie o sygn. II ZOW 54/22, zamiast ławnika SN Stanisława Adamskiego wyznaczono ławnika Joannę Lasko, a postanowieniem z dnia 23 września 2024 r. sygn. akt II ZO 77/24 Sąd Najwyższy wyłączył sędziów SN Marię Szczepaniec i Pawła Wojciechowskiego od udziału w rozpoznaniu tejże sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego od udziału w sprawie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Już tylko z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że wniosek o wyłączenie może zostać skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysował się również pogląd, zgodnie z którym kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22). Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach zajmował także stanowisko, zgodnie z którym ławnik zasiadający w składzie orzekającym w danej sprawie nie jest uprawniony do formułowania wniosku o wyłączenie sędziego, a jedynym żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest możliwość złożenia oświadczenia o zachodzącej w jego przypadku podstawie wyłączenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II ZO 6/24, z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt II ZO 5/24, z dnia 3 września 2024 r. sygn. akt II ZO 75/24). Wniosek II ZO 4/24 3 członka składu orzekającego co do potrzeby wyłączenia innego sędziego, także zatem wniosek ławnika, może być potraktowany jedynie jako inicjatywa zmierzająca do przeprowadzenia z urzędu postępowania w przedmiocie wyłączenia. W obu wskazanych postępowaniach, żeby doszło do rozważenia merytorycznego wniosku o wyłączenie sędziego, osoba wnioskująca o takie wyłączenie (w zakresie swojej osoby), względnie inicjująca postępowanie z urzędu (co do innego sędziego), musi być członkiem składu orzekającego. W sprawie, w której miałoby być rozważane wyłączenie (II ZOW 54/22), ławnik SN Stanisław Adamski od dnia 3 lipca 2024 r. nie jest już członkiem składu orzekającego, ponieważ w jego miejsce wyznaczono do tego składu innego ławnika SN. Wnioskodawca nie pełni zatem żadnej roli procesowej w tym postępowaniu, co powoduje konieczność zakwalifikowania złożonego przez niego wniosku o wyłączenie jako pozbawionego podstawy formalno-procesowej (także w zakresie inicjatywy przeprowadzenia postępowania z urzędu), co wykluczało możliwość jego rozpoznania. Ubocznie należy zauważyć, że nawet w przypadku rozpoznania tego wniosku również zaszłaby konieczność pozostawienia go bez rozpoznania jako bezprzedmiotowego, gdyż SSN Maria Szczepaniec, której dotyczy tenże wniosek, została wyłączona od udziału w sprawie powołanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [M. T.] [a.ł]