I PRN 5/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek.Sędziowie SM: Fr. Rusek (sprawozd.), S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 1985 r. sprawy z wniosku M. W. przeciwko Centralnemu Ośrodkowi Sportu w W. o dodatek za wysługę lat na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 24 lipca 1984 r. Sygn. akt (...),uchyla zaskarżony wyrok i oddala odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Terenowej Komisji Rozjemczej dla Dzielnicу W. z dnia 26 kwietnia 1984 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca, zatrudniony u pozwanego jako radca prawny w wymiarze 1/2 etatu, domagał się zasądzenia dodatku za wysługę lat. Przed zatrudnieniem u pozwanego wnioskodawca pracował w kilku zakładach pracy. Aktualnie na stanowisku radcy prawnego zatrudniony w 3 zakładach pracy nа 1/2 etatu w każdym. U pozwanego pracuje od 1 października 1983 r. i według kolejności czasowej jest to trzecie, najpóźniej podjęte, zatrudnienie. Ogólny staż pracy wnioskodawcy jest bezsporny. Niesporne jest również, że zatrudnienie na stanowisku radcy prawnego w wymiarze większym niż 1 etat wnioskodawca rozpoczął w dniu 1 kwietnia 1982 r.Terenowa Komisja Rozjemcza oddaliła wniosek na tej podstawie, że wnioskodawca nie przepracował 5 lat u pozwanego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie, zmienił orzeczenie Komisji i zasądził na rzecz wnioskodawcy od pozwanego kwotę 5940 zł tytułem dodatku za wysługę lat za okres od 1 października 1983 r. do 31 marca 1984 r. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął ogólny staż pracy wnioskodawcy na podstawie § 7 zarządzenia nr 5 Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Sportu z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wynagradzania pracowników jednostek kultury fizycznej i sportu, z którego wynika, że pracownikom przysługuje dodatek za wysługę lat w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego po 5 latach pracy.... Praca wnioskodawcy w 3 zakładach pracy (po 1/2 etatu), w łącznym wymiarze czasu pracy półtora etatu jest zgodna z obowiązującymi radcę prawnego przepisami, gdyż radcowie prawni posiadają ustawowe prawo do zatrudnienia w wymiarze półtora etatu (art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych) (Dz.U.Nr 19, poz. 145).W tej sytuacji - zdaniеm Okręgowego Sądu - skoro dodatek za wysługę lat jest składnikiem wynagrodzenia, to w oparciu o powołane wyżej przepisy należało uznać, że dodatek za wysługę lat należy się wnioskodawcy i dotyczy jego pełnego wymiaru zatrudnienia radcy prawnego.Minister Pracy; Płac i Spraw Socjalnych w rewizji nadzwyczajnej - zarzucając zaskarżonej wyrokowi rażące naruszenie prawa - wnosi o jego uchylenie i oddalenie odwołania wnioskodawcy od orzeczeniа Terenowej Komisji Rozjemczej dla Dzielnicy W. z dnia 26 kwietnia 1984 r.Skarżący w szczególności podnosi, że wnioskodawca otrzymuje dodatek za staż pracy w dwóch zakładach pracy zatrudniających go w łącznym wymiarze jednego etata.W trzecim zakładzie pracy (u pozwanego) staż ten nie podlega zaliczeniu, ponieważ wnioskodawca w rozmiarze większym niż jeden etat pracuje dopiero od 1 kwietnia 1982 r. Praca wykonywana ponad etat jest pracą dodatkową, której staż pracy ustala się odrębnie, tj. nie zalicza się do stażu pracy dodatkowej okresu zatrudnienia wykonywanego tylko w wymiarze jednego etatu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Stanowisko Okręgowego Sądu w istocie polega na tym, że praca w wymiarze półtora etatu na zasadzie powołania art. 17 stanowi dla radców prawnych nowy pełny wymiar czasu pracy (jednego etatu), a w konsekwencji praca wnioskodawcy u pozwanego nie jest dodatkowym zatrudnieniem i dotychczasowa wysługa lat w wymiarze jednego etatu podlega zaliczeniu w całości do nowego wymiaru czasu pracy radcy prawnego w ramach tak przyjętego jednego etatu.Tego stanowiska Sądu nie można podzielić.Konstytucja PRL określa w art. 69 ust. 2 generalne założenia w zakresie normowania czasu pracy.Podstawowa, maksymalna kodeksowa norma czasu pracy w pełnym wymiarze jednego etatu określona została w art. 129 kod. pracy. (skrócona na podstawie później wydanych przepisów). W tym zakresie art. 17 powoł. ustawy żadnych zmian nie wprowadził. Wynika to wyraźnie z jego treści i sformułowania, że łączny wymiar zatrudnienia nie może przekroczyć półtora etatu. Nie jest więc art. 17 przepisem ustalającym nową, podstawową normę czasu pracy radcy prawnego, wydłużoną dla jednego etatu. Potwierdza to również górna granica normy czasu pracy radcy prawnego także i z tego względu, że przekreśla możliwość ubiegania się o dalsze dodatkowe zatrudnienia w tym charakterze na zasadach art. 101 kod. pracy, o które pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy (jednego etatu) może występować.Zauważyć i podkreślić należy, że czas pracy jest przedmiotem żywego zainteresowania społecznego. Jest on bowiem w jednakowym stopniu kategorią ekonomiczną co społeczną i kulturalną i z tego względu jest obiektem rozwiniętej reglamentacji prawnej. W polityce społecznej naszego państwa skracanie czasu pracy uznano także za jeden z istotnych aspektów poprawy warunków bytu ludzi pracy. Stąd też każda ewentualna zmiana podstawowej kodeksowej normy czasu pracy (skróconej) na pełnym etacie w kierunku jego wydłużenia mogłaby nastąpić tylko na podstawie wyraźnego przepisu ustawy. Zmiana taka bowiem pociągałaby za sobą daleko idące, wielopłaszсzyznowe i różnego charakteru konsekwencje.Powyższe prowadzi więc do wniosku, że celem omawianego przepisu nie jest wydłużanie podstawowego wymiaru czasu pracy. Jego treść i ujęcie wskazuje natomiast, że zawiera on doniosłe i korzystne dla radców prawnych uregulowanie prawne w zakresie podejmowania dodatkowego zatrudnienia w wymiarze do 1/2 etatu.W rezultacie należy przyjąć, że radca prawny może podjąć zatrudnienie w wymiarze półtora etatu (art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - Dz.U.Nr 19, poz. 145).Przepis ten nie ustala jednak nowej normy podstawowego wymiaru czasu prасу radcy prawnego, a jego istota i znaczenie polega na ustawowym unormowaniu uprawnienia radcy prawnego (z wyłączeniem art. 101 kod. pracy) do podejmowania dodatkowego zatrudnienia na 1/2 etatu bez konieczności uzyskania na to dodatkowe zatrudnienie zgody zakładów pracy zatrudniających go w pełnym wymiarze czasu pracy (1-go etatu).Zatrudnienie więc wnioskodawcy w pełnym wymiarze czasu pracy (1 etatu) w dwóch zakładach pracy i ponad i etat u pozwanego powoduje, że praca u pozwanego jest dodatkowym zatrudnieniem w rozumieniu art. 101 kod. pracy.W miejscu dodatkowego zatrudnienia staż pracy ustala się odrębnie, co trafnie podnosi skarżący w swej rewizji nadzwyczajnej. Do stażu pracy dodatkowej można zaliczyć okresy dodatkowego zatrudnienia, natomiast nie zalicza się do tego stażu pracy wykonywanej tylko w wymiarze 1 etatu. Potrzeba odrębności ustalania stażu pracy wykonywanej w ramach pracy dodatkowej wypływa z konieczności uwzględniania wkładu pracy i włożonego wysiłku, zgodnie z zasadą wzajemnej zależności praw i obowiązków, ale przede wszystkim z wykładni odpowiednich przepisów kodeksu pracy, w szczególności wykładni dokonanej w tym zakresie przez Sąd Najwyższy w powiększonych składach. W uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 27 stycznia 1977 r. (OSNCP 1977, nr 4, poz. 63) wyrażono pogląd, że do okresu dodatkowego zatrudnienia, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu, nie wlicza się trwającego zatrudnienia w podstawowym zakładzie pracy, gdyż nie stanowi on "poprzedniego zatrudnienia" w rozumieniu kodeksu, zaś w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 6 lutego 1979 r. V PZP 5/78 zawarte jest wyjaśnienie, że "do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu w zakładzie pracy, w którym pracownik podjął dodatkowe zatrudnienie, nie wlicza się okresu trwającego zatrudnienia w innym zakładzie pracy".Powyższe uchwały i ich motywy, jakkolwiek dotyczą bezpośrednio stażu pracy w sprawach urlopowych, mają znaczenie i dla rozpoznawanej sprawy, zwłaszcza, że zebrany w sprawie materiał dowodowy i obowiązujący stan prawny nie dają podstawy do zajęcia odmiennego stanowiska.Przyjmując taką wykładnię uwzględniono daleko idące konsekwencje z każdej wykładni w tym zakresie z uwagi na różnorodność uprawnień uzależnionych od stażu pracy, jak również celów, którym służy określenie sposobu jego liczenia.W ustalonym stanie faktycznym i w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania i zasądzenia na rzecz wnioskodawcy dodatku za staż pracy u pozwanego.Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).