I PZP 38/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Bolesława N. przeciwko Wojewódzkiemu Związkowi Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska" - Zakład Zaopatrzenia Rolnictwa w R. o przyznanie dodatku stażowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. postanowieniem z dnia 18 września 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy radca prawny zatrudniony w wymiarze 1/2 etatu ma prawo do dodatku z tytułu długoletniej i nieprzerwanej pracy w sytuacji, gdy dodatek taki pobiera w zakładzie pracy zatrudniającym go w pełnym wymiarze czasu pracy - w związku z treścią ust. 2 § 9 uchwały nr 400 Rady Ministrów z 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach oraz bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438)?"powziął następującą uchwałę:Radca prawny zatrudniony w wymiarze 1/2 etatu ma prawo do dodatku z tytułu długoletniej i nieprzerwanej pracy (dodatku stażowego) również w sytuacji, gdy dodatek taki pobiera w zakładzie pracy zatrudniającym go w pełnym wymiarze czasu pracy; do dodatku nie stosuje się ograniczeń wynikających z § 9 ust. 2 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1973 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach oraz bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438). Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca jest zatrudniony w pozwanym zakładzie pracy jako radca prawny na pół etatu od 1.X.1968 r., ponadto od 1.V.1968 r. pełni obowiązki radcy prawnego WZSR "SCH" patronat w R. w rozmiarze pełnego etatu. Zgodnie z zarządzeniem nr 17 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z 20 lipca 1978 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w handlu wewnętrznym, wydanym na podstawie § 4 ust. 1 i 2 uchwały nr 103 Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1974 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w handlu wewnętrznym (M.P. Nr 16, poz. 102), pracownikom jednostek handlowych wynagradzanych według zasad tego zarządzenia przysługuje dodatek za wieloletnią i nieprzerwaną pracę w handlu (nazywany też dodatkiem stażowym) w wysokości 5% płacy zasadniczej po 5 latach pracy, 10% - po 10 latach pracy i 15% po 15 latach pracy. Powołując się na powyższe przepisy, wnioskodawca złożył do Komisji Rozjemczej wniosek o ustalenie jego prawa do dodatku stażowego w pozwanym zakładzie, wypłaty bowiem tego dodatku odmówiono mu, uważając, że w myśl § 9 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach oraz bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438) wnioskodawcy nie przysługuje prawo do dodatku ponad należność wynikającą z zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin w macierzystym zakładzie pracy.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 20.VI.1980 r. ustaliła, że wnioskodawca zatrudniony w Zakładzie Zaopatrzenia Rolnictwa wZSR "SCH" w R. na stanowisku radcy prawnego w wymiarze 1/2 etatu nabył prawo do dodatku stażowego od dnia 1.VIII.1978 r. i uprawnienie to przysługuje mu w chwili wydania tego orzeczenia. W uzasadnieniu swego orzeczenia Komisja Rozjemcza wskazała, że wnioskodawca w czasie pracy w pozwanym zakładzie pobierał dodatek stażowy w wysokości 15% uposażenia zasadniczego, lecz z chwilą wejścia w życie zarządzenia nr 15 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 27 kwietnia 1974 r. (§ 9 załącznika nr 12 do zarządzenia) prawo do dodatku utracił. Z dniem 1.VIII.1978 r. weszły w życie nowe zasady wynagradzania pracowników zatrudnionych w handlu wewnętrznym, mianowicie zarządzenia nr 17 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 20 lipca 1978 r. opublikowane w Informatorze dla Spółdzielni nr 14-14 z dnia 3 sierpnia 1978 r. Zarządzenie to w § 44 w całości uchyliło poprzednio obowiązujące zarządzenie nr 15 z dnia 27 kwietnia 1974 r., jak również nie przyjęło ograniczeń przyznawania dodatków stażowych pracownikom zatrudnionym dodatkowo na 1/2 etatu, jakie przewidywał § 9 zarządzenia nr 15. Orzeczenie Komisji znajduje również oparcie w wyjaśnieniu Wydziału Prawnego Centralnego Związku Spółdzielni Rolniczych "SCH" i Centralnej Rady Związków Zawodowych zawartym w pismach z dnia 6.VI.1980 r. i 5.XI.1979 r. przesłanych wnioskodawcy i dołączonych do akt sprawy.Od orzeczenia tego pozwany Zakład wniósł odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, podnosząc zarzut naruszenia postanowień § 9 powołanej wyżej uchwały nr 400 Rady Ministrów. Pozwany Zakład powołał się ponadto na wyjaśnienie MPPiSS z dnia 20 lipca 1979 r. skierowane do Centralnego Związku Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska", według którego § 9 uchwały nr 400 wyłącza prawo radcy prawnego do dodatku stażowego w wysokości wyższej niż wynikająca z zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin. W związku z odwołaniem Okręgowy Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne o treści jak na wstępie uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według treści § 9 ust. 1 uchwały nr 400 obowiązujące w danej branży zasady przyznawania nagród, premii, deputatów oraz szczególne przywileje branżowe (z Karty Górnika, Hutnika itp.) mają również zastosowanie do radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych co najmniej w połowie wymiaru godzin pracy obowiązującej w danym zakładzie pracy. Wysokość tych należności i świadczeń zależna jest od wymiaru czasu pracy w danym zakładzie (ust. 2 § 9), jeżeli zaś radca prawny zatrudniony jest w kilku zakładach pracy, w których ono przysługuje, łączna ich wysokość nie może przekroczyć tego, co przysługuje radcy prawnemu zatrudnionemu w pełnym wymiarze godzin pracy w macierzystym zakładzie pracy.Powyższe sformułowania wskazują, że z mocy omawianej uchwały prawo radcy prawnego do nagród, premii, deputatów oraz szczególnych świadczeń łączących się z pracą w zakładzie należącym do danej branży uzależnione jest od zatrudnienia go co najmniej w połowie wymiaru godzin, choćby obowiązujące w branży zasady przyznawania wymienionych świadczeń zawierały warunek pracy w pełnym wymiarze godzin, z jednoczesnym jednak ograniczeniem wysokości świadczeń do pełnego etatu. § 9 uchwały, jako przepis płacowy, wymaga ścisłej wykładni i nie może odnosić się do innych składników wynagrodzenia i świadczeń niż w nim wymienione. Dodatek stażowy nie jest ani nagrodą, ani premią, ani deputatem, nie może też być podciągnięty pod pojęcie szczególnego przywileju branżowego podobnego do wypłaty z tytułu Karty Górnika, Karty Hutnika itp. Świadczenia objęte "kartami" dotyczą tylko niektórych grup pracowników i związane są ze szczególnym charakterem ich pracy, wymagają bądź dużego wysiłku fizycznego, bądź pracy szczególnie społecznie odpowiedzialnej, są więc świadczeniami o charakterze wyjątkowym. Takiego znaczenia nie ma dodatek stażowy, którego podstawą jest długoletnia i nieprzerwana praca, co dotyczyć może każdego pracownika. Z tej przyczyny dodatek ten przewidziany jest obecnie w większości przepisów płacowych lub układów zbiorowych pracy i stał się jednym ze zwykłych składników wynagrodzenia, do którego ma zastosowanie ogólne kryterium nabycia prawa do wynagrodzenia z art. 13 k.p.Z powyższych względów na postawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.