I USK 1366/26

I USK 1366/26 POSTANOWIENIE Dnia 4 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania K. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu o podstawę wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt III AUa 810/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2. nie obciąża odwołującej się kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 września 2025 r. zmienił zaskarżony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział we Wrocławiu wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2025 r. - którym uwzględniono odwołanie K. S. (dalej odwołująca się) od decyzji organu rentowego z dnia 23 września 2024 r. i stwierdzono, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne odwołującej się, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą od lutego 2023 r., stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego łącznie z wypłatami z zysku ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku I USK 1366/26 2 Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” - w ten sposób, że oddalił odwołanie oraz orzekł o kosztach postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji prawnej Sądu pierwszej instancji, że odwołująca się jako komornik sądowy, opłacający liniowy podatek dochodowy, nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej lub ustawa), a zatem ustalenie dla niej podstawy wymiaru składki zdrowotnej powinno mieć miejsce w oparciu o art. 81 ust. 2za tej ustawy. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wyróżnienie poszczególnych grup osób prowadzących pozarolniczą działalność, do których mają zastosowanie przepisy art. 81 ust. 2 i 2b - 2zd ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej zostało dokonane ze względu na rodzaj działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) oraz rodzaju opłacanego podatku dochodowego. Co prawda komornik nie jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, ale ustawodawca w art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 881) postanowił, że do komornika sądowego stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. 2026 r., poz. 592, dalej: ustawa o podatku dochodowym) oraz ustawy systemowej, a także ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Literalna wykładnia tego przepisu wskazuje wprost, że komornika traktuje się jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczeń społecznych, a zatem jako podmiot, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Z tego względu do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne odwołującej się będą miały zastosowanie przepisy art. 81 ust. 2, 2e, 2z, 2zza ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie jej art. 81 ust. 2za, który odnosi się do pozostałych osób wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, to jest: twórców, artystów, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług czy też komplementariusza w spółce komandytowo – akcyjnej. Odwołująca się w całości zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania I USK 1366/26 3 sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz zasądzenia na jej rzecz od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 81 ust. 2 i 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej oraz art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 2) art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej oraz art. 79 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie do skarżącej na skutek błędnego przyjęcia, że podstawę wymiaru składki zdrowotnej komornika sądowego określa art. 81 ust. 2 ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do zastosowania art. 81 ust. 2za w związku z art. 79 ust. 1, bowiem komornik sądowy nie jest i nie może być traktowany jako przedsiębiorca w rozumieniu ustawy - Prawo przedsiębiorców (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej), nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego status został przez ustawodawcę ukształtowany w sposób odmienny i autonomiczny, właściwy dla organu władzy publicznej (art. 3 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na istotne zagadnienie prawne, co wiąże się z potrzebą dokonania przez Sąd Najwyższy autorytatywnej wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Zagadnienie dotyczy właściwej podstawy prawnej ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komorników sądowych, tj. czy zastosowanie w stosunku do komorników sądowych znajduje art. 81 ust. 2, czy też art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla zapewnienia jednolitości stosowania prawa w sprawach dotyczących całej grupy zawodowej komorników sądowych oraz dla ukształtowania pewności prawa w zakresie obciążeń publicznoprawnych, gdyż w sprawach dotyczących tej kwestii występują rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I USK 1366/26 4 Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się celem jej merytorycznego przyjęcia. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to jest występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a wykazywane rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych stanowią jedynie jeden z argumentów odnośnie do istotności zagadnienia prawnego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że w przypadku powoływania się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem jednolicie wyrażanym w judykaturze, oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571); być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179); pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i dotyczyć I USK 1366/26 5 zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 20 stycznia 2026 r., I PSK 83/26, LEX nr 4028748). Tymczasem kwestie związane z ustaleniem podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika sądowego, który rozlicza się z podatku dochodowego według stawki przewidzianej dla podatku liniowego rozstrzygnął już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26 (niepubl.), przyjmując, iż do komornika sądowego mają zastosowanie zasady obliczania podstawy wymiaru składki zdrowotnej rocznej i miesięcznej określone w art. 81 ust. 2, 2b-d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa o komornikach sądowych stanowi, iż komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 592, dalej jako ustawa o podatku dochodowym), 2) z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), 3) z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ( obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1461) - dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie: wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Odesłanie zawarte w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych powoduje, że w świetle regulacji kształtującej system ubezpieczeń społecznych, a w I USK 1366/26 6 konsekwencji także system opieki zdrowotnej, komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje. Mają zatem do niego zastosowanie wprost przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, co oznacza, że komornik sądowy mimo iż nie jest przedsiębiorcą, to ma możliwości skorzystania z udogodnień i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, tj. między innymi preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M. Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2) oraz - jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 listopada 2025 r., I CSK 1529/25 (niepubl.) - do skorzystania z subwencji w ramach Tarczy Finansowej 1.0 w związku z pandemią COVID-19. Program ten stanowił formę pomocy dla przedsiębiorców i został zatwierdzony przez Komisję Europejską. Jego założeniem było zapewnienie przedsiębiorcom środków finansowych jako pomoc „w trudnym okresie zamrożenia gospodarki” w celu ograniczenia skutków trwającej pandemii. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r., C-55/96). W powołanym wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26, Sąd Najwyższy wskazał też, że po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej jako „Polski Ład”) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby prowadzącej działalność gospodarczą i ustalana jest albo od podstawy wymiaru stanowiącej dochód płatnika składek, albo od kwoty ustalanej ryczałtowo od podstawy wymiaru stanowiącej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego. W konsekwencji przyjęcie jako podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne indywidualnego I USK 1366/26 7 dochodu komornika pozwala właśnie uwzględnić zróżnicowanie przychodów komorników w zależności od rewiru, liczby prowadzonych spraw, co było założeniem Polskiego Ładu przy ustalaniu podstawy wymiaru składek i wpisuje się w spójność sytemu prawa. To zaś oznacza, że do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne będzie miał do komornika rozliczającego się według podatku liniowego zastosowanie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy, który - o czym była mowa powyżej - stosuje się do osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa. Zakres stosowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej jest relatywnie wąski, bo chodzi w nim o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. W tym kontekście w piśmiennictwie wymienia się: komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki, wkład którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług, twórcę i artystę (nieprowadzącego jednocześnie pozarolniczej działalności, z której opłacany jest podatek dochodowy z działalności gospodarczej) oraz wspólników spółek, w których osiąga się przychody, które dla celów podatkowych nie są traktowane jako przychody z działalności gospodarczej. Skoro z utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiska wynika, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/17, LEX nr 1661934), to nie realizuje się przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite. I USK 1366/26 8 [r.g.]