II USKP 390/26

II USKP 390/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) Protokolant Grażyna Niedziałkowska w sprawie z odwołania S. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Siedlcach o ustalenie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 lipca 2026 r., skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 280/24, 1. oddala skargę kasacyjną, 2. nie obciąża odwołującego się kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym. Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Jolanta Frańczak [r.g.] UZASADNIENIE II USKP 390/26 2 Decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Siedlcach stwierdził, że S. T. (dalej odwołujący się) jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne: 1) w przypadku rocznej podstawy wymiaru składki - jako dochód z działalności gospodarczej ustalony zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej lub ustawa), a 2) w przypadku miesięcznej podstawy wymiaru składki - jako dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka, ustalony zgodnie z art. 81 ust. 2c tej ustawy. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 29 lutego 2024 r. zmienił zaskarżoną przez odwołującego się decyzję organu rentowego w ten sposób, że ustalił, iż począwszy od 2022 r. odwołujący się, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne od podstawy wymiaru stanowiącej kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (dalej jako „Monitor Polski”) oraz zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego się zwrot kosztów zastępstwa procesowego. W sprawie tej ustalono, że odwołujący się jest komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w […]. Z tego tytułu zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w 2016 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 051000, to jest jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Odwołujący się opłacał podatek dochodowy jako podatek liniowy według stawki 19%. W 2023 r. odwołujący się złożył w organie rentowym korekty dokumentacji rozliczeniowej za okres od stycznia 2022 r. do kwietnia 2023 r., w której wykazał zmianę podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w dniu 30 maja 2023 r. wystąpił z wnioskiem o zajęcie II USKP 390/26 3 przez organ rentowy stanowiska w przedmiocie podstawy wymiaru jego składki na ubezpieczenie zdrowotne jako komornika sądowego, poczynając od 2022 r. W piśmie tym stwierdził, że w zakresie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie znajduje do niego art. 79 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W związku z powyższym organ rentowy wszczął postępowanie wyjaśniające, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji, z którą odwołujący się nie zgodził się, zarzucając, że jako komornik sądowy nie podlega pod dyspozycję art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 881) komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej. Z kolei w art. 33 ust. 3 tej ustawy przyjęto, że do komornika sądowego stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 592, dalej jako ustawa o podatku dochodowym) oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa), a także ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1461, dalej jako ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej lub ustawa), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Na tle regulacji art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący się, jako komornik sądowy nie mieści się w żadnej grupie osób wymienionych w art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa tej ustawy, ponieważ nie jest osobą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1,3, 4 i 5 ustawy systemowej, a tym samym uzasadnione jest stwierdzenie, że w zakresie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie znajduje do niego art. 81 ust. 2za ustawy, zgodnie z którym podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II USKP 390/26 4 sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w „Monitorze Polskim”. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku kalendarzowego. Według Sądu Okręgowego wynikający z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nakaz stosowania do komorników określonych w tym przepisie ustaw dotyczących osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą nie oznacza zmiany charakteru prawnego podmiotu ubezpieczonego, tj. komornika sądowego, który nie jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Również sposób opodatkowania przychodów uzyskiwany przez odwołującego się nie kreuje samodzielnie ani podstawy działania danego podmiotu, ani jego charakteru czy tytułu ubezpieczenia. Tożsamy pogląd został wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 28 września 2023 r., III AUa 230/23 (LEX nr 3625040). Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych zastosowanie w tej sprawie ma art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 5 listopada 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującego się na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Sąd Apelacyjny uznał, że art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie pozostawia wątpliwości, iż przepis ten - w zakresie regulacji dotyczących należności podatkowych, zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnemu, w tym reguł ustalania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne - odsyła do tych regulacji prawnych, które znajdują zastosowanie dla kategorii podmiotów zidentyfikowanych jako „osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą”. System prawa również w zakresie zabezpieczane społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego należy traktować jako spójny, a nie budzi uwag, że ustawodawca w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej wprost wiąże zasady i zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z zabezpieczeniem społecznym regulowanym ustawą systemową. Na potwierdzenie tego stanowiska Sąd Apelacyjny wskazał, że w II USKP 390/26 5 ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej wielokrotnie ustawodawca odwołuje się do pojęć prawnych, jakie znajdują się w ustawie systemowej (np. w art. 3 ust. 1 pkt 4a, art. 5 pkt 21, art. 66). W art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej zawarte zostało pojęcie użyte przez ustawodawcę w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych, to jest „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. Przepis ten stanowi, że za „osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z art. 6a”. Artykuł 8 ust. 6 ustawy systemowej jest normą kompletną, statuuje zamknięty krąg podmiotów objętych tytułem ubezpieczeniowym z art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, który to krąg osób Sąd przytoczył in extenso. Nie budzi zatem wątpliwości, że komornik sądowy objęty jest obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi zgodnie z tytułem ubezpieczeniowym z art. 8 ust. 6 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że określając obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego w art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, wskazano, iż odnosi się on do tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym, a taki tytuł do objęcia ubezpieczeniom społecznym komornika statuuje ustawa systemowa. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma więc ustalenie podstawy wymiaru należnej składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłacanej przez komornika. Ustawodawca w art. 79a ust. 1 i art. 81 ust. 2-2zd ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, ustalając wysokość procentowej składki zdrowotnej i zasady ustalenia podstawy jej wymiaru, zdecydował się na dokonanie zróżnicowania zarówno wysokości określonej procentowo składki zdrowotnej, jak i sposobu wyliczenia podstawy wymiaru składki w ramach kręgu osób prowadzących pozarolniczą działalność w zależności od dwóch kryteriów: 1) formy opodatkowania (podatek według zasad ogólnych, podatek liniowy, zryczałtowany podatek od przychodów ewidencjonowanych, karta podatkowa, podatek od kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej) oraz 2) kategorii podmiotowej mieszczącej się w tytule ubezpieczeniowym zawartym w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej (osób prowadzących pozarolniczą działalność). II USKP 390/26 6 Zatem, aby rozstrzygnąć spór, należało dokonać zabiegu zidentyfikowania cech odwołującego się, którymi posłużył się ustawodawca, kreując zasady ustalenia podstawy wymiaru składek uregulowane w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zgodnie z literalnym i jednoznacznym brzmieniem art. 79a ust. 1 tej ustawy wysokość składki dla kręgu podmiotów, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy systemowej, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym wynosi wskazany procent od podstawy określonej w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W tym kontekście Sąd Apelacyjny przypomniał, że odwołujący się dokonał wyboru systemu podatkowego zgodnie z art. 30c ustawy o podatku dochodowym, to znaczy podatku liniowego według 19% stawki. Przepis ten stanowi, iż skala podatku liniowego 19% zachodzi w przypadku osiągania „dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej”. Z tej możliwości wyboru skorzystał odwołujący się na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie mając wątpliwości co do swojego statusu, jak również zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych z kodem 051000, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, mimo iż będąc komornikiem sądowym, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Jednak to nie kwestia rzeczywistego prowadzenia przez komornika sądowego działalności gospodarczej stanowi punkt odniesienia do zastosowania zasad ustalenia wysokości podstawy wymiaru składki zdrowotnej. Podstawą prawną jest jasno sformułowany przepis, zgodnie z którym dla dokonywania rozliczeń publicznoprawnych do komornika stosuje się przepisy regulacji prawnych określonych w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Te dwa istotne aspekty sprawy uzasadniają stanowisko, że do odwołującego się mają zastosowanie zasady obliczania podstawy wymiaru składki zdrowotnej rocznej i miesięcznej określone w art. 81 ust. 2, 2b-d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy, jak przyjął to Sąd Okręgowy i chciał tego odwołujący się. II USKP 390/26 7 Odnosząc się zatem do uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obejmuje swą regulacją pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą wymienione w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, inne niż wskazane w art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zastosowanie art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej mogłoby więc nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że odwołujący się nie spełnia kryteriów ze wskazanych wyżej regulacji i nie może być zaliczony do żadnej z kategorii osób wskazanych w art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy. Jeśli zaś przyjrzeć się regulacji art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, to obejmuje ona wszystkie osoby określone przez ustawodawcę jako prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej) i nie pozostawia żadnej luki, która miałaby zostać uzupełniona przez regulację art. 81 ust. 2za tej ustawy. Komornik sądowy nie jest bowiem podmiotem określonym art. 8 ust. 6 pkt 2, 4a, 4b ustawy systemowej, to znaczy twórcą, artystą, akcjonariuszem prostej spółki akcyjnej wnoszącym do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług, czy też komplementariuszem w spółce komandytowo – akcyjnej. Resumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, odwołującego się należy zaliczyć do osób wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, ponieważ: 1) stosuje się do niego przepisy dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, czyli inaczej mówiąc dotyczące osób wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej; 2) opłaca on podatek liniowy, czyli określony w art. 30c ustawy o podatku dochodowym. W konsekwencji mają do niego zastosowanie zasady obliczania składki rocznej i miesięcznej określone w art. 81 ust. 2, 2b-d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Tak przedstawiona wykładnia zawiera argumenty natury prawnej, mającej swe zakotwiczenie w jasno sformułowanych normach prawa. Natomiast wszelkie inne argumenty nie mogą mieć znaczenia, bowiem leżą poza sferą regulacji prawnej normującej zagadnienia ustalania wysokości składki zdrowotnej i wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem argumentacja ze sfery wielkości zysków, sposobu regulowania zasad osiągania tego zysku w ramach działalności komornika sądowego nie ma znaczenia dla istoty sprawy. Nie ma też żadnego znaczenia okoliczność, że komornik jest II USKP 390/26 8 funkcjonariuszem publicznym, organem władzy publicznej (art. 2 i art. 3 ustawy o komornikach), realizującym zadania w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. Ustawodawca miał możliwość uregulowania zasad objęcia obowiązkami publicznoprawnymi komorników sądowych przez przyjęcie innej regulacji, znanej także w ustawie systemowej w art. 6 do dnia 1 października 2003 r., np. co do funkcjonariuszy Służby Więziennej, Policji, UOP itp., ale uczynił to w normie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach przez odesłanie do regulacji prawnej dotyczących osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Sąd Apelacyjny zwrócił też uwagę na dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych, z którego wynika, iż komornika sądowego dla rozliczeń publicznoprawnych traktowano na gruncie obowiązujących go ustaw odpowiednio jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2010 r., II FSK 623/09, LEX nr 73641). Odwołujący się w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, przez zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że począwszy od 2022 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne od podstawy wymiaru stanowiącej kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w „Monitorze Polskim”, a także zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego oraz kasacyjnego z uwzględnieniem w obu przypadkach odsetek ustawowych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez błędną wykładnię i w konsekwencji błędne niezastosowanie w sprawie ze względu na uznanie, że art. 81 ust. 2za tej ustawy nie ma zastosowania do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla komornika sądowego, zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych; 2) art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy przy ustaleniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla komornika sądowego, zgodnie z art. 33 ust. II USKP 390/26 9 3 ustawy o komornikach sądowych zastosowanie powinien mieć art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Według skarżącego, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące rozstrzygnięcia, „czy do ustalenia wysokości składki zdrowotnej, którą powinien uiścić komornik sądowy, ma zastosowanie art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej”. Odpowiedź na to pytanie, zdaniem skarżącego, powinna być pozytywna, gdyż za takim stanowiskiem przemawiają przepisy art. 33 ust. 1-5 ustawy o komornikach sądowych, zgodnie z którymi komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej, komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej, do komornika stosuje się przepisy ustawy o podatku dochodowym, ustawy systemowej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą, czyli nie działa w warunkach rynkowych, związany jest przepisami prawa do działania w określonym miejscu, a nadto wysokość jego wynagrodzenia nie jest ustalana rynkowo, a jedynie ustawowo. Można jednak spotkać się z drugim poglądem, który wynika z uzasadnienia apelacji oraz wyroku Sądu drugiej instancji, którego nie podziela skarżący, że do komornika sądowego mają zastosowanie zasady obliczania składki zdrowotnej określone w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska przedstawione w skardze kasacyjnej oraz odpowiedzi na skargę. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, bowiem nie doszło do naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiła zmiana zasad ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne. Po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób II USKP 390/26 10 prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej jako „Polski Ład”) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby prowadzącej działalność gospodarczą i ustalana jest albo od podstawy wymiaru stanowiącej dochód płatnika składek albo od kwoty ustalanej ryczałtowo od podstawy wymiaru stanowiącej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego. Celem zmian w zakresie regulacji składki zdrowotnej było urzeczywistnienie zasady solidarności społecznej przez uzależnienie wysokości składki od realnych dochodów lub przychodów osoby objętej ubezpieczeniem zdrowotnym oraz objęcie obowiązkiem zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, powołanych do pełnienia funkcji - np. w zarządzie spółki – i otrzymujących z tego tytułu wynagrodzenie. W przypadku przedsiębiorców wdrożenie tego rozwiązania polegało na przyjęciu, że podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne są co do zasady rzeczywiste dochody przedsiębiorcy w miejsce dotychczasowej stałej opłaty ryczałtowej (zob. uzasadnienie projektu legislacyjnego ustawy Polski Ład, druk sejmowy nr 1532 i 1532-A, Sejm IX kadencji; K. Antonów, Równość i solidarność w powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym na tle zmian w finansowaniu opieki zdrowotnej od dnia 1 stycznia 2022 r., Roczniki Administracji i Prawa, 2022, XXII). Kluczowe w rozpoznawanej sprawie staje się zatem dokonanie wykładni art. 81 ust. 2 tej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, tj., czy przepis ten przy ustaleniu rocznej podstawy składki na ubezpieczenie zdrowotne obejmuje swoim zakresem komorników sądowych, czy też są oni objęci normą z art. 81 ust 2za tej ustawy, jak twierdzi skarżący. Przed wejściem w życie przepisów Polskiego Ładu podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osób, o których mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, była ustalana w ten sam sposób. Poza sporem pozostaje, że skarżący jest komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w […] i zgodnie z art. 2 ustawy o komornikach sądowych jest funkcjonariuszem publicznym, a w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym - organem władzy publicznej (art. 3 ust. 1 tej ustawy). Ustawa o komornikach sądowych jednoznacznie stanowi, że komornik nie II USKP 390/26 11 jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, 2) z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz 3) z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie: wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Z tego względu uwagi skarżącego, który co do zasady trafnie podnosi, że komornik sądowy nie działa w „warunkach rynkowych” (tj. w warunkach swobody w realizowaniu swojej działalności); związany jest przepisami prawa do działania w określonym miejscu (rewir komorniczy), wysokość jego wynagrodzenia nie jest ustalana rynkowo, a jedynie w sposób ustawowy, nie mają relewantnego znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy (zob. M. Kostwiński: Kilka uwag o statusie prawnym komornika sądowego, PPE 2021 nr 4, s. 1 oraz powołane tam poglądy judykatury i doktryny czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2025 r., III AUa 631/24, LEX nr 3950819). Odesłanie zawarte w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych powoduje, że w świetle regulacji kształtującej system ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także system opieki zdrowotnej, komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje. Artykuł. 8 ust. 6 ustawy systemowej stanowi bowiem, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność „uważa się” określone, wymienione w kolejnych podpunktach (od 1 do 5) kategorie podmiotów. Są nimi: osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (art. 8 ust. 6 pkt 1); twórcy i artyści (art. 8 ust. 6 pkt 2); osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku II USKP 390/26 12 dochodowym od osób fizycznych (art. 8 ust. 6 pkt 3); wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (art. 8 ust. 6 pkt 4); akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług (art. 8 ust. 6 pkt 4a); komplementariusz w spółce komandytowo-akcyjnej (art. 8 ust. 6 pkt 4b); osoba prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (art. 8 ust. 6 pkt 5). Skoro do komornika sądowego zastosowanie mają wprost przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, to powoduje, że komornik sądowy mimo iż nie jest przedsiębiorcą, to ma możliwości skorzystania z udogodnień i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, tj. między innymi z preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M. Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2) czy - jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 listopada 2025 r., I CSK 1529/25 (niepubl.) - do skorzystania z subwencji w ramach Tarczy Finansowej 1.0 w związku z pandemią COVID-19. Program ten stanowił formę pomocy dla przedsiębiorców i został zatwierdzony przez Komisję Europejską. Jego założeniem było zapewnienie przedsiębiorcom środków finansowych jako pomoc „w trudnym okresie zamrożenia gospodarki” w celu ograniczenia skutków trwającej pandemii. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki z dnia 23 kwietnia 1991 r., C-41/90; z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r., C-55/96). Okoliczność, że komornik wykonuje uprawnienia władzy publicznej pozostaje bez wpływu na tę ocenę, ponieważ organizacyjnie komornik jako organ egzekucyjny nie stanowi części struktury administracji publicznej. Komornicy prowadzą działalność na własny rachunek i własną II USKP 390/26 13 odpowiedzialność, z pewnymi ustawowymi ograniczeniami, mogą swobodnie organizować sposób wykonywania swoich czynności i sami otrzymują kwoty stanowiące ich wynagrodzenie. Nie można także nie zauważyć, że art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, określając osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, odwołuje się nie tylko do ustawy – Prawo przedsiębiorców, ale także do przepisów szczególnych. Komornik sądowy nie prowadzi działalności pozarolniczej, ale art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach nakazuje stosować do niego przepisy „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. Natomiast obowiązujący przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych, a tożsamy treściowo z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach - art. 28 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz.1309) przywoływano w literaturze jako przykład przepisu szczególnego w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, na podstawie którego, mocą decyzji ustawodawcy, przepisy dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą stosuje się do komorników (por. B. Gudowska [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska (red.), Warszawa 2014, komentarz do art. 8, nb. 144, s. 251; M. Klimas, Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2013, s. 41). Na tle art. 28 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w piśmiennictwie przyjmowano, że komornicy zostali „przyrównani do osób prowadzących pozarolniczą działalnością gospodarczą zgodnie z nazewnictwem stosowanym w prawie podatkowym i prawie o ubezpieczeniach społecznych (por. A. Powałowski [w:] Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2012, komentarz do art. 28, pkt 1, s. 154-155). Ustawodawca postanowił więc, że komornika sądowego w systemie ubezpieczeń społecznych i konsekwentnie w systemie opieki zdrowotnej należy uznawać za „przedsiębiorcę”. Jest to fikcja prawna analogiczna do tej, jaka jest w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, która za pracownika uważa określone tam kategorie osób. Z perspektywy systemu ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także systemu opieki zdrowotnej, skarżący uważany jest zatem za osobę prowadzącą II USKP 390/26 14 pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej w związku z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach). To powoduje, że należy przeanalizować przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej regulujące wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ, jak już wspomniano, Polski Ład doprowadził do zmian w obszarze ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w zakresie sposobu określania wysokości składki dla przedsiębiorców. Ustawa ta rozróżnia także więcej podmiotów prawnych kwalifikowanych do osób prowadzących działalność pozarolniczą niż czyni to ustawa systemowa, określając podstawę składki na ubezpieczenie zdrowotne. Punktem wyjścia dla rozważań jest art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, zgodnie z którym roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy systemowej oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy o podatku dochodowym, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym, z uwzględnieniem art. 14c, art. 22 ust. 4a i 4b oraz art. 24 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o podatku dochodowym, pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego dalej „rokiem składkowym”. Nie budzi uwag – co jest kluczowe w sprawie - że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej wprowadziła odmienne zasady ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne różnych grup przedsiębiorców w zależności od formy opodatkowania. I tak: 1) art. 81 ust. 2e ustawy dotyczy przedsiębiorców stosujących opodatkowanie w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych; 2) art. 81 ust. 2z - dotyczy przedsiębiorców stosujących opodatkowanie w formie karty podatkowej; 3) art. 81 ust. 2zaa reguluje sytuację osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy systemowej, które jednocześnie prowadzą II USKP 390/26 15 inną działalność pozarolniczą wymienioną w art. 8 ust. 6 tej ustawy, z której opłacają podatek dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy o podatku dochodowym lub na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025, poz. 843, dalej jako ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym), nakazując stosować do nich przepisy ust. 2 lub 2e oraz odpowiednio przepisy art. 82 ust. 2a lub 2b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej; 4) art. 81 ust. 2za normuje podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa (stanowi ją kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w „Monitorze Polskim”). Hipotezie normy wynikającej z tego przepisu podlega szczególna grupa przedsiębiorców: osoby „inne niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa” ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. W ten sposób odstąpiono od jednolitej, ryczałtowej podstawy składki dla wszystkich przedsiębiorców na rzecz uzależnienia wysokości składki od rzeczywistych dochodów przez nich osiąganych. W konsekwencji zakres normowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej jest relatywnie wąski: chodzi o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. W tym kontekście w piśmiennictwie wymienia się: komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki, wkład którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług, twórcę i artystę (nieprowadzącego jednocześnie pozarolniczej działalności, z której opłacany jest podatek dochodowy z działalności gospodarczej) oraz wspólników spółek, w których osiąga się przychody, które dla celów podatkowych nie są traktowane jako przychody z działalności gospodarczej (np. jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółek komandytowych) (por. A. Sidorko [w:] Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej II USKP 390/26 16 finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, wyd. IV, red. A. Pietraszewska- Macheta, Warszawa 2023). Powracając do ustaleń stanu faktycznego, to skarżący opłaca podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym (podatek liniowy) i jednocześnie uważany jest za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej z uwagi na regulację art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach. Stąd do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne będzie miał do niego zastosowanie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy, który - o czym była mowa powyżej - stosuje się do osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa. Przyjęcie jako podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne indywidualnego dochodu komornika pozwala właśnie uwzględnić zróżnicowanie przychodów komorników w zależności od rewiru, liczby prowadzonych spraw, co było założeniem Polskiego Ładu przy ustalaniu podstawy wymiaru składek i wpisuje się w spójność sytemu prawa. Taka wykładnia przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie skargi i wynikająca z zaskarżonego wyroku, jest obecnie ukształtowana w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. np. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2026 r., III AUa 114/25, LEX nr 4088170; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 października 2025 r., III AUa 535/24, LEX nr 3984562; Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2025 r., III AUa 99/25, LEX nr 3950833 i z dnia 30 kwietnia 2025 r., III AUa 692/24, LEX nr 3950859; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2025 r., III AUa 1013/24, LEX nr 4081773 i z dnia 4 lutego 2025 r., III AUa 1029/24, LEX nr 4081777; Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2025 r., III AUa 554/24, LEX nr 3906025), a prezentowane poglądy odmienne, do których nawiązał skarżący w uzasadnieniu skargi, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów powszechnych (zob. też M. Tomaszewska, Przegląd Prawa Egzekucyjnego z 2025 r., nr 3, s.163-187 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2024 r., III AUa 15/24, LEX nr 3722831 ) z powodów przedstawionych w rozważaniach dokonanych powyżej nie znajdują uzasadnienia. II USKP 390/26 17 Kierując się motywami przedstawionymi powyżej, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite. Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Jolanta Frańczak [r.g.] [a.ł]