I USK 1451/26

I USK 1451/26 POSTANOWIENIE Dnia 11 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania K. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu o wysokość świadczenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2025 r., sygn. akt III AUa 1105/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 6 października 2025 r. w punkcie 2 oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 24 czerwca 2025 r., którym zmieniono decyzję organu rentowego z dnia 15 kwietnia 2025 r. odmawiającą ubezpieczonej K. M. wznowienia postępowania w sprawie emerytury, w ten sposób, że zobowiązano organ rentowy do ponownego ustalenia dla ubezpieczonej wysokości emerytury powszechnej, począwszy od dnia 1 marca 2025 r, z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), a w punkcie 1 odrzucił apelację w części dotyczącej punktu II i III zaskarżonego wyroku. I USK 1451/26 2 W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia 4 kwietnia 2011 r. przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury, a decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. prawo do emerytury powszechnej od dnia 1 stycznia 2020 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 19 marca 2025 r. ubezpieczona wniosła o przeliczenie emerytury powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Według Sądu Apelacyjnego stwierdzenie, że w sprawie SK 140/20 nie doszło do wydania orzeczenia przez prawidłowo ukształtowany Trybunał Konstytucyjny, jak również nie doszło do opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw, nie oznacza, że apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie. Powołując się na wielokrotnie potwierdzaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego tezę o możliwości prowadzenia przez sądy powszechne tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności, czyli odmowy zastosowania przepisu ustawy, jeżeli sąd uzna go za niezgodny z Konstytucją RP, Sąd Apelacyjny dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej przez dodanie do niej - z dniem 10 lipca 2020 r. - art. 194i i art. 194j (na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Kierując się przesłankami zawartymi w wyroku P 20/16, jak i wskazanymi zmianami legislacyjnymi, które w istocie odnoszą się do intertemporalnego stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym I USK 1451/26 3 przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W tej sprawie ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury w niższym wieku, kiedy to nie obowiązywał jeszcze art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a zatem nie mogła mieć wiedzy, że po nabyciu prawa do emerytury z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jej świadczenie emerytalne zostanie pomniejszone w sposób przewidziany tym przepisem. Skoro wobec ubezpieczonych urodzonych w 1953 r. ustawodawca wprowadził art. 194j ust. 4 do ustawy emerytalnej, w którym to pominięto pozostałe kategorie osób, znajdujących się w analogicznej sytuacji, to prokonstytucyjna wykładnia norm nakazuje przyjęcie, że prawidłowe obliczenie wysokości emerytury (bez pomniejszenia, o którym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) winno nastąpić także wobec ubezpieczonej. Inna interpretacja tych przepisów w oczywisty sposób prowadziłaby do nieuzasadnionego różnicowania ubezpieczonych z uwagi na wiek (tj. tych z rocznika 1953 r. i pozostałych grup, które omówiono wyżej). Obniżenie wysokości należnej ubezpieczonej emerytury nastąpiło w wyniku zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z naruszeniem wskazanych wyżej zasad konstytucyjnych. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że istotą problemu nie było samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia. Ponadto nie można mówić o błędzie organu rentowego, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, a podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania; ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia od ubezpieczonej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez ich niezastosowanie mimo zaistnienia opisanych w nich sytuacji, co doprowadziło do nieuzasadnionego nakazania skarżącemu obliczenia ubezpieczonej emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury, o kwoty wcześniej pobranych świadczeń; 2) art. 100 ust. 1 w I USK 1451/26 4 związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez ich niezastosowanie skutkujące przyznaniem ubezpieczonej emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty wcześniej pobranych świadczeń, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych – art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej – a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd Apelacyjny nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył tylko kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonego. Ponadto Sąd Apelacyjny nie dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do jej wysokości. Natomiast brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonej, która wniosek o emeryturę w wieku powszechnym złożyła w 2020 r. Pominięcie przez Sąd drugiej instancji art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie do wydania wadliwego rozstrzygnięcia, co jest widoczne na „pierwszy rzut oka”, bez konieczności przeprowadzania bardziej szczegółowej analizy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych I USK 1451/26 5 w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, I USK 1451/26 6 z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła. W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W jego uzasadnieniu skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. oraz błędne odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący pomija jednak, że odwołanie się do wyroku Trybunału w sprawie P 20/16 było tylko jednym z argumentów podniesionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którego rozważania koncentrują się przede wszystkim na możliwości przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy emerytury osobom urodzonym w latach 1949-1953, które - tak jak ubezpieczona w niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku I USK 1451/26 7 obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 nr 7, poz. 25), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach 1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, do której warunki spełnili do końca 2008 r. Jakkolwiek zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21, LEX nr 3352121 czy wyroki Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr 34999904 i z dnia 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633). Reasumując, nie można podzielić stanowiska skarżącego o oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się w utrwaloną linię orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie do możliwość dokonania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu” i w konsekwencji odmowy zastosowania art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej w tej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [r.g.] I USK 1451/26 8