I USK 1502/26

I USK 1502/26 POSTANOWIENIE Dnia 11 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 2025 r., sygn. akt III AUa 38/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2025 r. - na skutek apelacji ubezpieczonego J. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 10 grudnia 2024 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2024 r. odmawiającej wznowienia mu postępowania w sprawie emerytury - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego, przyznanej decyzją z dnia I USK 1502/26 2 13 czerwca 2019 r., przy zastosowaniu pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury o sumy poprzednio pobranych emerytur wcześniejszych, z ograniczeniem mechanizmu pomniejszania do kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku powszechnego uprawniającego do nabycia emerytury, począwszy od dnia 1 czerwca 2024 r.(pkt I) oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II). W sprawie tej ustalono, że ubezpieczonemu, urodzonemu […] 1950 r., przyznano prawo do wcześniejszej emerytury, począwszy od dnia 14 lutego 2011 r. Na podstawie decyzji z dnia 13 czerwca 2019 r. ubezpieczony nabył prawo do emerytury powszechnej, począwszy od dnia 1 maja 2019 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 13 czerwca 2024 r. ubezpieczony wniósł o wznowienie postępowania powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji Sądu Okręgowego, skutkującej oddaleniem odwołania. W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ubezpieczeni, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu, nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych. Z tego względu Trybunał stwierdził niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, argumentując, że ubezpieczone urodzone w 1953 r., które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku I USK 1502/26 3 emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że wypłacanie wcześniejszych świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Sąd Apelacyjny przypomniał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wydanym na kanwie cytowanego orzeczenia P 20/16 ugruntował się pogląd, iż w takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach 1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, do której warunki spełnili do końca 2008 r. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 i zawarte w nim wnioski stanowią o uznaniu za swoisty wzorzec konstytucyjny ochrony osób uprawnionych przed nadmiernym i nieuprawnionym ingerowaniem przez ustawodawcę w sferę ich przyszłych uprawnień emerytalnych. Sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję. Zatem już tylko na podstawie wyroku P 20/16, dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów, możliwe było w tej sprawie uznanie, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie powinien mieć zastosowania nie tylko do kobiet z rocznika 1953, ale do wszystkich osób – w tym do ubezpieczonego - które wpadły w tę swoistą pułapkę legislacyjną, albowiem nie spodziewały się, że wypłacanie wcześniejszych świadczeń emerytalnych wpłynie niekorzystnie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Podstawę wzruszenia na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego, o której mowa w tym przepisie jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa. Zasadne jest zatem według Sądu Apelacyjnego ponowne obliczenie wysokości przysługującej ubezpieczonemu emerytury w wieku powszechnym zgodnie z prokonstytucyjną wykładnią art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - z uwagi na fakt przyznania mu tego świadczenia w zaniżonej wysokości – od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o jego ponowne obliczenie, tj. od dnia 1 czerwca 2024 r. (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej). I USK 1502/26 4 Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie punktu I, domagając się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części, jego zmiany przez oddalenie apelacji w całości i zasądzenia od ubezpieczonego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych; ewentualnie przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy w wyniku zastosowania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej; 2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że standard konstytucyjny wyprowadzony w wyniku zastosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” może stanowić nową okoliczność w rozumieniu tego przepisu. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii „możliwości ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach (…) z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w wyniku zastosowania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej”. Zdaniem skarżącego, możliwość odmowy zastosowania przepisu bez uprzedniego prawidłowo opublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywołuje wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sadowym. Według jednego stanowiska, za którym opowiada się skarżący, sądy i inne organy stosowania prawa nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania, gdyż jest to materia, która należy do wyłączonej właściwości Trybunału Konstytucyjnego Odmienny pogląd wyraża się w tym, że jeżeli niezgodność przepisu z Konstytucję jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty ,w. obowiązującej ustawie, to sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o odmowę przejęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Apelacyjnym oraz Sądem Najwyższym I USK 1502/26 5 według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności od dnia uprawomocniania się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 I USK 1502/26 6 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Jeżeli konkretny przepis był już przedmiotem wykładni w judykaturze, a interpretacja ta jest w ocenie skarżącego nieuzasadniona, nieodzowne jest również przedstawienie racji, które przemawiają za zmianą dotychczasowej linii interpretacyjnej. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706; z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, LEX nr 1982406; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Jednocześnie powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia i poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna I USK 1502/26 7 jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że przedstawiona w skardze kasacyjnej „potrzeba wykładni przepisów prawnych” jest pozorna. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, co prawda skarżący powołuje się na dwie linie orzecznicze dotyczące możliwości wznowienia postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20, który nie został opublikowany zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, ale okoliczność ta nie miała kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 nie można traktować tak jak wyroku sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału w tej sprawie osoby nieuprawnionej, ale nie oznacza to, iż w takiej sprawie jak niniejsza nie można stosować standardu wynikającego z powołanego przez Sąd Apelacyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Nie budzi bowiem wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 Nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do I USK 1502/26 8 orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141). Tymczasem - na co zwracał uwagę trafnie Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W świetle powyższego, Sąd Apelacyjny uprawniony był do ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o argumentację uznającą ten przepis za niezgodny z Konstytucją, zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16. W konsekwencji rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. I USK 1502/26 9 Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. [r.g.]