I USK 88/23

Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2023-10-17

Skład orzekający: Jarosław Sobutka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy skarga kasacyjna dotycząca odmowy prawa do emerytury górniczej może zostać przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, jeśli nie wykazano istnienia istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania, ani nie jest ona oczywiście uzasadniona?
Ratio decidendi
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeśli nie spełnia ona przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c., w szczególności gdy skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności skargi. W niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił argumentów uzasadniających istnienie istotnego zagadnienia prawnego, a zarzuty naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c., nie mogły być ocenione bez zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Stan faktyczny
Ubezpieczony R.A. domagał się prawa do emerytury górniczej. Organ rentowy odmówił mu tego prawa, wskazując na brak wymaganego 25-letniego okresu pracy górniczej. Sądy obu instancji, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z opinii biegłych, ustaliły, że staż pracy górniczej ubezpieczonego wynosił 21 lat, 9 miesięcy i 2 dni, co nie spełniało wymogów ustawowych. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonego. Ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od ubezpieczonego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Pełny tekst orzeczenia

I USK 88/23 POSTANOWIENIE Dnia 17 października 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania R.A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Rybniku o prawo do emerytury górniczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 października 2023 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt III AUa 2052/21, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od R.A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rybniku kwotą 240,00 (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. D.S. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 20 maja 2015 r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku odmówił ubezpieczonemu R.A., na podstawie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawa do emerytury górniczej, ponieważ po uprawomocnieniu się decyzji odmownej z dnia 19 kwietnia 2007 r. wnioskodawca nie przedłożył żadnych nowych dowodów mających wpływ na prawo do świadczenia. Następnie decyzją z dnia 26 czerwca 2015 r. organ rentowy zmienił wcześniejszą decyzję z dnia 20 maja 2015 r. i odmówił ubezpieczonemu prawa do I USK 88/23 2 emerytury górniczej na podstawie art. 50a ustawy emerytalnej, wskazując w uzasadnieniu, iż ubezpieczony nie udokumentował wymaganego co najmniej 25-letniego okresu pracy górniczej łącznie z okresami pracy równorzędnej, a jedynie 20 lat, 6 miesięcy i 26 dni pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 tej ustawy. Wyrokiem z 14 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku oddalił odwołanie oraz od Skarbu Państwa na rzecz adwokat K.J. kwotę 73,80 zł, w tym podatek VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Okręgowy, wykorzystując dowód z opinii biegłego z zakresu emerytur i rent, który na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, akt osobowych ubezpieczonego, zeznań świadków, dokonał hipotetycznego wyliczenia ilości dniówek w wymiarze półtorakrotnym dla ubezpieczonego za okres od 17 listopada 1978 r. do 31 grudnia 1983 r. przy uwzględnieniu, że ubezpieczony wykonywał pracę kolejno na stanowiskach: od 17 listopada 1978 r. jako ładowacz pod ziemią, od 1 stycznia 1981 r. jako konwojent maszynisty pod ziemią, od 1 lipca 1983 r. jako maszynista lokomotyw pod ziemią. Zgodnie z obliczeniami biegłego po odtworzeniu hipotetycznej ilości dniówek staż pracy ubezpieczonego na prawo do emerytury górniczej wyniósł 21 lat, 9 miesięcy i 6 dni. Po rozpoznaniu apelacji ubezpieczonego wyrokiem z 13 czerwca 2019 r. (sygn. akt III AUa 697/19) Sąd Apelacyjny w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rybniku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że zarzuty ubezpieczonego, który domagał się odtworzenia ilości dniówek przodkowych jedynie z lat 1978-1983 nie mogą być oceniane jako nieistotne. Skoro Sąd pierwszej instancji zdecydował się na hipotetyczne odtwarzanie ilości dniówek przodkowych w drodze opinii biegłego, także za okres, za który istnieją zestawienia takich dniówek sporządzonych przez kopalnię, to konstrukcja przyjęta przez biegłego wywołała potrzebę oceny twierdzeń skarżącego również za okres po 3 grudnia 1983 r. I USK 88/23 3 Po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 15 września 2021 r., Sąd Okręgowy w Rybniku oddalił odwołanie oraz nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Rybniku kwotę 258,30 zł, w tym 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu. Sąd pierwszej instancji zwrócił się do biegłej z zakresu emerytur i rent o wydanie opinii na okoliczność z jaką datą ubezpieczony nabyłby uprawnienia do emerytury górniczej, przy uwzględnieniu dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, przy założeniu, że ubezpieczony od 17 listopada 1978 r. do 31 grudnia 1979 r. przepracował wszystkie dniówki półtorakrotne, a od stycznia 1980 r. przepracował taką ilość dniówek półtorakrotnych jak w zaświadczeniu z dnia 21 stycznia 2016 r., a w drugim wariancie, że przepracował wszystkie dniówki półtorakrotne do 31 grudnia 1980 r., a od 1 stycznia 1981 r. do 2 maja 1997 r. przepracował 1644,03 dniówek półtorakrotnych. Zarówno w I wersji jak w II wersji okres pracy górniczej jest niższy niż 25 lat. Okres składkowy z przelicznikiem 1,5 wynosi 17 lat, 4 miesiące i 17 dni. Okres składkowy z przelicznikiem 1,8 wyliczony przy założeniach jak w I wersji wynosi 21 lat, 2 miesiące i 19 dni. Okres składkowy z przelicznikiem 1,8 wyliczony przy założeniach jak w II wersji wynosi 21 lat, 9 miesięcy i 2 dni. W ocenie Sądu Okręgowego ubezpieczony nie spełnia warunku dotyczącego wymaganego stażu pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nawet jeśliby przyjąć, że ubezpieczony przepracował 100% dniówek półtorakrotnych w całym spornym okresie, to według wyliczeń biegłej z zakresu emerytur i rent okres pracy górniczej wyniósłby 21 lat, 9 miesięcy i 2 dni. Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji ubezpieczonego Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 18 października 2022 r., oddalił apelację, zasądził od odwołującego R.A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym oraz przyznał ze środków Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Rybniku na rzecz adwokat K.J. kwotę 240 zł zawierającej podatek VAT w wysokości 23%, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonemu R.A. z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia poczynione przez Sąd I instancji jako własne. Sąd I instancji I USK 88/23 4 zasadnie przyjął do wyliczenia stażu pracy górniczej wnioskodawcy założenie, iż do dnia 31 grudnia 1980 r. przepracował on wszystkie dniówki półtorakrotne (co jest zgodne z wyjaśnieniami samego ubezpieczonego), a w okresie od 1 stycznia 1981 r. do 2 maja 1997 r. przepracował on 1.644 takich dniówek (co jest zgodne z wykazem przedstawionym przez Kopalnię). Zatem wykorzystując w tym celu dowód z pisemnej opinii biegłej sądowej z zakresu emerytur i rent H.P. z dnia 20 lipca 2021 r. „Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że - przy uwzględnieniu powyższych założeń - staż pracy górniczej ubezpieczonego wynosi jedynie 21 lat, 9 miesięcy i 2 dni, przy założeniu, iż przy zamianie na miesiące wykazanych dniówek górniczych zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym przyjmuje się za miesiąc pracy górniczej - 22 dniówki, a w odniesieniu do okresu sprzed 1 stycznia 1981 r. - 25 dniówek. Sąd I instancji trafnie przyjął, że ubezpieczony nie dysponuje odpowiednim stażem pracy górniczej, warunkującym nabycie prawa do emerytury górniczej. W skardze kasacyjnej z dnia 24 stycznia 2023 r. pełnomocnik ubezpieczonego zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 października 2022 r. w całości, zarzucając naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 386 § 4 k.p.c. - przez jego niezastosowanie, mimo że zdaniem skarżącego było to zasadne - w związku z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt: IV U 151/20, zniesienie postępowania w obu instancjach i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Rybniku Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik ubezpieczonego wskazał, że w sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności uściślenia w jakim dokładnie zakresie Sądowi II instancji przysługuje uprawnienie do oddalenia wniosku dowodowego strony, w kontekście zagrożenia jakie wypływa z pochopnego oddalenia takiego wniosku dla zaufania obywateli wobec wymiaru sprawiedliwości. Jest notorium powszechnym, że sprawa ta budzi wiele emocji i trudności interpretacyjnych w orzecznictwie, stąd I USK 88/23 5 należy ocenić, że bezcenne będzie zabranie w tej kwestii głosu przez Sąd Najwyższy. Kolejnym istotnym zagadnieniem prawnym, uzasadniającym wniesienie skargi kasacyjnej, jest potrzeba wypowiedzenia się Sądu Najwyższego o tym, w jakim zakresie, nawet przy występowaniu w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, Sąd ma obowiązek z urzędu brać pod uwagę kwestie wiarygodności świadków, wynikające z istniejących pomiędzy nimi a stroną sporów politycznych, nawet zamierzchłych. Ta kwestia, zdaniem skarżącego, w coraz bardziej podzielonym społeczeństwie, będzie miała w najbliższych latach coraz większe znaczenie, a wydaje się że Sądy powszechne nie dostrzegają jej wcale. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a na wypadek przyjęcia skargi do rozpoznania - o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego w każdym z powyższych przypadków kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do przyjęcia – celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i I USK 88/23 6 procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie. Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr 2740849). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w niniejszej sprawie oparty został na przesłance występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Należy więc przypomnieć, że powołując się na przesłankę, jaką jest istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, należy w uzasadnieniu wniosku sformułować zagadnienie prawne oraz przedstawić argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne I USK 88/23 7 (a zatem poważne) wątpliwości. Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez sąd II instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.), a także w związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. wyrok Sądu Najwyższego: z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, Legalis; postanowienia: z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, Legalis; z 27 lutego 2019 r., I CSK 447/18, Legalis; z 28 stycznia 2021 r., III PSK 19/21, Legalis). Konieczne jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, Legalis; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, Legalis; z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, Legalis; z 20 lutego 2019 r., IV CSK 351/18, Legalis; z 12 lutego 2021 r., IV CSK 437/20, Legalis; z 9 marca 2021 r., III CSK 219/20, Legalis). Ponadto "istotne zagadnienie prawne" jest istotne w tym znaczeniu, że nie było dotychczas rozważane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a zatem jego rozstrzygnięcie miałoby znaczenie dla praktyki orzeczniczej sądów - tylko wtedy wykazany zostałby publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej, której podstawowym celem jest wkład w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni (postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 kwietnia 2008 r., II PK 351/07, Legalis; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, Legalis i z 18 maja 2018 r., IV CSK 618/17, Legalis). Istotne zagadnienie powinno się charakteryzować "nowością", która uzasadniałaby potrzebę jego analizy ze strony Sądu Najwyższego (T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. Wyd. 2, Warszawa 2023). W rozpoznawanej I USK 88/23 8 sprawie pełnomocnik ubezpieczonego nie wskazał żadnego istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., nie przywołał żadnego przepisu prawa, którego miałoby to istotne zagadnienie dotyczyć, nie przedstawił też niezbędnej argumentacji prawnej w tym zakresie. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w skardze kasacyjnej wskazano jedynie zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę wyrokowania sądu odwoławczego, to w konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów prawa procesowego wskazanych przez nią w podstawie kasacyjnej mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga przepis art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w skardze zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach faktycznych zarzut obrazy prawa materialnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 2022 r., II USKP 168/21, Legalis nr 2762128). Poza tym, Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną skierowaną w stosunku do wyroku Sądu II instancji, a nie Sądu pierwszoinstancyjnego. W rozpoznawanej sprawie zaskarżony wyrok Sądu II instancji oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną – strona skarżąca, uznając to stanowisko za naruszające przepisy, powinna w tym zakresie przede wszystkim konstruować zarzuty, próbując podważyć decyzję podjętą przez Sąd odwoławczy. Tym bardziej, że co do zasady, podstawowym sposobem rozstrzygnięcia Sądu II instancji, w wypadku ewentualnej zasadności zarzutów apelacji, powinno być orzeczenie reformatoryjne, którym Sąd drugiej instancji zastąpi orzeczenie sądu pierwszej instancji (art. 386 § 1 k.p.c.). Natomiast nierozpoznanie istoty sprawy, w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., jest wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez Sąd I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania, albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi I USK 88/23 9 także w przypadku dokonania przez Sąd I instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. Oceny tego, czy Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje sąd odwoławczy po przeanalizowaniu żądań pozwu (wniosku) i przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego, w tym w szczególności wad polegających na poczynieniu wadliwych czy niekompletnych ustaleń faktycznych. Ponadto ewentualna odmienna ocena prawna sądu odwoławczego, nawet jeśli łączy się z potrzebą przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, nie upoważnia do przypisania sądowi I instancji nierozpoznania istoty sprawy, a może jedynie dowodzić, że - zdaniem sądu odwoławczego - sprawa została rozpoznana nieprawidłowo. Również niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i zagadnień materialnoprawnych nie jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Pamiętać przy tym należy także, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Oznacza to niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z I USK 88/23 10 art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 3983 § 3 k.p.c., o zasadności skargi kasacyjnej nie może w żadnym razie świadczyć kwestionowanie ustaleń faktycznych lub oceny dowodów sądu drugiej instancji, w tym przez sformułowanie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c., również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 39821 w związku z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1 k.p.c. oraz 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). D.S. (r.g.)

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 114art. 50aart. 50c ust. 1art. 386 § 4 KPCart. 227 KPCart. 233 § 1 KPCart. 3989 § 1 pkt 1art. 3989 § 1 KPCart. 3989 § 1 pkt 1 KPCart. 39813 § 2 KPCArt. 1art. 3983 § 1 pkt 2 KPC

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 28.07.2026. · PDF źródłowy