II PR 15/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj (spr.).Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski.Protokolant: E. Jagiełło.SentencjaSąd Wojewódzki - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 1984 r. sprawy z wniosku Zofii D. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Morskiej Obsłudze Radiowej Statków w G. o odszkodowanie, na skutek odwołania wnioskodawczyni od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 31 lipca 1984 r.,oddala odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni we wniosku złożonym w Zakładowej Komisji Rozjemczej przy PP "M." w Gdyni kwestionowała ustalenie protokołu powypadkowego, że śmierć jej męża Edwarda D. nie ma cech wypadku przy pracy i żądała wypłaty odszkodowania. Zakładowa Komisja Rozjemcza przedstawiła sprawę Okręgowemu Sądowi do rozpoznania w I instancji w trybie art. 263 k.p.Komisja powołała się na "skomplikowany" charakter choroby męża wnioskodawczyni.Okręgowy Sąd, przejąwszy sprawę do rozpoznania, wyrokiem z dnia 31 lipca 1984 r. oddalił wniosek, ustalając następujący stan faktyczny:Mąż wnioskodawczyni Edward D., kierowca zatrudniony w pozwanym przedsiębiorstwie od 1974 r. do dnia 31 grudnia 1981 r., został zwolniony ze służby w zakładzie zmilitaryzowanym - PP "M." po wprowadzeniu stanu wojennego w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem kończącym się dnia 31 marca 1982 r. ze zwolnieniem z obowiązku świadczenia pracy od daty decyzji. Niesporne jest, że mąż wnioskodawczyni z decyzją nie godził się, czego dowodzi fakt, że zwracał się do kierownika zakładu z pisemną prośbą o dalsze zatrudnienie, podkreślając dotychczasowy nienaganny przebieg pracy i długoletni okres zatrudnienia. Dyrektor pozwanego Zakładu pracy pismem z dnia 3 marca 1982 r. odpowiedział, że prośbę tę załatwia negatywnie, gdyż wnioskodawca nie został zakwalifikowany do służby w przedsiębiorstwie zmilitaryzowanym. Niesporne jest, że pierwszy zawał serca wystąpił u E.D. dnia 15 marca 1982 r. - a ponowny - dnia 12 kwietnia 1982 r., po którym nie odzyskawszy przytomności, mąż wnioskodawczyni zmarł 14 lipca 1982 r. oraz że zespół powypadkowy odmówił uznania zgonu E.D. za wypadek przy pracy z powodu braku znamion wypadku przy pracy według art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r.W świetle okoliczności spornego zdarzenia wątpliwość budzi spełnienie obu elementów ustawowej definicji wypadku przy pracy: zewnętrzności przyczyny i związku czasowego z pracą.Kwestia spełnienia pierwszej z przesłanek pozostaje otwarta, byłaby to okoliczność do wyjaśnienia w oparciu o opinię biegłych lekarzy.Zewnętrzną przyczyną zdarzenia wypadkowego - zawału serca - jest bowiem według wnioskodawczyni stres psychiczny, wyjątkowo przykre dla jej męża przeżycie, u którego podłoża leżało wręczenie wypowiedzenia, decyzji niesprawiedliwej i krzywdzącej. Gdyby tylko ta przesłanka była w sprawie wątpliwa, Sąd w oparciu o wiedzę medyczną biegłych lekarzy wyjaśniałby czy wręczenie decyzji o zwolnieniu ze służby i związany z tym stres stanowił istotną przyczynę zawału.Ocena istnienia tej przesłanki jest jednak w tym sporze zbędna, gdyż w ocenie Sądu należy stwierdzić, że nie jest spełniona druga z przesłanek - istnienia związku czasowego z pracą. Ustawowa definicja wypadku przy pracy akcentuje bowiem konieczność istnienia takiego związku, mówiąc o nagłym zdarzeniu, wywołanym przyczyną zewnętrzną, która zachodzi podczas lub w związku z wykonywaniem zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, lub w innych okolicznościach związanych z pracą ściśle w art. 6 ustawy wypadkowej wymienionych.W sytuacji gdy nagłe zdarzenie (wywołane przyczyną zewnętrzną) zachodzi podczas pobytu pracownika w domu, w okresie, gdy nie świadczy on pracy od 2,5 miesiąca z woli pracodawcy - chociaż stosunek służbowy czy stosunek pracy jeszcze trwa - nie ma, w ocenie Sądu, związku czasowego zdarzenia z pracą.W odwołaniu od tego wyroku (nazwanym rewizją) wnioskodawczyni domaga się uchylenia wymienionego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odwołanie jest pozbawione podstaw.Przyczyną zewnętrzną zdarzenia - w świetle art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144) - jest na ogół przyczyna fizyczna (uderzenie względnie inne oddziaływanie fizyczne). Tylko wyjątkowo - w konkretnych okolicznościach - za przyczynę zewnętrzną może być uznana określona sytuacja względnie warunki pracy, w jakich był zatrudniony pracownik. Warunki pracy mogą być uznane za przyczynę zewnętrzną wypadku przy pracy, jeżeli pracownik wykonuje pracę w wyjątkowo niedogodnej pozycji lub wymagającej nadmiernego wysiłku, względnie pracownik jest zatrudniony w przedłużonym czasie pracy.Wszystkie wymienione okoliczności stwarzają dla pracownika określone warunki fizyczne wykonywania pracy.Pozostawanie w stosunkach pracy w sytuacjach wywołanych konfliktami, względnie innymi zdarzeniami, które powodują u pracownika powstawanie stresów psychicznych, z reguły nie może być uznane za przyczynę zewnętrzną wypadku.W szczególności za taką przyczynę nie mogą być uznane sytuacje, które normalnie w pracy występują (rozmowa pracownika z przełożonym, wręczenie mu określonych oświadczeń lub decyzji itp.).Tylko wyjątkowo niekorzystny o drastycznym przebiegu konflikt pracownika z przełożonym, względnie z grupą pracowników, mógłby być uznany ewentualnie za przyczynę zewnętrzną wypadków przy pracy.W świetle niewadliwych ustaleń Okręgowego Sądu wręczenie mężowi wnioskodawczyni pism o rozwiązaniu stosunku pracy nie łączyło się z sytuacją wyjątkowo drastyczną.W tym stanie brak jest podstaw do uznania, iż wręczenie tych pism stanowić może przyczynę zewnętrzną, która spowodowała zawał serca u męża wnioskodawczyni.Trafnie Okręgowy Sąd ustalił, że brak jest i drugiej przesłanki do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, a mianowicie związku zdarzenia z pracą.Niesporne jest, że mąż wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 1982 r. nie świadczył pracy na rzecz pozwanego zakładu pracy. Zawał serca (pierwszy i drugi) wystąpił u niego poza pracą (w domu).Skoro więc opisane zdarzenie nie wystąpiło podczas pracy ani w związku z pracą (czasowym lub miejscowym, co najmniej), nie może ono być uznane za wypadek przy pracy. W tym stanie Okręgowy Sąd trafnie nie przeprowadzał postępowania dowodowego w przedmiocie reakcji męża wnioskodawczyni i jego zachowania po wręczeniu mu pism o rozwiązaniu stosunku pracy.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzekł jak w sentencji.