II PZ 13/19

Sygn. akt II PZ 13/19 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk w sprawie z powództwa M.N. przeciwko M. w W. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie, odprawę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 listopada 2019 r., zażalenia powódki na wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II PK 339/17, odrzuca zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2019 r., II PK 339/17, Sąd Najwyższy – w sprawie z powództwa M.N. przeciwko M. w W. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie i odprawę – w pkt 1. oddalił skargę kasacyjną strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt XXI Pa (…); w pkt 2. odstąpił od obciążania pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego powódki. Postanowienie zawarte w pkt. 2 powołanego wyroku z 9 kwietnia 2019 r. pełnomocnik powódki zaskarżył zażaleniem, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. Strona skarżąca wniosła o „uchylenie postanowienia zawartego w pkt. 2 wyroku oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania 2 kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych; ewentualnie - o uchylenie postanowienia zawartego w pkt. 2 wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Orzekającemu, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym obowiązuje związanie zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (art. 378 § 1 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.), co potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2009 r., I PZ 17/09 (OSNP 2011 nr 15-16, poz. 207). W tym kontekście należy wskazać, że pełnomocnik powódki, poza art. 102 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c., nie przedstawił w zażaleniu żadnych innych podstaw procesowych, a w szczególności nie uzasadnił dopuszczalności wniesienia zażalenia na orzeczenie w sprawie kosztów postępowania kasacyjnego, zawarte w wyroku w sprawie kasacyjnej. Nie odniósł się na przykład do art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., w myśl którego zażalenie do Sądu Najwyższego przysługiwało na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Przytoczona regulacja - rozszerzająca katalog spraw, w których przysługuje stronom zażalenie do Sądu Najwyższego - została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art. 1 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz. 592). Od 3 maja 2012 r. art. 3941 § 2 i 3 k.p.c. określał, że w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosowało się odpowiednio 3 art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1, art. 3986 § 3, art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817 i art. 39821 k.p.c. Z unormowań tych nie wynika dopuszczalność wniesienia zażalenia na orzeczenie Sądu Najwyższego. Na tle przedstawionego wyżej stanu prawnego w judykaturze utrwaliło się stanowisko, że orzeczenie Sądu Najwyższego jest orzeczeniem ostatniej instancji i dlatego nie podlega zaskarżeniu. Wyjątek musiałby być wyraźnie wskazany w ustawie, jednak nie ma takiego wyjątku w ustawie z 2002 r. o Sądzie Najwyższym ani w k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2017 r., II PO 1/17, LEX nr 2216090). W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego, również ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 825) nie zawiera przepisu, który umożliwiałby wniesienie zażalenia na orzeczenie tego Sądu w sprawie kosztów postępowania kasacyjnego. Wobec braku wskazania adekwatnej podstawy procesowej, na marginesie rozważyć także można, iż do postępowania toczącego się przed Sądem Najwyższym na skutek zażalenia stosuje się mutatis mutandis przepisy o apelacji na podstawie art. 39821 k.p.c. Przepisy o apelacji stosowane odpowiednio regulują między innymi termin do wniesienia zażalenia, jego wymagania formalne, możliwość uchylenia zaskarżonego postanowienia, obligatoryjne zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. W kontekście art. 39821 k.p.c. wypada wspomnieć, że mogły nasuwać się wątpliwości dotyczącego odpowiedniego stosowania art. 3942 § 1 k.p.c., w myśl którego na postanowienia sądu drugiej instancji, których przedmiotem jest zwrot kosztów procesu przysługiwało zażalenie do innego składu tego sądu, z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Unormowanie to mogło prowokować sugestię, że również na postanowienie w sprawie kosztów postępowania kasacyjnego, wydane przez Sąd Najwyższy, przysługiwało zażalenie do innego składu tego Sądu. Od dnia 7 listopada 2019 r. art. 3942 § 11 pkt 3 k.p.c. stanowi, że zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje także na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest zwrot kosztów procesu, o ile nie wniesiono skargi kasacyjnej, z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na 4 postanowienie sądu pierwszej instancji. Od tego dnia wyeliminowano więc „zażalenie poziome” w sprawie kosztów procesu w sądzie drugiej instancji dotyczących skargi kasacyjnej, więc nie powinno budzić wątpliwości, iż od dnia 7 listopada 2019 r. art. 39821 k.p.c. nie może stanowić podstawy wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego dotyczące kosztów postępowania kasacyjnego. Wyjątek został przewidziany w art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469), stosownie do którego do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego, systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 3981 § 1 k.p.c., akcentującego, że tylko od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie (a więc nie od wyroku Sądu Najwyższego) strona może wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, a także następnych przepisów (nie przewidujących dwukrotnego rozpoznania merytorycznego skargi kasacyjnej), przemawia za taką wykładnią art. 39821 k.p.c., że nie występowała możliwość odpowiedniego stosowania art. 3942 § 1 k.p.c., ani od dnia 7 listopada 2019 r. - art. 3942 § 11 pkt 3 k.p.c. W przeciwnym wypadku istniałaby niezrozumiała w aspekcie logicznym dychotomia między jednokrotnym rozpoznaniem skargi kasacyjnej a dwukrotnym rozpoznaniem części wyroku kasacyjnego dotyczącego kosztów postępowania kasacyjnego – zwłaszcza, że orzeczenie w sprawie kosztów nie ma takiej doniosłości jak przedmiot skargi kasacyjnej i z reguły dotyczy znacznie niżej kwoty od wartości przedmiotu zaskarżenia skargi kasacyjnej. Potwierdza to konkluzję, że również po dniu 6 listopada 2019 r. systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 39821 k.p.c. sprzeciwia się możliwości odpowiedniego stosowania art. 3942 § 1 k.p.c.; stronie nie przysługiwało zatem i nie przysługuje zażalenie na orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego do innego składu Sądu Najwyższego. 5 Zażalenie wniesione przez pełnomocnika powódki podlegało więc odrzuceniu. Zgodnie z art. 77 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym -Sąd Najwyższy orzeka w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej. Odrzucenie zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego nie jest rozpoznaniem zażalenia w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c., ani nie stanowi rozpoznania skargi kasacyjnej, dlatego na podstawie przewidzianego w art. 39810 k.p.c. ustawowego wyjątku od wskazanej wyżej reguły, Sąd Najwyższy orzekał w składzie jednego sędziego. as