II URN 259/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R.P. o rentę inwalidzką wypadkową na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 19 grudnia 1986 r.uchylił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R.P. z dnia 13 października 1986 r. i przekazał sprawę temuż Oddziałowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 13 października 1986 r. Oddział ZUS w R.P. wstrzymał z dniem 1 listopada 1986 r. Janowi N., ur. dnia 29 maja 1936 r., wypłatę renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy z dnia 24 listopada 1959 r. pobieraną nieprzerwanie od dnia 7 kwietnia 1960 r., ponieważ Wojewódzka Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 20 września 1956 r. nie zaliczyła wnioskodawcy do żadnej grupy inwalidów.W wyniku rozpatrzenia odwołania wnioskodawcy Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zaskarżonym wyrokiem zmienił decyzję organu rentowego i ustalił prawo Jana N. do dalszego pobierania renty inwalidzkiej III grupy w związku z wypadkiem przy pracy od dnia 1 listopada 1986 r.Jak podstawę rozstrzygnięcia Sąd powołał przepis § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz. U. Nr 47, poz. 214).Sąd bowiem uznał, że wnioskodawca nie podlega badaniom kontrolnym, gdyż jego inwalidztwo trwało nieprzerwanie ponad 15 lat, a zatem ma prawo do renty inwalidzkiej bez względu na aktualny stan zdrowia.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. w związku z § 29 ust. 3 wymienionego rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 29 ust. 1 wymienionego rozporządzenia MPPiSS z dnia 5 sierpnia 1983 r. nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób:1) które osiągnęły wiek: kobiety - 55 lat, mężczyźni - 60 lat, chyba że inwalidztwo tych osób spowodowane zostało wypadkiem,2) których inwalidztwo trwa nieprzerwanie przez 15 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa, a w wypadku inwalidów, u których inwalidztwo powstało przed podjęciem zatrudnienia - licząc od daty pogorszenia stanu zdrowia uprawnionego do przyznania świadczenia (z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2 tego przepisu).Ratio legis § 29 ust. 1 jest ochrona inwalidów znajdujących się w wieku podeszłym, których inwalidztwo spowodowane jest ogólnym stanem zdrowia oraz tych, którzy - na skutek naruszenia sprawności organizmu - nie byli zdolni całkowicie lub częściowo do wykonywania zatrudnienia przez okres wynoszący ponad 15 lat. Wiek tych osób bądź tak długo istniejące inwalidztwo stwarzają domniemanie występowania inwalidztwa nadal.Ustawodawca jednak dopuścił możliwość poddania osób wymienionych w § 29 ust. 1 z urzędu badaniu kontrolnemu - w sytuacji określonej w ust. 3 tego przepisu. Może to nastąpić, gdy zostaną ujawnione okoliczności wskazujące za zmianę inwalidztwa, zwłaszcza gdy osoba uznana za inwalidę prowadzi tryb życia wskazujący na potrzebę przeprowadzenia badania kontrolnego.Użycie w § 29 ust. 3 omawianego rozporządzenia określenia "... jeżeli zostaną ujawnione okoliczności ..." świadczy, że chodzi o taką sytuację, gdy okoliczności zostaną wykazane. Oznacza to, że w świetle § 29 ust. 1 wymienionego rozporządzenia MPPiSS z dnia 5 sierpnia 1983 r. organ rentowy przed wyznaczeniem z urzędu badania kontrolnego inwalidy wymienionego w ust. 1 tego przepisu obowiązany jest wyjaśnić, czy istotnie występują okoliczności zezwalające na poddanie inwalidy badaniu kontrolnemu określone w tym przepisie.Postępowanie organu rentowego w niniejszej sprawie nie odpowiada temu wymaganiu. Jak bowiem wynika z akt rentowych, wyznaczenie z urzędu badania kontrolnego wnioskodawcy nastąpiło wyłącznie na podstawie nadesłanego do organu rentowego anonimu. W anonimie tym podano, że wnioskodawca pracuje prywatnie jako murarz, ma samochód ciężarowy, którym zarabia.Jeżeli organ rentowy uznał, że tego rodzaju okoliczności mogą wskazywać na zmianę stanu inwalidztwa, to powinien był najpierw w drodze stosownego postępowania dowodowego okoliczności te wyjaśnić, a następnie - w zależności od wyników postępowania - zadecydować o wyznaczeniu z urzędu badania kontrolnego wnioskodawcy. Wyznaczenie natomiast od razu badania kontrolnego wnioskodawcy doprowadziło do naruszenia § 29 ust. 3 omawianego rozporządzenia.Należy zaznaczyć, że organ rentowy obowiązany jest wyjaśnić najpierw sprawę w tym kierunku także w sytuacji, gdy otrzymuje podpisane doniesienie.Sąd Wojewódzki, kontrolując decyzję pozwanego organu rentowego, powinien był zatem uchylić ją - jako wydaną przedwcześnie - i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Rozstrzygnięcie Sądu przywracające wnioskodawcy prawo do renty inwalidy nastąpiło bez należytego rozważenia § 29 ust. 3 wymienionego rozporządzenia.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Zaskarżony wyrok, przywracający wnioskodawcy prawo do pobierania renty inwalidzkiej, tj. świadczenia powtarzającego się, bez należytego wyjaśnienia sprawy narusza bowiem także interes PRL.