II USKP 199/21
Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2022-05-25
Skład orzekający: Bohdan Bieniek, Maciej Pacuda, Krzysztof Staryk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zleceniobiorca, który zawarł kilka umów zlecenia, może wybrać tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jeśli w miesiącu wyboru nie osiąga przychodu, a wysokość wynagrodzenia zależy od liczby przepracowanych godzin?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna organu rentowego jest uzasadniona. Zgodnie z art. 9 ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zleceniobiorca, którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, a spełnia warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami z innych tytułów, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom także z tych innych tytułów. Zasada ta nie stosuje się, gdy łączna podstawa wymiaru składek z tytułu umowy zlecenia lub innych tytułów osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia. Oznacza to, że wybór dodatkowych tytułów ubezpieczenia jest możliwy pod warunkiem, że podstawa wymiaru składek jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia.Stan faktyczny
Agencja Ochrony "J." Sp. z o.o. Spółka komandytowa kwestionowała decyzję ZUS o podleganiu R. K. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Sąd Apelacyjny stwierdził, że R. K. nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom u odwołującej się Spółki w określonych okresach, wskazując na jego oświadczenia o wyborze innego tytułu do ubezpieczeń. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego po skardze kasacyjnej organu rentowego.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt II USKP 199/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący) SSN Maciej Pacuda SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Agencji Ochrony "J." Spółki z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddziałowi w W. z udziałem zainteresowanego R. K. o podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 25 maja 2022 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 kwietnia 2017 r., nr (…), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddział w W. stwierdził, że R. K. podlegał ubezpieczeniom społecznym:
2 emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu u płatnika składek Agencji Ochrony J. Spółki z o.o. spółka komandytowa w W. (dalej jako: „płatnik” lub „odwołująca się Spółka”) na podstawie umowy zlecenia od 1 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2016 r., natomiast nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, która obowiązywała od 2 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożył płatnik. W wyroku z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt XIII U (…), Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił odwołanie. Wyrok Sądu Okręgowego odwołująca się Spółka zaskarżyła apelacją. W wyroku z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa (…), Sąd Apelacyjny w W. w pkt I. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i poprzedzającą go decyzję organu rentowego w części, w ten sposób, że stwierdził, że R. K. nie podlega, jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 do 31 marca 2016 r., od 1 do 31 maja 2016 r., od 1 do 31 lipca 2016 r., od 1 do 30 września 2016 r., od 1 do 30 listopada 2016 r. u płatnika składek Agencji Ochrony „J.” Spółki z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w W.; w pkt II. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że zniósł między stronami koszty procesu; w pkt III. zasądził od organu rentowego na rzecz płatnika kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. Sąd drugiej instancji uwzględnił w swojej ocenie to, że 1 stycznia 2016 r. R. K. zawarł z płatnikiem umowę zlecenia o świadczenie usług w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 2 marca 2016 r. Również 1 stycznia 2016 r. ubezpieczony zawarł umowę zlecenia z innym płatnikiem tj. z J. Spółką z o.o. w W.. Ta umowa również obowiązywała do 2 marca 2016 r. Zawierając umowę z odwołującą się Spółką R. K. oświadczył, że z tytułu tej umowy zlecenia nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz nie chce podlegać im dobrowolnie. 3 marca 2016 r. odwołująca się Spółka i R. K. podpisali aneks do zawartej wcześniej umowy zlecenia, przedłużając w ten sposób okres jej trwania do 2 maja 2016 r. W analogiczny sposób i na ten sam okres została przedłużona umowa łącząca R. K. ze spółką J. Spółką z o.o. Umowa łącząca ubezpieczonego ze spółką J. Spółką z
3 o.o. uległa rozwiązaniu z upływem okresu na jaki została zawarta (2 maja 2016 r.), natomiast umowa łącząca ubezpieczonego z odwołującą się Spółką została przedłużona na okres od 3 maja 2016 r. do 2 lipca 2016 r. na dotychczasowych warunkach. Ubezpieczony zawarł również umowę zlecenia, obowiązującą we wskazanym wyżej okresie, z inną spółką: P. Spółka z o.o. z siedzibą w W., z której to umowy wynikało, że R. K. otrzymuje na jej podstawie wynagrodzenie wyższe od minimalnego ustawowego wynagrodzenia, oraz że spółka P. będzie odprowadzać składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy z tytułu tej umowy. Ubezpieczony złożył odwołującej się oświadczenie, że nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zawartej z odwołującą się 3 maja 2016 r. umowy. W dniu 30 listopada 2016 r. umowa łącząca ubezpieczonego z odwołującą się uległa rozwiązaniu. Umowa łącząca ubezpieczonego ze spółką P. została przedłużona na okres od 3 lipca 2016 r. do 2 września 2016 r., a następnie 3 września 2016 r. przedłużona do 2 listopada 2016 r. oraz od 3 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że kwestia zbiegu obowiązkowych tytułów do ubezpieczenia społecznego jest uregulowana w art. 9 ust. 2 oraz ust. 2c ustawy systemowej. W stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. o rozstrzygnięciu zbiegu tytułów z umów zlecenia decydował moment zawarcia umowy, gdyż zleceniobiorca w przypadku wykonywania pracy na podstawię kilku takich umów podlegał obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu, który powstał najwcześniej, a więc na podstawie umowy, która została zawarta jako pierwsza, z możliwością dobrowolnego, na wniosek ubezpieczonego, objęcia go ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmiany tytułu ubezpieczeń. Obecnie, w wyniku dodania przez ustawodawcę w art. 9 ust. 2c, zasada pierwszeństwa również może zostać uchylona na skutek wyboru (zmiany) tytułu do ubezpieczeń przez ubezpieczonego, z tym, że z zastrzeżeniem w takim wypadku decydującego znaczenia łącznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe osiągniętej w danym miesiącu, przy uwzględnieniu każdej z umów, która to łączna podstawa, aby ww. wybór był skuteczny, musi osiągać co najmniej poziom odpowiadający wysokości minimalnego wynagrodzenia.
4 Według Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji w sposób sprzeczny z zasadami wykładni dokonał interpretacji przepisów, co skutkowało uznaniem, że nie występowały żadne przerwy w obowiązywaniu umowy zawartej między odwołującą się Spółką a ubezpieczonym podczas, gdy od 1 stycznia 2016 r. strony były związane nową umową, która w kontekście zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych powinna być brana pod uwagę właśnie od tej daty. W tym samym dniu ubezpieczony zawarł umowę zlecenia z innym płatnikiem i dokonał wyboru tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych wskazując, że podlega ubezpieczeniom z tytułu umowy zawartej z J. Spółką z o.o. Żadna z dwóch wymienionych wyżej umów nie może zostać uznana za zawartą wcześniej, gdyż zostały one podpisane w tym samym dniu. Sąd pierwszej instancji również bezzasadnie nie zastosował art. 9 ust. 2 zdanie 2 ustawy systemowej do drugiego zbiegu tytułów do ubezpieczenia, który wystąpił 3 maja 2016 r., kiedy to ubezpieczony skorzystał z możliwości zmiany tytułów do ubezpieczenia i wybrał umowę zawartą 3 maja 2016 r. z P. Spółką z o.o. Wskazana umowa stała się tytułem do objęcia ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi i wypadkowym R. K. do 30 listopada 2016 r. Według Sądu drugiej instancji zbieg tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych rozstrzyga się osobno w każdym miesiącu kalendarzowym, co wynika z przepisów ustawy systemowej i aktów wykonawczych do tej ustawy. Jest to rezultatem przyjęcia, że wymiar składek na ubezpieczenia społeczne ustala się w skali miesiąca kalendarzowego, indywidualnie dla każdego miesiąca trwania umowy zlecenia. Nie ma przy tym znaczenia, za jakie miesiące ubezpieczony otrzymuje wynagrodzenie, a tylko, w którym miesiącu faktycznie otrzymuje ten przychód do dyspozycji (art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. z 2018 r., poz. 1509 ze zm. - w związku z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej). Zdaniem Sądu Apelacyjnego ubezpieczony podlegał u odwołującej się obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w miesiącach, w których nie uzyskiwał przychodów tj.: w styczniu, lutym, kwietniu, czerwcu, sierpniu i październiku 2016 r. Z kolei w miesiącach, w których ubezpieczony uzyskiwał przychód, nie podlegał on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym u odwołującej się, ponieważ swoimi oświadczeniami z 1 stycznia 2016 r. oraz 3 maja 2016 r. dokonał wyboru, a następnie zmiany tytułu do
5 obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, wskazując umowę zawartą z innym płatnikiem. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną. Skargę oparto na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) i zarzucono naruszenie: 1. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266) przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażającą się w stwierdzeniu, iż zleceniobiorca ma prawo wyboru tytułu ubezpieczenia, w sytuacji gdy w miesiącu, w którym dokonuje wyboru nie osiąga żadnego przychodu i nie jest w stanie określić wysokości przychodu osiąganego w następnych okresach czasu z uwagi na fakt, iż wysokość wynagrodzenia jest uzależniona od ilości przepracowanych godzin; 2. art. 9 ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną wykładnię wyrażającą się przyjęciem do podstawy wymiaru wysokości wynagrodzenia wypłaconego za okres dwóch miesięcy, podczas gdy powyższy przepis stanowi o miesięcznej podstawie wymiaru; 3. art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez naruszenie zasady solidaryzmu społecznego, przejawiającej się akceptacją braku proporcjonalności pomiędzy okresem pracy i wynagrodzeniem uzyskanym przez ubezpieczonego a wysokością składki odprowadzonej na ubezpieczenia społeczne. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania odwołującej się Spółki, 2. zasądzenie od odwołującej się Spółki na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.
6 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Z ustaleń faktycznych w sprawie objętej skargą kasacyjną wynika, że ubezpieczony wykonywał w tym samym okresie pracę na podstawie co najmniej dwóch umów zlecenia zawartych z różnymi podmiotami (płatnikami), z których tylko jedna, zgodnie z wolą ubezpieczonego, stanowiła tytuł ubezpieczenia. Zgodnie z art. 9 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy systemowej, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku umów - zleceń, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tej umowy, która powstała (została zawarta) najwcześniej. Artykuł 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej stanowi, że taka osoba może dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7. Z kolei art. 9 ust. 2c ustawy systemowej przewiduje, że zleceniobiorca, którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, spełniająca zarazem warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów (np. innych umów - zleceń), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów. Zasady tej (tj. o obowiązkowym podleganiu innym tytułom) nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub z innych tytułów osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z przywołanych przepisów wynika, że generalnie podstawą do objęcia obowiązkowymi ubezpieczenia społecznymi jest najwcześniej zawarta umowa. Zleceniobiorcy przysługuje ponadto wybór co do dobrowolnego ubezpieczenia z tytułu pozostałych umów (art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej). Należy jednak uwzględnić przy tym – jako lex specialis („z zastrzeżeniem”) – art. 9 ust. 2c ustawy systemowej. Zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy jest regulowana treścią art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy
7 systemowej (dobrowolność co do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmiany tytułu ubezpieczeń) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy art. 9 ust. 2c ustawy systemowej. Tym samym sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie spełniona, sytuacja ta będzie uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, która a contrario formułuje zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu drugiej i ewentualnych kolejnych umów zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy systemowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17, LEX nr 2638597). Przepis art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wprowadza obligatoryjne uwzględnienie innych tytułów w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zasady tej nie stosuje się wówczas, gdy łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy - zlecenia lub z innych tytułów – np. w wyniku wyboru, o którym mowa w art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej – osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Innymi słowy, wybór dodatkowych tytułów ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9 ust. ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej, możliwy jest pod warunkiem, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli tak nie jest, art. 9 ust. 2c ustawy systemowej nakazuje uwzględniać - poza najwcześniej zawartą umową - także inne tytuły (tu: umowy zlecenia), tak aby podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu osiągnęła co najmniej kwotę minimalnego wynagrodzenia. Zgodnie z art. 18 ust. 3 tej ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1,
8 jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09 (OSNP 2010 nr 5-6, poz. 71) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niewypłacone pracownikowi wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż nie jest prawnie możliwe uwzględnianie w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników jakichkolwiek należności, które nie stały się przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten zaś powstaje dopiero w momencie rzeczywistego otrzymania lub postawienia go do dyspozycji pracownika, stąd przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne istotne jest, czy powstał przychód z tytułu stosunku pracy, a więc czy nastąpiła wypłata należności lub jej postawienie do dyspozycji ubezpieczonego. Stosując art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, użyte w tym przepisie pojęcie „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” nie można interpretować posługując się art. 18 ust. 1 ustawy systemowej i utożsamiać go z przychodem zdefiniowanym w art. 4 pkt 9 tej ustawy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięte zostało już, że użyty w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej zwrot „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego 2013 r., I UK 484/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 28; z dnia 18 kwietnia 2018 r., III UK 54/17, LEX nr 2555096; z dnia 13 grudnia 2018 r., I UK 58/18, OSNP 2019 nr 7, poz. 88). W stanowisku tym podkreśla się, że ustawodawca posłużył się w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej pojęciem „podstawy wymiaru składek” w innym znaczeniu niż w art. 18 ust. 1 tej ustawy. Biorąc pod uwagę odrębność instytucji uregulowanych w art. 9 ust. 1a oraz w art. 18 ust. 1 ustawy systemowej należy uznać, że w powołanych przepisach ustawodawca nadaje temu pojęciu różną treść normatywną. Przede wszystkim art. 9 ust. 1a został umieszczony w rozdziale drugim ustawy
9 systemowej zatytułowanym „Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym”, który - jak sam tytuł wskazuje - reguluje zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej). Zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, w tym podstaw ich wymiaru (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej), zostały odrębnie uregulowane w rozdziale trzecim tej ustawy. W związku z tym należy rozdzielić samą instytucję podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym od instytucji następczego ustalania wysokości składek oraz ich podstawy wymiaru. Jeżeli zatem pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy (art. 9 ust. 1 ustawy systemowej), którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres jednego miesiąca i praca ta jest wykonywana, co nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty za nią uzgodnionego wynagrodzenia, to należy uznać, że pracownik ten nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów na podstawie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej w sytuacji, gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany okres, co jest równoznaczne z brakiem przychodu ze stosunku pracy w tym okresie w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy systemowej, mającego znaczenie dla określenia podstawy wymiaru składek zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej. Te same argumenty wskazują, że również i „podstawa wymiaru składek” z art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wynika z treści zawartej umowy o świadczenie usług i faktycznego jej wykonywania. Nie jest przy tym istotne, że dopiero od 1 stycznia 2017 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 1265), które wprowadziły w odniesieniu do umów zlecenia minimalną stawkę godzinową oraz zasadę, zgodnie z którą w przypadku umów zawartych na czas dłuższy niż 1 miesiąc, wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej dokonuje się co najmniej raz w miesiącu (art. 8a ust. 6 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę). Obowiązujące przed tą datą przepisy odnoszące się do minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy uwzględnieniu art. 85 § 2 k.p. (wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu,
10 w stałym i ustalonym z góry terminie), dotyczyły minimalnego wynagrodzenia za miesiąc pracy. W korelacji z tym unormowaniem pozostaje ustawa systemowa, która w stosunku do wszystkich płatników (a nie tylko pracodawców) wprowadza obowiązek raportowania co miesiąc o podstawie wymiaru składki (art. 41 ust. 3 pkt 4 tiret b). Ten aspekt decyduje o sposobie rozumienia art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, a konkretnie o tym, że porównanie podstawy wymiaru składki z minimalnym wynagrodzeniem za pracę następuje w ujęciu miesięcznym. Podsumowując przedstawione stanowisko, należy uznać, że podstawa wymiaru składki w danym miesiącu stanowi iloczyn umówionej stawki godzinowej przemnożonej przez liczbę godzin przepracowanych w tym miesiącu, niezależnie od tego, jak strony się umówiły w zakresie terminów płatności wynagrodzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2021 r., II USKP 121/21, Legalis nr 2666811 i przywołane w nim orzecznictwo). Ponieważ sprawa nie dotyczy wysokości składki, ubocznie jedynie wyrazić można pogląd, że art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wprowadza obligatoryjne uwzględnienie innych tytułów w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ustawa nie wskazuje przy tym, że chodzi jedynie o „częściowe” podleganie ubezpieczeniom z innych tytułów. Oznacza to, że jako podstawę wymiaru składek należy uwzględnić cały przychód z kolejnej umowy zlecenia, a nie tylko jego część, która uzupełnia przychód z umowy pierwszej do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z przepisu nie wynika także, aby granicą podstawy wymiaru składek miała być kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Kwota ta ma bowiem znaczenie tylko dla zastosowania reguły szczególnej z art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, stanowiąc element jej hipotezy. Nie jest ona natomiast wskazana w jej dyspozycji. W konsekwencji należałoby uznać, że obciążony składką na ubezpieczenia jest cały przychód z umowy zlecenia, stanowiącej na mocy art. 9 ust. 2c ustawy systemowej kolejny tytuł ubezpieczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
11
Powiązane orzeczenia
- II USKP 240/21 2022-10-04Czy zleceniobiorca, który zawarł kilka umów zlecenia z różnymi podmiotami, może wybrać, z którego tytułu będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nawet jeśli nie był to najwcześniej zawarty tytuł, a jego p…
- II USKP 123/21 2021-06-09Czy zleceniobiorca, który wykonuje pracę na podstawie co najmniej dwóch umów zlecenia i dobrowolnie wybrał jedną z nich jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom również z in…
- II USKP 215/21 2022-05-18Czy zleceniobiorca, który w danym miesiącu wykonuje pracę na podstawie co najmniej dwóch umów zlecenia, z których żadna nie przynosi mu dochodu równego lub wyższego od minimalnego wynagrodzenia, ale suma dochodów z tych…
- II USKP 122/21 2021-06-29Czy zleceniobiorca, wykonujący pracę na podstawie kilku umów zlecenia w tym samym okresie, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu jednej z tych umów, jeśli wynagrodzenie z tej umowy jest wypłacane co dru…
- II USKP 103/21 2021-05-27Czy zleceniobiorca, który wykonuje pracę na podstawie co najmniej dwóch umów zlecenia w tym samym okresie, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu każdej z tych umów, jeśli łączna podstawa wymiaru składek…
Powołane przepisy
art. 9 ust. 2art. 11 ust. 1art. 4 pkt 9art. 3983 § 1 pkt 1 KPCart. 2aart. 9art. 18 ust. 3art. 18 ust. 1art. 9 ust. 1art. 2 ust. 1art. 8a ust. 6art. 85 § 2 KP
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 28.07.2026. · PDF źródłowy