II UZP 14/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Grymaszewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Mieczysława P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o zasiłek rodzinny, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 21 marca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze godzin będący równocześnie płatnikiem podatku obrotowego i dochodowego z tytułu działalności objętej art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek (Dz. U. Nr 40, poz. 235) ma prawo do zasiłku rodzinnego?"uchwalił:Pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze godzin nie przysługują uprawnienia do zasiłku rodzinnego, jeżeli jest równocześnie płatnikiem podatku obrotowego i dochodowego z tytułu działalności objętej art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 235). Uzasadnienie faktyczneUprawnienia pracowników do zasiłków rodzinnych regulują przepisy rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 21, poz. 127) wydane na podstawie dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. Nr 66, poz. 414 z późn. zm.).W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia uprawnionymi do zasiłku rodzinnego są pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy i podlegający ubezpieczeniu na wypadek choroby i macierzyństwa. Od tej zasady rozporządzenie przewiduje w § 1 ust. 3 dwa wyjątki, wykluczające prawo do zasiłków rodzinnych, a mianowicie: jeżeli pracownik jest zatrudniony w nie uspołecznionym gospodarstwie rolnym albo który sam lub którego małżonek jest podatnikiem podatku dochodowego i obrotowego.Innymi słowy, pracownik zatrudniony na podstawie pracowniczego stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie nabywa prawa do zasiłku rodzinnego, jeżeli jest równocześnie podatnikiem podatku dochodowego i obrotowego, choćby nie korzystał z tego uprawnienia na podstawie odrębnych przepisów, a w szczególności na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 235).Okoliczność, że powołana ustawa wprowadziła od 1.III.1977 r. uprawnienia do zasiłków rodzinnych z tytułu ubezpieczenia, wynikającego z tej ustawy, nie oznacza, iż osoba wykonująca działalność usługową może nabyć prawo do zasiłku rodzinnego bądź to na podstawie ustawy, bądź na podstawie rozporządzenia o zasiłkach rodzinnych.Podstawowym bowiem warunkiem nabycia uprawnień określonych w art. 5 ustawy jest powstanie obowiązku ubezpieczenia społecznego. Pracownik natomiast zatrudniony w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie nie podlega w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy obowiązkowi ubezpieczenia i w tym wypadku nie dojdzie do sytuacji, w której zachodziłby zbieg uprawnień do zasiłku rodzinnego lub innego rodzaju świadczeń ubezpieczeniowych.Dla właściwej wykładni omawianych aktów normatywnych bez znaczenia jest okoliczność wcześniejszego wydania rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. o zasiłkach rodzinnych w stosunku do ustawy z dnia 16 grudnia 1976 r. Ustawodawca rozszerzając krąg osób uprawnionych do zasiłków rodzinnych również na osoby podlegające obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1976 r. nie dokonał zmian przepisów rozporządzenia w zakresie wyłączenia tych uprawnień w stosunku do pracowników wykonujących równocześnie działalność usługową i będących podatnikami podatku dochodowego i obrotowego. W ten sposób została zachowana idea przyświecająca instytucji zasiłków rodzinnych - udzielenia tych świadczeń osobom, które korzystają z jednego źródła utrzymania.W obecnym zatem stanie prawnym brak jest uzasadnionych podstaw do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na postawione pytanie prawne.W tym stanie rzeczy, mając również na uwadze zbieżny pogląd Centralnej Rady Związków Zawodowych w omawianej kwestii, Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji uchwały.