II UZP 16/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, B. Biechowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Rakowskiego, w sprawie z wniosku Stanisława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przez przejście na emeryturę lub na rentę inwalidzką nauczyciela akademickiego w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134) należy rozumieć datę zaprzestania zatrudnienia bezpośrednio przed przyznaniem emerytury lub renty inwalidzkiej, czy datę, od której została przyznana emerytura lub renta?"powziął następującą uchwałę:Do nauczyciela, który przed dniem 1 maja 1972 r. nabył uprawnienia do emerytury lub renty inwalidzkiej, stosuje się przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca pracujący w zawodzie nauczycielskim przestał wykonywać zatrudnienie z dniem 31.XII.1969 r. W roku 1970 stał się inwalidą III grupy z powodu schorzeń samoistnych. Wniosek o rentę inwalidzką wnioskodawca złożył dopiero w dniu 29.V.1975 r., którą przyznano mu od dnia 3.III.1975 r., obliczoną na podstawie zarobków osiągniętych w 1969 r. W dniu 8.X.1976 r. wnioskodawca złożył wniosek o podwyższenie przyznanej renty według zasad zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134 - dalej oznaczanym jako "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r.").Organ rentowy załatwił odmownie powyższy wniosek wobec tego, że wnioskodawcy renta została przyznana po dniu 1.V.1972 r.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zatwierdziła tę decyzję.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, przedstawił zagadnienie prawne budzące wątpliwości - ujęte w sentencji uchwały - do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawnePo zapoznaniu się z poglądem Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego złożonym w tej sprawie w trybie art. 63 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. nauczycielom i nauczycielom akademickim, którzy przeszli na emeryturę lub rentę inwalidzką przed dniem 1.V.1972 r., podwyższa się te świadczenia według zasad określonych rozporządzeniem. Jak wynika z brzmienia wymienionego przepisu, mówi on ogólnie o przejściu na emeryturę lub rentę, a nie o przyznaniu lub pobieraniu tych świadczeń przed 1.V.1972 r.Już ta okoliczność wskazuje na to, że wykładnia wspomnianego przepisu nie uzasadnia poglądu reprezentowanego przez organ rentowy, iż zwrot "przeszli na emeryturę lub rentę inwalidzką" oznacza przyznanie jednego z tych świadczeń.Z treści preambuły zawartej w rozporządzeniu wynika, że celem wydania tego rozporządzenia było:- podwyższenie emerytur i rent inwalidzkich, których wysokość została ustalona w przeszłości na podstawie stosunkowo niskich zarobków,- danie wyrazu szczególnej troski i opieki, jaką otacza się zawód nauczycielski, oraz- podniesienie rangi tego zawodu.Wykładnia funkcjonalna § 1 ust. 1 wymienionego rozporządzenia prowadzi do wniosku, że przytoczony wyżej zwrot, zawarty w tym przepisie, oznacza, iż przepis ten obejmuje wszystkich nauczycieli, którzy przed dniem 1.V.1972 r. spełniali warunki do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej, a więc zaprzestali także wykonywania zatrudnienia.Powszechna jest praktyka, że w przypadku zaprzestania zatrudnienia przez nauczyciela z powodu osiągnięcia wieku lub utraty zdolności do dalszego wykonywania zawodu ze względu na stan zdrowia nauczyciel taki uzyskuje z reguły emeryturę lub rentę inwalidzką. Potocznie mówi się wówczas o przejściu na emeryturę lub rentę inwalidzką.Określenie takie więc oznacza, że nauczyciel pozostawał przez wymagany okres w zatrudnieniu, osiągnął wiek emerytalny w okresie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat po ustaniu zatrudnienia albo stał się inwalidą w okresie zatrudnienia lub w ciągu 18 miesięcy po zaprzestaniu zatrudnienia, a ponadto zaprzestał wykonywania zatrudnienia.Sytuacja więc nauczyciela, który złożył wniosek o świadczenie z opóźnieniem, poza utratą prawa do renty za okres dłuższy niż 3 miesiące wstecz, poprzedzający złożenie wniosku, nie różni się od sytuacji nauczyciela, któremu przyznano świadczenie przed dniem 1.V.1972 r. Podstawą bowiem wymiaru świadczeń w obu przypadkach są zarobki osiągnięte w przeszłości w okresie pozostawania w zatrudnieniu, a więc przed wymienioną datą.Za poglądem, że nie fakt przyznania nauczycielowi świadczenia przed datą 1.V.1972 r., ale istnienie warunków do ich przyznania, przemawia następujący przykład:Nauczyciel pracował do dnia 29.IV.1972 r. i w tym dniu złożył wniosek o rentę inwalidzką. Renta została mu przyznana dopiero w dniu 15.VII.1972 r. W tej sytuacji, pomimo że w dniu 1.V.1972 r. nauczyciel nie miał przyznanej renty inwalidzkiej, przyjmuje się, że przeszedł na rentę z dniem 30.IV.1972 r.Taka sytuacja zachodziła w stanie faktycznym, jak ustalono w sprawie niniejszej, w której powstało przedstawione zagadnienie prawne.Dotychczasowe rozważania więc prowadzą do wniosku, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. stosuje się również do nauczycieli, którzy przed dniem 1.V.1972 r. nabyli uprawnienia do emerytury lub renty inwalidzkiej i zaprzestali wykonywania zatrudnienia, chociażby świadczenia te przyznane im zostały od daty późniejszej.Z tych powodów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.