II UZP 16/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Feliksa i Czesławy N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wysokość renty inwalidzkiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego prze Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 2 kwietnia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w świetle przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) małżonkowie, którzy prowadzili odrębnie dwa gospodarstwa rolne oraz odrębnie wytwarzali w tych gospodarstwach i sprzedawali jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne, są uprawnieni do dwóch odrębnych rent czy też tylko do jednej renty wspólnej?"powziął następującą uchwałę:Małżonkowie, którzy prowadzili odrębnie posiadane gospodarstwa rolne i nie pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym przez okres dłuższy niż 5 lat przed przekazaniem tych gospodarstw następcom lub Państwu, są uprawnieni do otrzymania odrębnych emerytur (art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 32, poz. 140). Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd przedstawił zagadnienie prawne na tle następującego stanu faktycznego:Feliks N., urodzony 20.XI.1909 r., w dniu 25.I.1980 r. złożył wniosek o emeryturę na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Jednocześnie wyraził chęć przekazania posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,86 ha we wsi K. synowi Adamowi N. oraz jego żonie Urszuli N.Wniosek o emeryturę złożyła także Czesława N. z domu W.-R., urodzona 29.VIII.1914 r., żona Feliksa N., która prowadziła gospodarstwo rolne o powierzchni 10,53 ha we wsi N.P.Umową zawartą w dniu 27.II.1980 r. przed Naczelnikiem Gminy w S. wymienieni przekazali gospodarstwa rolne położone w K. Adamowi i Urszuli N., położone zaś w N. - Janowi O., siostrzeńcowi Czesławy N.Decyzją z dnia 27.III.1980 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. przyznał Feliksowi N. i Czesławie N. łączną emeryturę w wysokości 2.200 zł miesięcznie.W odwołaniu do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS Feliks N. domagał się w istocie przyznania oddzielnej emerytury. Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 25.VII.1980 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego jako zgodną z obowiązującymi przepisami.W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Feliks N., a także Czesława N. domagali się przyznania odrębnych emerytur.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił na podstawie zeznań świadków i wnioskodawców, że Czesława N. i Feliks N. zawarli związek małżeński przed 15 laty i przez krótki okres zamieszkiwali wspólnie w N. Wkrótce po zawarciu małżeństwa zerwali oni wspólne pożycie i zamieszkali oddzielnie - Czesława N. w N., a Feliks N. w K. (miejscowości odległej od N. o 12 km).Od tego czasu prowadzili odrębnie gospodarstwa rolne, ponosili ciężary związane z prowadzeniem tych gospodarstw i odrębnie sprzedawali jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne, posiadając oddzielne książeczki sprzedaży produktów rolnych. W związku z tym, że Feliks N. nie pracował na gospodarstwie rolnym prowadzonym przez Czesławę N. w N., Czesława N. zaś nie pracowała w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez Feliksa N. w K., a także nie pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym, Okręgowemu Sądowi nasunęły się wątpliwości sformułowane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Jak wynika z akt rentowych, Feliks N. w chwili składania wniosku miał lat 71 i był inwalidą II grupy, Czesława N. zaś miała lat 67 i również została zaliczona do II grupy inwalidów. Stosownie więc do art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, skoro wnioskodawcy przekazali gospodarstwa rolne przed dniem 30 czerwca 1980 r. następcom, spełnili warunki wymienione w tym przepisie do uzyskania emerytury. W istocie organ rentowy przyznał wnioskodawcom emeryturę wspólną, a tylko na skutek niewykreślenia w decyzji zbędnych wyrazów zaistniały wątpliwości co do rodzaju przyznanego świadczenia.Te względy spowodowały, iż Sąd Najwyższy rozważał zagadnienie prawne w aspekcie uprawnień wnioskodawców do emerytury, jakkolwiek nie mogło to mieć wpływu na treść uchwały, skoro przepis art. 9 ust. 2 i art. 10 ust. 5 wymienionej wyżej ustawy podobnie normują uprawnienia do łącznej renty inwalidzkiej.II. Z przepisu art. 9 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 27 października 1977 r. wynika, że emerytura przysługuje łącznie obojgu małżonkom, jeżeli w chwili składania wniosku pozostają w związku małżeńskim oraz w ostatnich 5 latach przed przekazaniem gospodarstwa rolnego następcy lub państwu pracowali w tym gospodarstwie i pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym.Rolnikowi i jego małżonkowi przyznaje się emeryturę w wysokości zależnej od wartości produktów rolnych sprzedawanych jednostkom gospodarki uspołecznionej. Ponieważ wytwarzanie w gospodarstwie rolnym produktów rolnych z reguły jest wynikiem pracy obojga małżonków, wymieniony przepis chroni w ten sposób interes małżonka rolnika, który pracuje we wspólnym gospodarstwie rolnym.Odmienna sytuacja istnieje wówczas, gdy każdy z małżonków prowadzi oddzielnie gospodarstwo rolne i nie pozostaje z drugim małżonkiem we wspólnym gospodarstwie domowym. W takiej sytuacji - pomimo istnienia związku małżeńskiego - brak jest przesłanek do przyznania emerytury. Jeżeli stan taki trwa dłużej niż 5 lat, żaden z małżonków nie może nabyć prawa do łącznej emerytury, skoro nie pracuje przez okres dłuższy niż wymieniony w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy w gospodarstwie prowadzonym oddzielnie przez drugiego z małżonków oraz nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Istnienie tych przesłanek wyłączających prawo do łącznej emerytury powoduje, iż każdego z małżonków należy traktować jako rolnika prowadzącego odrębne gospodarstwo rolne.W przypadku więc przekazania przez rolnika odrębnie prowadzącego gospodarstwo rolne gospodarstwa rolnego następcy rolnik ten, jeżeli spełnia pozostałe warunki wymagane ustawą nabywa prawo do odrębnej emerytury.