II UZP 19/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Leona P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o rentę inwalidzką wojenną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 14 września 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 4 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."Czy art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 117) stanowiący, że renty inwalidzkie przewidziane w ustawie przysługują również osobom zaliczonym do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w okolicznościach innych, niż określone w art. 6 ma również zastosowanie do inwalidów wojennych, którzy zgłaszają po raz pierwszy wniosek o inwalidzkie renty wojenne dopiero po 1.VIII.1974 r., a nabawili się inwalidztwa w czasie ostatniej wojny wskutek zranień, innych obrażeń lub schorzeń jako zwyczajni żołnierze niemieckiego wermachtu (armii niemieckiej) po uprzednim - i przed wcieleniem do wojska - zapisaniu ich do niemieckiej listy narodowościowej, czy też ten przepis wyklucza tę kategorię inwalidów z możliwości uzyskania prawa do inwalidzkiej renty wojennej oraz jakiej kategorii inwalidów od dotyczy?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Osoba, która stała się inwalidą w innych okolicznościach niż określone w art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 21, poz. 117), a która do dnia 31 VII 1974 r. nie została zaliczona w myśl przepisów obowiązujących do tej daty do jednej z grup inwalidów wojennych, nie może na podstawie art. 60 ust. 1 wymienionej ustawy żądać po dniu 31 VII 1974 r. przyznania renty inwalidzkiej dla inwalidy wojennnego. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Leon P., urodzony dnia 23.II.1924 r., w latach 1942-1945 służył w armii niemieckiej. W czasie brania udziału w walkach na froncie w 1944 r. na terenie Francji został ranny i w następstwie tego zranienia - jak twierdzi - stał się inwalidą. Wymieniony w dniu 4.III.1976 r. złożył wniosek o rentę inwalidzką dla inwalidy wojennego. Organ decyzją z dnia 20.IV.1976 r. wniosek ten załatwił odmownie, wobec tego, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 117 - dalej oznaczonej jako ustawa o z.i.w. z 1974 r.).Rada Nadzorcza, rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawcy, orzeczeniem z dnia 25.VII.1976 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie wnioskodawcy przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone w sentencji. Wątpliwości Sądu Pracy sprowadzają się do wykładni treści przepisu art. 60 ust. 1 wymienionej ustawy.Z uzasadnienia postanowienia Sądu wynika, iż reprezentuje on pogląd, że art. 60 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi samodzielną podstawę do przyznania renty inwalidzkiej, przewidzianej dla inwalidy wojennego, osobom, które stały się inwalidami w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojenny w okolicznościach innych niż określone w art. 6 wspomnianej ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Analiza językowa treści art. 60 ust. 1 ustawy o z.i.w. z 1974 r. prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do przyznania renty inwalidzkiej - przewidzianej w tej ustawie dla inwalidów wojennych - tym osobom, które stały się inwalidami wojennymi w okolicznościach innych niż określone w art. 6 wymienionej ustawy, a które aktualnie zgłoszą po raz pierwszy wniosek o taką rentę.W treści art. 60 ust. 1 ustawy o z.i.w. z 1974 r. zawarty jest bowiem istotny warunek uzależniający przyznanie renty inwalidzkiej - przewidzianej w ustawie dla inwalidów wojennych - osobom zaliczonym do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w okolicznościach innych niż określone w art. 6 od uznania tych osób za inwalidów wojennych w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy (tj. do dnia 31.VII.1974 r.).Pogląd Sądu Pracy byłby więc uzasadniony wówczas, gdyby omawiany przepis nie uzależniał przyznania renty inwalidzkiej wojennej wymienionym osobom od spełnienia warunku uznania za inwalidę wojennego na podstawie przepisów uprzednio obowiązujących.Omawiany przepis nie dotyczy inwalidów, którzy nie mają prawa do świadczeń pieniężnych (tzw. inwalidzi niskoprocentowi - poniżej 45% utraty zdolności zarobkowej), bowiem uprawnienia tych inwalidów zostały unormowane w art. 62 ustawy o z.i.w. z 1974 r.Skoro od dnia 1 lipca 1954 r. uznanie za inwalidę wojennego uzależnione było od zaliczenia do jednej z grup inwalidów, przeto należy dojść do wniosku, iż żądanie przyznania renty inwalidzkiej wojennej na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy o z.i.w. z 1974 r. przysługuje tylko tym osobom, których inwalidztwo wojenne powstało w innych okolicznościach niż określone w art. 6 tej ustawy, które zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów.Powyższe rozważania prowadzą więc do wniosku, że przepis art. 60 ust. 1 ustawy o z.i.w. z 1974 r. stanowi podstawę prawną do nowego uregulowania prawa do renty inwalidzkiej przewidzianej dla inwalidy wojennego w stosunku do osób, które były uznane za inwalidów. Natomiast ani treść, ani charakter przejściowy tego przepisu nie uzasadniają wniosku, iż może on stanowić podstawę materialnoprawną do przyznania renty inwalidzkiej osobie, która stała się inwalidą w okolicznościach innych niż określone w art. 6 cyt. ustawy, a która do dnia 31.VII.1974 r. nie była uznana za inwalidę na podstawie obowiązujących przepisów.Podkreślić należy, że osoby, których inwalidztwo powstało w innych okolicznościach niż określone w art. 6 ustawy o z.i.w. z 1974 r., już z dniem 1.XII.1954 r. utraciły prawo do żądania przyznania im prawa do zaopatrzenia z tytułu inwalidztwa wojennego, jeżeli żądanie to nie zostało zgłoszone do dnia 1.XII.1954 r. (art. 44 ust. 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98).Okresowe przywrócenie prawa do zgłoszenia żądania zaopatrzenia z tego tytułu przez repatriantów (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 maja 1967 r. - Dz. U. Nr 26, poz. 117) nie uchylało przepisu ogólnego, wprowadzającego zasadę utraty tego prawa w przypadku niezgłoszenia żądania w zakreślonym terminie.Uchylenie dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. ustawą z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 11) nie zmieniło sytuacji prawnej w tym zakresie. W myśl bowiem art. 40 ust. 1 wymienionej ustawy, utrzymana została zasada utraty prawa do zaopatrzenia określonego w przepisach obowiązujących przed dniem 1.VII.18974 r., jeżeli roszczenie o to zaopatrzenie nie zostało zgłoszone w terminie do dnia 1.XII.1954 r.Dodanie do ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. art. 41a ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 341) spowodowało uchylenie przedawnienia zgłoszenia roszczenia tylko w stosunku do żołnierzy, którzy stali się inwalidami w następstwie zranienia, kontuzji lub innych obrażeń doznanych w związku ze służbą w Wojsku Polskim w okresie od dnia 1.IX.1939 r. do dnia 30.VI.1954 r., albo w związku ze służbą w polskich formacjach wojskowych za granicą, w armiach sojuszniczych lub oddziałach, które prowadziły walkę z hitlerowskim okupantem w czasie wojny 1939-1945.W ustawie o z.i.w. z 1974 r. brak jest przepisu, który przewidywałby przywrócenie prawa zgłaszania po dniu 1.VIII.1974 r. roszczeń o zaopatrzenie przewidziane w tej ustawie dla inwalidów wojennych przez osoby, które stały się inwalidami w okolicznościach innych niż określone w art. 6 tej ustawy.Z tych powodów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.