II UZP 2/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Berutowicz, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Leopolda P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o podwyższenie renty specjalnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. postanowieniem z dnia 1 grudnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy renty specjalne, przyznane na podstawie art. 83 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) i przewidziane również w art. 115 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.), objęte zostały przepisem art. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) i czy podlegają one podwyżkom określonym w ustępie drugim tego artykułu?"powziąłnastępującą uchwałę:Renty specjalne przyznane na podstawie art. 83 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jedn. tekst: Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) i przewidziane w art. 115 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) nie podlegają podwyższeniu z mocy art. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 11, poz. 43). Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. decyzją z dnia 25.V.1977 r. podwyższył dotychczasową emeryturę wnioskodawcy, przyznaną w drodze wyjątku, o kwotę 100 zł, dokonując tej podwyżki na podstawie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43). Wnioskodawca od decyzji tej wniósł odwołanie do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS, podkreślając, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy przysługuje mu podwyżka w kwocie 450 zł, gdyż jako szczególnie zasłużony dla PRL pobiera od listopada 1966 r. rentę specjalną, przewidzianą w art. 115 obowiązującej obecnie ustawy o p.z.e., a przyznaną mu wówczas przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 83 dekretu o p.z.e. z 1954 r. Renty tej wnioskodawca się nie zrzekł i zdaniem wnioskodawcy decyzja w sprawie renty pozostaje w mocy nadal, mimo stwierdzenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 20.VIII.1971 r., że działając na podstawie upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, przyznał on wnioskodawcy od 1 lipca 1971 r. emeryturę w drodze wyjątku.Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 1.II.1977 r. zatwierdziła decyzję ZUS i uzasadniła swe stanowisko tym, że "według art. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. nie stosuje się jej przepisów o podwyżkach w stosunku do rent specjalnych. Rentę taką zainteresowany otrzymał decyzją Prezesa Rady Ministrów z 1966 r. i takie świadczenie aktualnie otrzymuje. Zastosowana podwyżka w kwocie 100 zł ma podstawę w szczególnych przepisach pozaustawowych".Wnioskodawca wniósł odwołanie od orzeczenia Rady Nadzorczej do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, który opierając się na przepisach art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s. postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w przytoczonym w sentencji pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarówno art. 115 ustawy o p.z.e. (w brzmieniu pierwotnym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym - Dz. U. Nr 21, poz. 116), jak i art. 83 dekretu o p.z.e. z 1954 r., ustanawiając "renty dla osób szczególnie zasłużonych", wyłączyły je z reglamentacji tych samych aktów prawnych, gdyż zastrzegły, że "warunki wysokości oraz tryb przyznawania określa (ustala) Rada Ministrów". Przepisem wykonawczym w tej dziedzinie była uchwała (nie publikowana) nr 503/54 Prezydium Rządu z dnia 2 sierpnia 1954 r. w sprawie tymczasowego upoważnienia Prezesa Rady Ministrów do przyznania zaopatrzeń wyjątkowych, zastąpiona następnie uchwałą (również nie publikowaną) nr 141/72 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1972 r. w sprawie przyznawania rent dla osób szczególnie zasłużonych; obie one przekazywały prawo przyznawania takich rent Prezesowi Rady Ministrów. Takie też brzmienie ma od 1974 r. art. 115 ustawy o p.z.e., stanowiący, że "Prezes Rady Ministrów może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innych niż określone w ustawie (...)".Według zarządzenia nr 32 Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1977 r. w sprawie podwyższenia rent przyznanych osobom zasłużonym, wydanego na podstawie § 1 powołanej wyżej uchwały nr 141/72, renty te z dniem 1.V.1977 r. ulegają podwyżkom według zasad ściśle w zarządzeniu określonych. Zarządzenie to natomiast nie przewiduje podwyżek tego rodzaju rent według zasad przewidzianych w ustawie z dnia 31 marca 1977 r., której przepisy wskazują na to, że ustawa ta nie dotyczy rent specjalnych określonych w art. 115 ustawy o p.z.e., skoro zawierają unormowanie szczególne tylko odnośnie do emerytur lub rent przyznanych "w trybie wyjątkowym", a więc na podstawie art. 116 ustawy o p.z.e., nie zaś art. 145 tej ustawy.Pogląd, że renty przyznane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 115 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r., jak również renty przyznane z mocy art. 83 ust. 2 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. nie podlegają reglamentacji prawnej dotyczącej świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, wypowiedziała również Centralna Rada Związków Zawodowych w oświadczeniu złożonym w trybie art. 53 k.p.c.W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji uchwały.