II URN 41/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Józefowicz.Sędziowie SN: W. Sanetra, T. Romer (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 1991 r. sprawy z wniosku A W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o dodatek z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego do renty wyjątkowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej nr U.515-35/91 od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 25 września 1990 r.uchyla zaskarżony wyrok i oddala odwołanie A. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 7 czerwca 1990 r.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 1990 r. zmienił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 5 czerwca 1990 r. i ustalił, że A. W. przysługuje dodatek po 0,5% podstawy wymiaru renty za każdy rok podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił wnioskodawcy spornego dodatku ponieważ pobiera on rentę w oparciu o art. 64 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przyznaną przez Urząd Rady Ministrów. Zdaniem sądu stanowisko organu rentowego nie jest zasadne. Skoro wnioskodawca pobiera rentę w oparciu o art. 64 cyt. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., to zachowuje on prawo do dodatków przewidzianych w art. 46 tej ustawy. Wedle sądu świadczenie wyjątkowe jakie pobiera wnioskodawca jest poprzez zastosowanie wspomnianego art. 46 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zrównane z rentą lub emeryturą tą ustawą określonych, a tym samym wnioskodawcy przysługuje dodatek przewidziany w art. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 53).W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy i Polityki Socjalnej zarzuca powyższemu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a szczególnie art. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Rewizja zarzuca też naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wnosi o uchylenie tegoż wyroku i oddalenie odwołania A. W. od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 7 czerwca 1990 r.Rewizja wywodzi, że w decyzji z dnia 18 lipca 1986 r. wydanej na podstawie art. 64 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin z dnia 14 grudnia 1982 r. (zwanej dalej u.z.e.p.) Prezes Rady Ministrów przyznał wnioskodawcy rentę z tytułu zasług w wysokości określonej wg uznania. Do renty przewidziano dodatki określone w art. 46 u.z.e.p. Przyznana wnioskodawcy renta nie jest świadczeniem ustawowym, a w konsekwencji nie ma on prawa do spornego dodatku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył i ustalił co następuje:Pozostaje poza sporem iż wnioskodawca otrzymuje rentę wyjątkową z tytułu zasług przyznaną decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1986 r. na podstawie art. 64 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Do renty przyznano też świadczenia w naturze przewidziane w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, a w razie posiadania uprawnień do świadczeń w naturze przewidzianych w innych przepisach emerytalnych prawo do tych świadczeń oraz do dodatków określonych w art. 46 u.z.e.p. W dniu 8 maja 1990 r. wnioskodawca nadesłał organowi rentowemu kwestionariusz dotyczący okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim. W kwestionariuszu tym podał, że gospodarstwo rolne prowadzi od 1931 r. (wnioskodawca jest urodzony w 1912 r.).Decyzją z dnia 7 czerwca 1990 r. pozwany odmówił A. W. doliczenia do renty wyjątkowej dodatku z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego ponieważ brak jest ku temu podstawy prawnej. W odwołaniu do sądu wnioskodawca domagał się zwrotu pieniędzy które wpłacał tytułem składek na ubezpieczenie społeczne rolników ponieważ zaistniała możliwość takiego zwrotu. Sąd rozpatrując odwołanie zaskarżonym wyrokiem przyznał wnioskodawcy dodatek po 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.Urząd Rady Ministrów w piśmie z dnia 11 sierpnia 1988 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Biuro Rent Specjalnych i Wyjątkowych, stwierdził brak podstaw prawnych i merytorycznego uzasadnienia do przyznania do uznaniowych rent i emerytur ustalanych na podstawie art. 64 u.z.e.p. oraz uchwały nr 141 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1972 r. dodatku wprowadzonego ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Dodatki przewidziane w art. 3 tej ustawy przysługują do ustawowych emerytur i rent. Do uznaniowych emerytur i rent przysługują jedynie te dodatki, które zostały wprowadzone odrębnymi decyzjami Prezesa Rady Ministrów lub Rady Ministrów.Zdaniem Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Wbrew twierdzeniu Sądu Wojewódzkiego fakt iż możliwość przyznawania przez Prezesa Rady Ministrów rent i emerytur na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin jest regulowana art. 64 tej ustawy nie oznacza iż z chwilą przyznania renty te lub emerytury stają się świadczeniami ustawowymi a w konsekwencji mają do nich automatycznie zastosowanie wszystkie uprawnienia przewidziane dla emerytur i rent określonych ustawą. Świadczenia te przyznawane są w szczególnym trybie i wysokości. Możliwość ich otrzymania pozostaje w swobodnej gestii Prezesa Rady Ministrów i brak jest uprawnień podmiotowych do domagania się takich świadczeń w postępowaniu sądowym w przypadku ich odmowy.Wysokość tych świadczeń zostaje indywidualnie określona w decyzji i również nie podlega zaskarżeniu jako ustalona w ramach swobodnej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Podobnie jest z dodatkami do tych świadczeń. Skoro są to świadczenia przyznawane na warunkach innych niż przewidziane w ustawie rodzaj przysługujących do nich dodatków również zostaje określony w ramach swobodnej decyzji osoby uprawnionej w myśl art. 64 u.z.e.p. Dlatego właśnie w decyzji z dnia 25 lipca 1986 r. Prezes Rady Ministrów określił wyraźnie iż wnioskodawcy do renty przysługują świadczenia w naturze przewidziane w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz dodatki określone w art. 46 tej ustawy.Sąd Wojewódzki potraktował prawo wnioskodawcy do dodatków określonych w art. 46 u.z.e.p. jako wynikające z samego faktu przyznania renty w oparciu o art. 64 tej ustawy. Sąd nie zwrócił uwagi na to, że prawo do tych dodatków a więc do: dodatku rodzinnego, pielęgnacyjnego, z tytułu odznaczeń państwowych a w przypadku renty rodzinnej dla sierot zupełnych zostało w ramach uznaniowych przyznane wnioskodawcy w decyzji z dnia 25 lipca 1986 r. Prawa do przytoczonych dodatków nie można natomiast automatycznie wywieść z treści art. 64 u.z.e.p. Dlatego też skoro poza dodatkami przewidzianymi przez art. 46 u.z.e.p. i świadczeniami w naturze przewidzianymi w tej lub innych (w razie posiadania uprawnień) ustawach Prezes Rady Ministrów nie przewidział i nie przyznał wnioskodawcy prawa do innych dodatków zaskarżony wyrok w rażący sposób narusza art. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53).Przepis ten przewiduje dla osób, które w okresie pobierania emerytury lub renty na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym lub o ubezpieczeniu społecznym podlegały ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia gospodarstw rolnych dodatek do pobieranych świadczeń w wysokości 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok podlegania ubezpieczeniu.Wprawdzie art. 64 jest zamieszczony w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ale dotyczy świadczeń, które przyznawane są na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Dlatego, jak to już wyżej wspomniano, nie można tych świadczeń o charakterze wyjątkowym w stosunku do świadczeń przewidzianych w ustawie traktować jak świadczenia przyznawane na podstawie przepisów ustawy. Świadczenia przyznane na podstawie przepisów ustawy to te, które odpowiadają warunkom przez ustawę przewidzianym. Świadczenia wyjątkowe, których przyznanie pozostawione jest w całkowicie swobodnej gestii Prezesa Rady Ministrów nie mogą być traktowane jak świadczenia odpowiadające warunkom ustawowym. Jak każdy dopuszczany przez prawo wyjątek zasady wypłaty tych świadczeń a w tym też dodatków do nich nie mogą być poddane interpretacji rozszerzającej naruszającej prawo a także swobodną decyzję podmiotu przyznającego te świadczenia. Brak woli przyznania do rent wyjątkowych dodatku z art. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. ww. potwierdza pismo URM z dnia 11 sierpnia 1989 r. poprzednio wymienione.Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stanął na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 kodeksu postępowania cywilnego ponieważ wypłacanie nienależnego dodatku do świadczenia wyjątkowego stanowi bezpodstawne uszczuplenie funduszy społecznych a tym samym narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok SN opiera się na art. 422 § 1 k.p.c.