II UZP 27/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN St. Rejman. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), H. Kempisty.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, St. Dzwonkowskiego, w sprawie z wniosku Walentego O. przeciwko Wschodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w L., o kolejową emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 16 listopada 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy postanowienie Sądu Wojewódzkiego wydane na podstawie art. 111 k.k. o zatarciu skazania i uznania go za niebyłe przywraca byłemu pracownikowi kolejowemu prawo do emerytury kolejowej, który je utracił z powodu dyscyplinarnego wydalenia z zatrudnienia na kolei oraz skazania prawomocnym wyrokiem na karę więzienia z jednoczesnym pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych".po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych oraz wysłuchaniu wniosku Prokuratorapowziął następującą uchwałę:Uznanie za niebyłe skazania, które spowodowało utratę prawa do emerytury kolejowej, powoduje odzyskanie tego prawa przez byłego pracownika kolejowego także wówczas, gdy został on za ten sam czyn wydalony dyscyplinarnie z zatrudnienia. Uzasadnienie faktyczneWalenty O. urodz. dnia 13.II.1903 r. złożył w dniu 1.XII.1975 r. wniosek o kolejową emeryturę, powołując się na pracę na kolei w latach 1928-1939 oraz 1942-1958.Wschodnia Dyrekcja Kolei Państwowych w Lublinie decyzją z dnia 5.IV.1976 r. odmownie załatwiła powyższy wniosek z powołaniem się na art. 28 ust. 1 i 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10 z późniejszymi zmianami - oznaczonej dalej jako "ustawa o z.e.k.") wobec tego, że wnioskodawca został dyscyplinarnie zwolniony z zatrudnienia na kolei w 1958 r. i skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Kielcach na karę więzienia z jednoczesnym pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.Decyzja powyższa została zatwierdzona orzeczeniem z dnia 31.VII.1976 r. Komisji Odwoławczej do Spraw Emerytalnych przy Ministrze Komunikacji.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie wnioskodawcy na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 28 ust. 1 ustawy o z.e.k. pracownik kolejowy traci prawo do kolejowej emerytury i renty w przypadku powstania jednej z następujących sytuacji faktycznych:1. zwolnienia (wydalenia) pracownika dyscyplinarnie z zatrudnienia na kolei,2. skazania pracownika prawomocnym wyrokiem - przed rozpoczęciem, w czasie lub po ustaniu zatrudnienia - za przestępstwo popełnione z chęci zysku albo za każde inne przestępstwo, za które obok kary zasadniczej orzeczono karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych (w przepisie powyższym nie znajdują odbicia zmiany zaszłe w prawie karnym w tym zakresie po roku 1968 - patrz art. 38 k.k. z 1969 r.).Sytuacje wymienione wyżej mogą istnieć oddzielnie, mogą też istnieć jednocześnie w stosunku do tego samego pracownika, tak jak miało to miejsce w odniesieniu do osoby wnioskodawcy.Wymieniony przepis art. 28 w ust. 5 określa warunki, jakie pracownik musi spełnić, aby odzyskać prawo do kolejowego zaopatrzenia emerytalnego.Musi on mianowicie po dyscyplinarnym zwolnieniu z zatrudnienia lub skazaniu:1) podjąć ponownie zatrudnienie na kolei i pozostawać w nim bez przerwy przez okres co najmniej 3 lat albo2) uzyskać na podstawie przepisów prawa karnego lub o amnestii uznanie skazania za niebyłe (zatarcie skazania, upływ okresu warunkowego zawieszenia, wykonanie kary, abolicja).W świetle więc art. 28 ust. 5 ustawy o z.e.k. następujące sytuacje faktyczne uzasadniają przyjęcie spełnienia przez pracownika warunku, od którego uzależnione jest uzyskanie prawa do kolejowej emerytury i renty:1. Ponowne podjęcie zatrudnienia na kolei i pozostawanie w nim wymagany okres, gdy przyczyną pozbawiającą prawa do kolejowej emerytury i renty było dyscyplinarne zwolnienie z pracy na kolei.2. Podjęcie ponownego zatrudnienia na kolei i pozostawanie w nim wymagany okres - bez względu na to, co było przyczyną pozbawiającą pracownika prawa do kolejowej emerytury i renty (dyscyplinarne zwolnienie lub skazanie, bądź obie te przyczyny łącznie).3. Uznanie skazania prawomocnym wyrokiem za niebyłe na podstawie przepisów prawa karnego, jeżeli przyczyną pozbawiającą prawa do kolejowej emerytury i renty było wyłącznie skazanie za przestępstwo popełnione z chęci zysku lub za które orzeczono obok kary zasadniczej i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych (według określenia przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o z.e.k.), a pracownik nie podjął ponownie zatrudnienia na kolei.Wątpliwości nasuwa czwarta sytuacja mająca miejsce wówczas, gdy pracownik kolejowy za ten czyn został dyscyplinarnie zwolniony z zatrudnienia na kolei oraz skazany prawomocnym wyrokiem karnym ze skutkiem z art. 28 ust. 1 ustawy o z.e.k.Nie budzi wątpliwości, że jeśliby taki pracownik podjął ponownie zatrudnienie na kolei i pozostawał w nim co najmniej 3 lata, odzyskałby prawo do kolejowej emerytury i renty, bez względu na dalsze istnienie - w zakresie unormowania przepisami prawa karnego - skutków skazania wyrokiem sądowym. Jednakże niepodjęcie przez takiego pracownika ponownego zatrudnienia na kolei nie może pozbawiać go możliwości spełnienia warunku, od którego uzależnione jest odzyskanie prawa do kolejowej emerytury i renty. Mianowicie, sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy pracownik wykaże, że skazanie go zostało uznane za niebyłe.Za takim rozumieniem wymienionego przepisu prawa przemawiają następujące okoliczności:Przepis art. 25 ust. 5 ustawy o z.e.k. w identyczny sposób traktuje oba warunki, od których uzależnione jest odzyskanie prawa do kolejowej emerytury i renty. Podjęcie ponownego zatrudnienia na kolei usuwa następstwa w zakresie uprawnień do emerytury i renty nie tylko dyscyplinarnego zwolnienia z zatrudnienia na kolei, ale również prawomocnego skazania wyrokiem karnym.Uznanie skazania wyrokiem karnym za niebyłe wskutek zatarcia skazania przez sąd lub zaistnienie innych okoliczności (upływ okresu warunkowego zawieszenia, wykonania kary, abolicja itp.), usuwa również następstwa dyscyplinarnego zwolnienia z pracy na kolei.Skoro bowiem w myśl przepisów prawa karnego zostały usunięte skutki skazania wyrokiem karnym, uznać należy, że tym samym usunięte zostały w zakresie zaopatrzenia emerytalnego skutki łagodniejszej sankcji zastosowanej jednocześnie za ten sam czyn, w postaci dyscyplinarnego zwolnienia z pracy.Z treści wymienionego przepisu nie można wyprowadzić wniosku, iż pracownik kolejowy, do którego zastosowano dwie różne sankcje za ten sam czyn (dyscyplinarne zwolnienie i skazanie wyrokiem karnym), do odzyskania prawa do kolejowej emerytury i renty, musiałby wykazać, że spełnia jednocześnie dwa warunki wymienione w tym przepisie.Powyższe rozważania prowadzą więc do wniosku, że w przypadku zatarcia skazania przez sąd lub uznania go za niebyłe ze względu na zaistnienie innych okoliczności, mieści się w tym również usunięcie ujemnych skutków dyscyplinarnego zwolnienia z zatrudnienia na kolei.Pracownik kolejowy odzyskuje w takim przypadku prawo do kolejowej emerytury i renty, bez potrzeby wykazywania odrębnymi środkami ustania skutków dyscyplinarnego zwolnienia.Za takim rozumieniem przepisu art. 28 ust. 5 ustawy o z.e.k. wypowiedziała się w trybie art. 63 k.p.c. CRZZ oraz Prokurator na rozprawie.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.