II UZP 27/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Mariana G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrot nadpłaconego zasiłku chorobowego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikowi zatrudnionemu w drugim zakładzie pracy i zgłoszonemu do ubezpieczenia ze wskazaniem drugiego zatrudnienia, opłacającemu składki ubezpieczenia społecznego z tego zatrudnienia - przysługuje zasiłek chorobowy mimo nieprzedstawienia zezwolenia zakładu macierzystego na podjęcie drugiego zatrudnienia?"powziął następującą uchwałę:Dla oceny, czy pracownikowi wykonującemu dodatkowe zatrudnienie na podstawie umowy o pracę przysługuje z tytułu tego zatrudnienia zasiłek chorobowy, nie ma znaczenia fakt, że podjęcie tego drugiego zatrudnienia nastąpiło bez zgody macierzystego zakładu pracy z naruszeniem art. 101 k.p.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 31.V.1980 r. odmówił wnioskodawcy Marianowi G. prawa do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy od dnia 2.XI.1978 r. do dnia 20.VII.1979 r. z tytułu zatrudnienia w zakładzie murarskim Włodzimierza P. ZUS powołał się przy tym na wcześniejszą swoją decyzję z dnia 10.XI.1979 r. o niepodleganiu tego zatrudnienia ubezpieczeniu społecznemu. W uzasadnieniu decyzji zaznaczono, że jest to dodatkowe zatrudnienie w prywatnym zakładzie oraz że pobrany już nienależnie zasiłek za podany okres w łącznej kwocie 35.981 złotych podlega zwrotowi.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w Słupsku rozpatrująca sprawę na skutek odwołania M.G. w dniu 30.VI.1980 r. zatwierdziła decyzję Oddziału ZUS w dniu 30.VI.1980 r. Organ ten stwierdził, że "drugie zatrudnienie wykonywane przez zatrudnionego nie mogło być objęte ubezpieczeniem społecznym, gdyż nie przedstawił on zezwolenia zakładu macierzystego na podjęcie tego zatrudnienia". W stanie faktycznym sprawy chodziłoby o zgodę Kombinatu Budowlanego w Słupsku na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, w którym to kombinacie wnioskodawca pracuje od 1959 r. do dziś w pełnym wymiarze czasu pracy.Od orzeczenia Rady Nadzorczej z dnia 30.VI.1980 r. złożył odwołanie Marian G.Przy rozpoznaniu odwołania Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie sformułował w pytaniu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i w trybie art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s. przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneUdzielając na przedstawione pytanie odpowiedzi jak w sentencji uchwały, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Zgodnie z brzmieniem art. 101 k.p. pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia bez zgody zakładu pracy, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Chodzi tu m.in. o zapobieganie powstawaniu sytuacji, w których pracownik przyjmowałby obciążenie ponad miarę swych sił, skutkiem czego nie byłby w stanie wykonywać przede wszystkim swojego podstawowego zatrudnienia w sposób jak najbardziej efektywny i bez uszczerbku dla swojego zdrowia fizycznego i psychicznego. Toteż pracownik, który wbrew zakazowi przewidzianemu w art. 101 k.p. podejmuje dodatkowe zatrudnienie, nie uzyskawszy uprzednio zgody macierzystego zakładu pracy, jeżeli w jego wypadku przepis szczególny tego zakazu nie uchyla, narusza swój obowiązek pracowniczy. Takie zachowanie się pracownika naraża go na ewentualność zastosowania wobec niego sankcji pracowniczych. Może także stanowić podstawę do wypowiedzenia mu przez zakład pracy umowy o pracę.Niemniej jednak stosunek pracy, nawiązany przez zawarcie umowy o pracę z innym zakładem pracy lub z osobą fizyczną, jest prawnie skuteczny również wówczas, gdy podjęcie w nim dodatkowego zatrudnienia nastąpiło bez zgody pierwszego zakładu pracy. Brak zgody pozostaje bez wpływu na byt i trwanie stosunku pracy nawiązanego z drugim zakładem pracy. Sprawia to, że takiego pracownika trzeba uważać za zatrudnionego w dwóch zakładach pracy wraz ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z pozycji i statusu pracownika.W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania zatrudnienia. Stosownie do unormowania wyrażonego w § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1975 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 35, poz. 193 z późn. zm.) w razie równoczesnego zatrudnienia pracownika w dwóch lub więcej zakładach pracy jego zasiłek chorobowy oblicza się oddzielnie z tytułu zatrudnienia w każdym z zakładów pracy.Fakt powstania stosunku pracy powoduje objęcie pracownika z mocy ustawy systemem obowiązującego ubezpieczenia społecznego. W sprawie o prawo do zasiłku chorobowego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych samodzielnie ustala i rozważa, czy zostały spełnione warunki uzasadniające nabycie tego prawa przez pracownika. Decyzja organu rentowego stwierdzająca niepodleganie konkretnego stosunku zatrudnienia obowiązkowi ubezpieczenia społecznego nie ustanawia w tym względzie żadnego ograniczenia.Jednakże w sprawie o prawo do zasiłku chorobowego z tytułu dodatkowego zatrudnienia, do którego doszło z nienaruszeniem art. 101 k.p., Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest zawsze dążyć do sprawdzenia, czy owo dodatkowe zatrudnienie nie jest fikcyjne zarówno co do samego faktu, jak i ewentualnie co do rozmiaru czasu, w jakim miałoby ono być na co dzień świadczone. W tym kierunku wymagają w szczególności wyjaśnienia kwestie wieku i stanu zdrowia pracownika, rodzaju pracy, do której zobowiązał się w każdym z zatrudnień trwających równocześnie, warunków dojazdów do i z każdego miejsca pracy oraz do i z miejsca zamieszkania, czasu koniecznego na nieodzowny wypoczynek, okresu trwania drugiego zatrudnienia itp. Na przykład jeżeli dodatkowe zatrudnienie zostało formalnie nawiązane na parę miesięcy przed stwierdzoną następnie niezdolnością do pracy wynikłą z ogólnego stanu zdrowia i obejmującą okres dwukrotnie dłuższy od czasu zatrudnienia, to mogą nasuwać się uzasadnione wątpliwości co do realności zatrudnienia w drugim zakładzie pracy.Z podanych przyczyn i względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji powziętej uchwały.