II UZP 29/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Kazimiery i Józefa K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o zwrot pobranych świadczeń rentowych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 20 sierpnia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w razie uchylenia na wniosek decyzji o przejęciu w trybie rentowym gospodarstwa na własność Państwa rolnik zobowiązany jest zwrócić pobrane świadczenia i za jaki okres?"powziął następującą uchwałę:Do zwrotu przez rolnika świadczeń rentowych w przypadku uchylenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa stosuje się odpowiednio art. 76 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) w związku z art. 36 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy w dniu 4.VII.1979 r. złożyli w Urzędzie Gminy wniosek o przejęcie ich gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Naczelnik Gminy decyzją z dnia 3.VIII.1979 r. przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne należące do wnioskodawców.Następnie decyzją z dnia 30.X.1979 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przyznał wnioskodawcom od dnia 25.VIII.1979 r. rentę inwalidzką na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Z kolei na skutek żądania złożonego przez wnioskodawców w dniu 20.I.1981 r. Wojewoda Zamojski na podstawie art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego - za zgodą stron - decyzją z dnia 16.II.1981 r. uchylił decyzję Naczelnika Gminy z dnia 3.VIII.1979 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego należącego do wnioskodawców. W związku z tym organ rentowy decyzją z dnia 4.V.1981 r. wstrzymał dalszą wypłatę renty przyznanej wnioskodawcom i ustalił jednocześnie obowiązek zwrotu pobranej przez nich renty w okresie od dnia 25.VIII.1979 r. do dnia 24.V.1981 r.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS, rozpoznawszy odwołanie wnioskodawców od wymienionej decyzji, orzeczeniem z dnia 27.V.1981 r. zatwierdziła tę decyzję.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie wniesione przez wnioskodawców, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 60 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin emerytura lub renta inwalidzka przysługuje rolnikowi - przekazującemu gospodarstwo rolne Państwu po wejściu w życie ustawy - od dnia spełnienia warunków wymaganych do uzyskania jednego z tych świadczeń.Jeśli więc rolnik (lub jego małżonek) został zaliczony do I lub II grupy inwalidów, a prowadził gospodarstwo rolne przed jego przekazaniem i opłacał składki na fundusz emerytalny, to z chwilą przekazania gospodarstwa na własność Państwa nabywa prawo do renty inwalidzkiej. Prawo to przysługuje obojgu małżonkom łącznie, jeżeli nie zachodzą przyczyny wyłączające, określone w art. 9 ust. 2 w związku z 10 ust. 5 wymienionej ustawy. Prawo to przysługuje rolnikowi (i jego małżonkowi) przez okres, w którym istnieją warunki wymagane do nabycia prawa do renty inwalidzkiej. Dopiero z chwilą, gdyby okazało się, że jeden z warunków nabycia tego prawa ustał, rolnik straciłby prawo do dalszego pobierania renty. Wynika to z przepisów art. 66 i 76 oraz art. 80 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, mających zastosowanie w myśl art. 36 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w kwestiach wypłaty świadczeń rolnikom oraz obowiązków osób pobierających świadczenia.Do sytuacji, jaka powstaje po uchyleniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, nie może mieć zastosowania art. 80 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, jeżeli w chwili wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnik spełnił warunki do uzyskania świadczeń rentowych. Przepis powyższy bowiem, w szczególności jego ust. 4, miałby zastosowanie tylko w sytuacji, gdyby rolnik korzystał ze świadczeń rentowych nieprawnie, a więc uzyskał je na podstawie nieprawdziwych lub sfałszowanych danych. Tymczasem sytuacja taka nie zachodzi, gdy rolnik uzyskał świadczenie zgodnie z przepisami, a później następuje zmiana okoliczności wskutek uchylenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. W tym stanie rzeczy z chwilą uchylenia wymienionej decyzji powstaje sytuacja, którą normuje art. 76 pkt 1 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Z tą chwilą bowiem odpada jeden z warunków, jakie spełniać musi rolnik do uzyskania świadczenia rentowego, a mianowicie przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu.Oczywiście powstaje problem, od jakiej daty powinno w tym stanie nastąpić wstrzymanie wypłaty świadczenia rentowego.Mając na względzie, że decyzja Wojewody o uchyleniu decyzji naczelnika gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa jest ostateczna z chwilą wydania (a więc wykonalna od daty wydania), należy dojść do wniosku, że rolnik już z tą datą utracił prawo do dalszego pobierania świadczenia rentowego.Wobec jednak tego, że w myśl art. 36 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. ma zastosowanie przepis art. 77 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - wstrzymanie wypłaty renty w tym przypadku powinno nastąpić od najbliższego terminu płatności, jaki przypada po uchyleniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Na przykład jeżeli decyzja o przejęciu gospodarstwa została uchylona w dniu 1 lutego, to wstrzymanie wypłaty renty powinno nastąpić, poczynając od wypłaty, jaka przypada po tej dacie.Wstrzymanie wypłaty świadczeń rentowych (i ewentualny zwrot pobranych świadczeń) za okres wsteczny mogłoby także mieć miejsce od daty wcześniejszej, gdyby się okazało, że rolnikowi zostało wydane - do użytkowania - gospodarstwo rolne przed wydaniem decyzji o uchyleniu decyzji w przedmiocie przejęcia tego gospodarstwa w celu zwrócenia mu tego gospodarstwa po załatwieniu czynności formalnych. W takiej sytuacji wymieniony art. 77 ustawy o p.z.e. należałoby stosować odpowiednio, stosownie do treści art. 2 tego przepisu.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści podanej w sentencji.