III UZP 3/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Jana Szewczyka, w sprawie z wniosku Serafina B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 29 października 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy świadczenia pieniężne przyznane na podstawie art. 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa mają charakter prawny renty w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80) i czy w konsekwencji osiąganie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym pracownika w danym zawodzie powoduje zawieszenie prawa do tego świadczenia pieniężnego?"powziął następującą uchwałę:Świadczenie pieniężne przyznane na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) nie ma charakteru renty inwalidzkiej w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80).Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 11 października 1969 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. przyznał wnioskodawcy świadczenie pieniężne w kwocie 192 zł miesięcznie za przekazane na własność Państwa gospodarstwo rolne na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15).Kolejną decyzją z dnia 10 lipca 1974 r. podwyższono to świadczenie do kwoty 288 zł, zgodnie bowiem z art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy pobierają rentę lub świadczenia pieniężne przyznane na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), na podstawie której wnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne - zachowują prawo do dotychczasowych świadczeń pieniężnych podwyższonych o 50%.Następną decyzją z dnia 13 czerwca 1978 r. organ rentowy na podstawie art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) podwyższył świadczenie o dalszą kwotę 75 zł miesięcznie.Dalej pobierane świadczenie zostało przez organ rentowy podwyższone na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 1980 r. w sprawie dalszego podwyższenia niektórych emerytur i rent (Dz. U. Nr 28, poz. 124).Przez cały okres pobierania świadczenia wnioskodawca nie był inwalidą i - jak wynika z jego wyjaśnień - od 1969 r. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy.Decyzją z dnia 8 sierpnia 1984 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wstrzymał z dniem 1 września 1984 r. pobierane świadczenie, które nazwał rentą, a ponadto przypisał do zwrotu kwotę 20.580 zł za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 sierpnia 1984 r., przyjmując, że zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) świadczenie to nie przysługuje, gdyż wnioskodawca jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił, że pobierane świadczenie nie jest rentą, ale spłatą za zdane Państwu gospodarstwo rolne, a zatem może osiągnąć zarobki z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.Rada nadzorcza orzeczeniem z dnia 4 września 1984 r. zatwierdziła zaskarżoną decyzję.W odwołaniu wniesionym do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca domaga się zmiany zaskarżonego orzeczenia i uchylenia decyzji organu rentowego, podnosząc, że błędnie został oceniony charakter pobieranego świadczenia, które nie jest rentą.Okręgowy Sąd na podstawie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) przewidywała dwa rodzaje świadczeń pieniężnych dla rolników, którzy przekazali nieruchomości na własność Państwa:1) dożywotnią rentę pieniężną, przysługującą rolnikowi, który osiągnął wiek emerytalny lub był inwalidą (art. 5 ustawy),2) miesięczne świadczenie pieniężne w wysokości od 1/6 do 1/4 renty określonej w art. 5 rolnikowi, który ukończył 40 lat, ale nie osiągnął wieku emerytalnego i nie jest inwalidą (art. 7 ust. 1 ustawy).Świadczenie to przysługiwało w kwocie wyższej (od 1/5 do 1/3 renty), jeżeli rolnik, który ukończył 40 lat, ale nie osiągnął wieku emerytalnego ani nie był inwalidą, podjął pracę w państwowym gospodarstwie rolnym (art. 7 ust. 2 ustawy).Powyższe unormowania więc wyraźnie określały, że świadczenie pieniężne przyznane rolnikowi za przekazane gospodarstwo rolne, który nie spełnia warunków do przyznania renty, nie ma charakteru świadczenia rentowego oraz podjęcie zatrudnienia przez rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne, a w zamian uzyskał tylko świadczenie pieniężne, nie ma wpływu na prawo do pobierania tego świadczenia. Przeciwnie, ustawa przewidywała podwyższenie kwoty świadczenia, jeżeli rolnik podjął pracę w państwowym gospodarstwie rolnym. Zmiany ustawowe, jakie nastąpiły po 1968 r. w dziedzinie normującej przekazywanie gospodarstw rolnych przez rolników, nie zmieniły charakteru prawnego świadczenia pieniężnego określonego w art. 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r.Świadczenia przyznawane rolnikom za przekazane gospodarstwa rolne nie były podwyższane, z wyjątkiem podwyżki dokonanej w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Nie może mieć wpływu na ocenę charakteru wymienionego świadczenia błędne (bezpodstawne) podwyższanie wysokości tego świadczenia na podstawie przepisów dotyczących podwyższenia świadczeń rentowych.Błędny jest więc pogląd, iż do świadczenia pieniężnego przyznanego rolnikowi na podstawie art. 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. ma zastosowanie art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), przewidujący zawieszenie emerytury lub renty w razie wykonywania zatrudnienia przez rolnika w pełnym wymiarze czasu pracy.Ograniczenia w tej mierze, dotyczące świadczeń emerytalno-rentowych, nie mogą mieć zastosowania do świadczeń, które nie mają charakteru emerytury lub renty i do których przepisy prawa ograniczeń takich nie przewidywały i nie przewidują.W świetle art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa świadczenie pieniężne w tym przepisie określone miało charakter swego rodzaju ustawowej spłaty ratalnej za przekazane gospodarstwo rolne. Tylko więc wyraźny przepis prawa mógłby zmienić charakter wymienionego świadczenia.Z tych względów Sąd Najwyższy powziął uchwałę jak w sentencji.