II UZP 43/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Zb. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Franciszka A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o podstawę wymiaru świadczeń emerytalnych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 18 listopada 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy premia wypłacona z funduszu premiowego, za realizację przedsięwzięć innowacyjnych, utworzonego na podstawie § 14 ust. 21 załącznika do zarządzenia nr 9 Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 4 sierpnia 1977 r. w sprawie wprowadzenia zasad systemu ekonomiczno-finansowego w organizacjach gospodarczych resortu przemysłu maszynowego powinna być wliczona do podstawy wymiaru emerytury?"powziął następującą uchwałę:Premia wypłacona z funduszu premiowego za realizację przedsięwzięć innowacyjnych utworzonego na podstawie § 14 ust. 21 załącznika do zarządzenia nr 9 Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 4 sierpnia 1977 r. w sprawie wprowadzenia zasad systemu ekonomiczno-finansowego w organizacjach gospodarczych resortu przemysłu maszynowego podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy, który przeszedł na wcześniejszą emeryturę, organ rentowy w decyzji z dnia 1.VIII.1979 r. przyjął za podstawę wymiaru emerytury kwotę 11.729 zł, a po skierowaniu przez były zakład pracy pisma z dnia 11.VIII.1979 r. o wypłaceniu wnioskodawcy zaległej premii za miesiące styczeń i luty 1979 r. w kwocie 4.752 zł, podstawę wymiaru podwyższył do 12.125 zł.W ponownym piśmie z 3.X.1979 r. poinformowano ZUS, że w dniu 28.IX.1979 r. wypłacona została wnioskodawcy nagroda w kwocie 6.000 zł z funduszu innowacyjnego tworzonego w ramach planowanego osobowego funduszu płac - z wnioskiem o uwzględnienie tej kwoty przy obliczaniu podstawy emerytury. Organ rentowy odmówił uwzględnienia wniosku, uważając, że kwota 6.000 zł jako odprawa emerytalna nie jest składnikiem podstawy wymiaru świadczenia rentowego. Na skutek odwołania wnioskodawcy Rada Nadzorcza oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 31.V.1980 r. zmieniła decyzję Oddziału i doliczyła do podstawy wymiaru emerytury powyższą kwotę, ustalając na podstawie treści pisma wyjaśniającego zakładu pracy, że stanowi ona premię za wdrażanie innowacji w zakładzie pracy, która nie jest wyłączona z podstawy wymiaru. W odwołaniu Oddział ZUS powołał się na treść pkt 12 wykazu składników wynagrodzenia zaliczonych do osobowego funduszu płac, których nie uwzględnia się przy obliczaniu emerytury lub renty. Zdaniem Oddziału, nagroda w wysokości 6.000 zł wypłacona z funduszu innowacyjnego za prace innowacyjno-wdrożeniowe podpada pod pkt 12 wykazu składników wynagrodzenia wyłączanych z podstawy wymiaru, który mówi o nagrodach za racjonalizację i wynalazczość.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie podzielił stanowiska Oddziału ZUS, że premia z funduszu innowacyjnego powinna być traktowana jako nagroda za racjonalizację i wynalazczość z pkt 12 wykazu składników wynagrodzenia zaliczonych do osobowego funduszu płac, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty (załącznik do rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. - Dz. U. Nr 40, poz. 239). Wypłacona wnioskodawcy premia pochodziła z funduszu premiowego za realizację przedsięwzięć innowacyjnych, utworzonego w ramach funduszu premiowego pracowników na kierowniczych i samodzielnych stanowiskach, przewidzianego postanowieniami uchwały nr 298 Rady Ministrów z dnia 24 października 1972 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych oraz grupujących je zjednoczeniach (M.P. Nr 56, poz. 297) i § 14 załącznika do zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 4 sierpnia 1977 r. w sprawie wprowadzenia zasad systemu ekonomiczno-finansowego w organizacjach gospodarczych resortu przemysłu maszynowego. W myśl § 14 pkt 21 tego załącznika w ramach funduszu premiowego utworzonego na podstawie przepisów uchwały nr 298 Rady Ministrów mogą być przyznawane pracownikom objętym tym funduszem premie za realizację przedsięwzięć innowacyjnych do wysokości 10% funduszu premiowego naliczonego za rok obliczeniowy, z tym zastrzeżeniem, że premie te nie są wliczane do podstawy obciążenia funduszu premiowego na rzecz budżetu państwa i mogą być wypłacane poza normalnymi terminami wypłat określonymi w regulaminie premiowania. Na podstawie obowiązujących zasad systemu ekonomiczno-finansowego dyrektor Kombinatu Urządzeń Mechanicznych "Bumar-Łabędy" wydał w dniu 31.V.1977 r. pismo okólne w sprawie gospodarowania funduszem premiowym za realizację przedsięwzięć innowacyjnych.W swym pkt 5 pismo okólne stwierdza, że fundusz premiowy stanowi składnik premii, a indywidualne wypłaty wchodzą do podstawy wynagrodzenia, według zaś jego pkt 10 fundusz premiowy jest wliczany do wykonania osobowego funduszu płac, źródłem zaś jego finansowania jest zysk netto.Zdaniem Okręgowego Sądu, w świetle powołanego zarządzenia nr 9 i pisma okólnego należy przyjąć, że fundusz premiowy za realizację przedsięwzięć innowacyjnych jest tworzony z góry - w wysokości 10% funduszu premiowego naliczonego za rok obliczeniowy. Mając ponadto na uwadze, że fundusz ten jest wyliczany oddzielnie i nie jest ujmowany w planowanym funduszu premiowym oraz że premie przyznaje się za prace wykonywane na polecenie dyrektora Kombinatu lub dyrektorów zakładów wchodzących w skład Kombinatu, Sąd Okręgowy uznał możliwość potraktowania spornych premii jako nagród wypłacanych z funduszów na z góry określony czas z przeznaczeniem do wypłaty za wykonanie konkretnych zadań, które to nagrody zgodnie z pkt 11 lit. h cyt. wyżej wykazu wlicza się do podstawy wymiaru emerytury lub renty i w tym też kierunku przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z treści pkt 11 lit. h omawianego wykazu wynika, że do wyłączenia określonej nagrody z podstawy wymiaru emerytury lub renty musi być spełniony warunek wypłacania jej z funduszu "tworzonego na z góry określony czas". Za fundusz taki nie może być uznany fundusz premiowy przewidziany w § 14 pkt 21 cyt. zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 4 sierpnia 1977 r. i objęty pismem okólnym dyrektora Kombinatu z 31.V.1977 r. Istnienie jego nie zostało bowiem ograniczone czasowo ani w jednym, ani w drugim z tych aktów prawnych, przeciwnie - postanowienie pkt 5 pisma okólnego, iż fundusz premiowy stanowi składnik premii, a indywidualne wypłaty wchodzą do stałego wynagrodzenia, wskazuje na traktowanie premii za realizację przedsięwzięć innowacyjnych jako elementu stałej premii przysługującej pracownikom na stanowiskach kierowniczych i samodzielnych z mocy cyt. uchwały nr 298 Rady Ministrów i § 14 ust. 1 załącznika do zarządzenia nr 9 Ministra Przemysłu Maszynowego. Zarówno fundusz premiowy z § 14 zarządzenia, jak i fundusz określony w piśmie okólnym dyrektora Kombinatu tworzony jest z zysku (§ 5 uchwały nr 298, pkt 10 pisma okólnego), ze sformułowania zaś, iż fundusz na premie za realizację przedsięwzięć innowacyjnych może być tworzony "do wysokości 10% funduszu premiowego naliczonego za rok obliczeniowy", wynika, że zasady jego tworzenia są takie same jak zasady tworzenia osobowego funduszu płac w ogóle.Gdy chodzi o zawarte w pkt 21 § 14 załącznika oraz w pkt 3 i 6 pisma okólnego postanowienia o niewliczaniu tych premii do podstawy opodatkowania oraz o wypłacaniu ich na bieżąco po zakończeniu określonych prac w ustalonych miesięcznych terminach wypłat wynagrodzeń, to z punktu widzenia przesłanki "tworzenia funduszu na z góry określony czas" są one - wbrew odmiennemu stanowisku Okręgowego Sądu - bezprzedmiotowe, jako dotyczące odmiennych materii, m.in. dalszych już kwestii zasad przyznawania i wypłacania premii.Na tle powyższej charakterystyki uzasadniony jest wniosek, że nazwanie wypłacanych - choćby uznaniowo - za realizację przedsięwzięć innowacyjnych świadczeń "premiami" zmierzało do odróżnienia ich od nagród w rozumieniu pkt 11 wykazu składników wynagrodzeń nie uwzględnianych w podstawie wymiaru emerytury lub renty w celu wykluczenia możliwości podciągnięcia ich pod przepis. Wyrazem tej intencji jest też postanowienie pkt 5 pisma okólnego, iż "indywidualne wypłaty premii wchodzą do podstawy wynagrodzenia".Reasumując, należy stwierdzić, że sporne premie jako nie objęte wyłączeniami załącznika do rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. z późn. zmianami podlegają wliczeniu do podstawy emerytury.