II URN 80/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (autor uzasadnienia). Sędziowie SN: Z. Zaziemski (sprawozdawca), J. Bała.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 26 maja 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy Jana M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 15 lutego 1986 r. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 15 lutego 1986 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił wnioskodawcy wliczenia do podstawy wymiaru emerytury kwoty 36.975 zł z tytułu podziału zysku za okres od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 31 grudnia 1983 r. z uwagi na to, że powyższego wynagrodzenia nie wlicza się do podstawy wymiaru renty lub emerytury.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zaskarżonym wyrokiem zmienił powyższą decyzję i wliczył do podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy kwotę 14.275 zł stanowiącą premię z zysku za okres od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 30 czerwca 1983 r. wypłaconą w dniu 6 grudnia 1984 r. i kwotę 22.700 zł stanowiącą premię z zysku za okres od dnia 1 lipca 1983 r. do dnia 31 grudnia 1983 r. wypłaconą w dniu 20 listopada 1984 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że zgodnie z § 1 i 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby, macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) podstawę wymiaru emerytury stanowi zarobek w gotówce, za który uważa się wypłaty zaliczane do osobowego funduszu płac, a fundusze płac i ich rodzaj określa uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (M. P. Nr 43, poz. 212).Premie i nagrody wypłacone z zysku są wymienione w wykazie składników wynagrodzenia i świadczeń zaliczonych do osobowego funduszu płac - zgodnie z załącznikiem nr 1 uchwały.W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawcy od decyzji Oddziału ZUS w L. z dnia 15 lutego 1986 r.Rewizja nadzwyczajna zarzucała rażące naruszenie art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. 10 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 7, poz. 54) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Mające w niniejszej sprawie zastosowanie rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) stanowiło w § 2 i 3, że do podstawy wymiaru emerytury lub renty przyjmuje się zarobek w gotówce wypłacony z osobowego funduszu płac, z wyjątkami wskazanymi w załączniku do rozporządzenia, a spoza osobowego funduszu płac - wypłaty enumeratywnie wymienione w ust. 2 § 3 tego rozporządzenia.Obowiązująca zaś do dnia 31 grudnia 1983 r. uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (M. P. Nr 43, poz. 212 ze zm.) stanowiła w § 4, że składnikami funduszu płac, są m.in. wynagrodzenia z zakładowego funduszu nagród, z czystej nadwyżki w spółdzielniach i z funduszów o podobnym charakterze.Bliższe określenie tych wypłat zawiera § 10 tejże uchwały. Stosownie do ust. 1 tego przepisu do wynagrodzeń z zakładowego funduszu nagród zaliczało się wypłaty nagród indywidualnych z tego funduszu. Nagrody te więc nie podlegały wliczeniu do podstawy wymiaru, gdyż wypłacane one były spoza osobowego funduszu płac i nie były wymienione w ust. 2 § 3 rozporządzenia.Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 16, poz. 74), tj. z dniem 1 lipca 1982 r., z mocy art. 37 ustawy w stosunku do przedsiębiorstw państwowych objętych tą ustawą utraciła moc ustawa z dnia 23 czerwca 1973 r. o zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych funduszów socjalnych oraz mieszkaniowego (Dz. U. Nr 27, poz. 150). Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 wymienionej ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw, przedsiębiorstwo może tworzyć z zysku do podziału fundusz załogi z przeznaczeniem na wypłaty nagród indywidualnych i premii.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy (por. uchwała Pełnego Składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 - OSNCP 1986, z. 5, poz. 1), nagrody z zakładowego funduszu nagród w swym charakterze były najbardziej zbliżone do premii z zysku. Uzasadnione zatem jest stanowisko, że premie z zysku wypłacane na podstawie ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych z dnia 26 lutego 1982 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 8, poz. 44) zastąpiły w istocie nagrody z zakładowego funduszu nagród. Przemawia za tym także utrzymanie zasady, że od wypłat z funduszu załogi nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne (art. 10 ust. 3 wymienionej ustawy).Pogląd taki - w zakresie nagrody z zysku - Sąd Najwyższy wypowiedział już w wyroku z dnia 20 maja 1986 r. II URN 28/86. Dlatego premie z zysku wypłacone za rok 1983 nie mogą być traktowane jako premie wypłacane z zysku, wymienione w wykazie składników wynagrodzenia i świadczeń zaliczanych do osobowego funduszu plac (pkt I. 2) stanowiącym załącznik nr 1 do uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia z 7 grudnia 1976 r., i nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych.Zawarte w wymienionym załączniku określenie "premie i nagrody z zysku" pochodzi z 1976 r., a więc z okresu poprzedzającego ustawę o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, i dotyczy tych premii i nagród, które mogły być wypłacane z zysku zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami.Przykładowo mogło to dotyczyć premii, o której mowa w uchwale nr 298 Rady Ministrów z dnia 24 listopada 1972 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w przedsiębiorstwach przemysłowych oraz grupujących je zjednoczeniach (M. P. Nr 56, poz. 297). Brak jest podstawy do utożsamiania premii i nagród wypłacanych z funduszu załogi z premiami i nagrodami, o których mowa w załączniku. Jak bowiem wykazano, te składniki wynagrodzenia treściowo nie są jednoznaczne. Wypłacane bowiem obecnie premie i nagrody z funduszu załogi zastąpiły w istocie nagrody z zakładowego funduszu nagród, które były wypłacane z zakładowego funduszu nagród, a nie z osobowego funduszu płac.Za zajętym stanowiskiem przemawia ponadto wyprowadzona z mocy uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. (M. P. Nr 15, poz. 85) nowa klasyfikacja wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej, obowiązująca od dnia 1 stycznia 1984 r. (por. § 2 pkt 1, 5 i 6).Kierując się tymi argumentami Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną, w związku z czym orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 k.p.c. Uwzględnienie przez Sąd roszczenia wnioskodawcy doprowadziło do nieuzasadnionego podwyższenia emerytury, co - z uwagi na periodyczny charakter tego oświadczenia - doprowadziło do bezpodstawnego obciążenia funduszu ubezpieczeń społecznych, a tym samym do naruszenia interesu PRL.