III PR 105/78

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 25 października 1978 r. sprawy z wniosku Franciszka F. przeciwko Sewerynowi I. o odszkodowanie i rentę na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 3 sierpnia 1978 r. Sygn. akt. P. 260/78oddala odwołanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) podobnie, jak wcześniejsza ustawa z dnia 23 I 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8 z późn. zm.), lecz w znacznie szerszym zakresie unormowała całościowo zasadę odpowiedzialności zakładów pracy, jak i tryb dochodzenia przez poszkodowanych przysługujących im roszczeń, wyłączając możność dochodzenia naprawienia szkód na drodze sądowej przed sądami powszechnymi.Łącząc w sobie świadczenia o charakterze odszkodowawczym, znane prawu cywilnemu przy dochodzeniu roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych oraz świadczenia z ubezpieczenia społecznego w podwyższonej wysokości ustawa tworzy nowy system naprawienia szkody, jaką poniósł pracownik wskutek utraty zdolności do pracy w następstwie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, a w przypadku jego śmierci zapewnienia członkom rodziny pracownika pokrycie szkody z powodu utraty żywiciela.Mieszany system w stosunku do dotychczasowego stanu prawnego obowiązujący od 1 stycznia 1976 r. objął swym zasięgiem wszystkich pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy, jak i zatrudnionych u osób fizycznych i wynikające z niego świadczenia stanowią kompensatę szkód na osobie pracownika z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej bez potrzeby wykazania winy zakładu pracy.Zrównanie uprawnień pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy z pracownikami uspołecznionych zakładów pracy w zakresie świadczeń powypadkowych lub z tytułu choroby zawodowej określonych ustawą nastąpiło również na odcinku trybu dochodzenia roszczeń. Przyznanie świadczeń określonych w ustawie stanowi w myśl art. 39 ustawy zaspokojenie wszelkich roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu albo z tytułu śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w stosunku do zakładów pracy wymienionych w art. 31 ust. 2 oraz w stosunku do instytucji i jednostek wymienionych w art. 32.Wyłączenie na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) możliwości skutecznego dochodzenia przez pracownika od zakładu pracy odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przewyższającego świadczenia z tego tytułu przewidziane w powołanej ustawie dotyczy również pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy, w tym także pracowników zatrudnionych przez osoby fizyczne.Za zakład bowiem pracy w stosunku do którego przyznanie świadczeń określonych w ustawie stanowi zaspokojenie wszelkich roszczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej uważa się, zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy każdy zakład zatrudniający pracownika w czasie wypadku przy pracy względnie zakład zatrudniający pracownika w czasie, kiedy stwierdzono u niego stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu z powodu choroby zawodowej.Okoliczność, że w ust. 1 art. 31 ustawodawca zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wypłaty jednorazowego odszkodowania pracownikom nieuspołecznionych zakładów pracy i członkom ich rodzin i zwolnił tym samym prywatnych pracodawców od odpowiedzialności w tym zakresie nie uzasadnia wniosku, do jakiego zmierza odwołanie, a mianowicie do poszukiwania od tego pracodawcy naprawienia ewentualnie niezaspokojonej szkody na zasadach ogólnych prawa cywilnego.Tego rodzaju rozwiązanie zapewnia w każdym przypadku otrzymanie jednorazowego odszkodowania od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez względu na problematyczną wypłacalność osoby fizycznej.Trzeba również zwrócić uwagę, że ustawa wypadkowa nie zwalnia w całości prywatnego pracodawcy od odpowiedzialności na skutek wypadku.W zakresie bowiem świadczeń wyrównawczych i odszkodowania za przedmioty utracone lub zniszczone wskutek wypadku przy pracy odpowiada w myśl art. 33 ustawy każdy zakład pracy, o którym mowa w art. 31 ust. 2, a więc również pracodawca prywatny.W świetle powyższych rozważań nie można podzielić poglądu, wyrażonego w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1976 r., III CZP 5/76 (OSNCP z 1977 r., z. 4, poz. 61), w którym na marginesie innej kwestii prawnej wypowiedziano zdanie, iż "ograniczenia (z art. 39 ustawy wypadkowej) nie dotyczą nieuspołecznionych zakładów pracy, które w wypadku gdy świadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pokrywają całej szkody w rozumieniu prawa cywilnego, mają obowiązek naprawienia pracownikowi pozostałej szkody według zasad ogólnych.".Stanowisko to nie zostało bliżej uargumentowane i pozostaje w sprzeczności z kompleksowym rozwiązaniem nowego systemu odszkodowawczego - który w żadnym przepisie nie odsyła do kodeksu cywilnego.W szczególności za nietrafne należy uznać stwierdzenie, że ustawodawca korzystniej uregulował w tym przedmiocie uprawnienia pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy. Wniosek taki nie wypływa z przepisów ustawy wypadkowej. Przeciwnie można twierdzić, że korzystniejsze uregulowanie polega na zrównaniu pracowników zatrudnionych u osób fizycznych z pracownikami uspołecznionych zakładów pracy.Z tych względów, nie dopatrując się uzasadnionych podstaw odwołania Sąd Najwyższy z mocy art. 61 w związku z art. 74 § 2 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, orzekł jak w sentencji.