III PZP 1/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), S. Małek.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Henryki F. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w L. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 22 grudnia 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy wypadek śmiertelny, któremu uległ pracownik w drodze z nie będącej siedzibą zakładu pracy bazy tego zakładu, do której powrócił z delegacji służbowej, do miejsca swego zamieszkania, jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170)?"udzielił odpowiedzi twierdzącej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Pracy zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Zmarły mąż wnioskodawczyni był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie i w dniu 13.II.1975 r. został wydelegowany do innej miejscowości, z której powrócił samochodem służbowym tego samego dnia o godz. 20 do bazy Przedsiębiorstwa. W drodze między bazą Przedsiębiorstwa a miejscem swego zamieszkania uległ śmiertelnemu wypadkowi drogowemu.W związku z żądaniem wnioskodawczyni o zasądzenie jednorazowego odszkodowania komisja rozjemcza żądanie to oddaliła, wychodząc z założenia, że wypadek, jakiemu uległ zmarły mąż wnioskodawczyni, nie ma charakteru wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy.Od powyższego orzeczenia złożyła odwołanie wnioskodawczyni, domagając się uwzględnienia jej żądania.Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Pracy, zasadnicza wątpliwość, jaka nasunęła się temu Sądowi polega na tym, że - w przekonaniu Sądu Pracy - z brzmienia § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i z wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170) nie wynika, kiedy się kończy droga powrotna z miejscowości, do której pracownik został delegowany, a w szczególności, czy kończy się ona z chwilą powrotu pracownika do zakładu pracy, czy też z chwilą jego powrotu do miejsca zamieszkania pracownika.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170) zawiera w ust. 2 § 1 określenie wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy. Zgodnie z pkt 1 ust. 2 § 1 tego rozporządzenia za zrównany z wypadkiem przy pracy uważa się wypadek, jakiemu uległ pracownik poza zakładem pracy, w którym był zatrudniony, jeśli wypadek zdarzył się w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji zakładu pracy w drodze pomiędzy zakładem pracy a miejscem, w którym pracownik miał wykonywać należące do niego obowiązki służbowe.Z brzmienia powołanej dyspozycji wynika, że w sytuacji objętej jej hipotezą niezbędnym warunkiem do uznania danego zdarzenia za wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy jest stwierdzenie, że wypadek zdarzył się w drodze między zakładem pracy a miejscem wykonywania przez pracownika jego obowiązków służbowych.Odmiennego stanu faktycznego dotyczy § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. W powołanej dyspozycji mowa jest o wypadku w czasie delegacji służbowej do innej miejscowości oraz o wypadku, jaki zdarzył się w drodze do tej miejscowości, jak również w drodze powrotnej z tej miejscowości. W pkt 2 ust. 2 § 1 brak jest warunku, aby wypadek zdarzył się między zakładem pracy a miejscem wykonywania przez pracownika obowiązków służbowych, co jest zrozumiałe z tego względu, że z reguły pracownik delegowany do innej miejscowości udaje się do niej nie z siedziby zakładu pracy, lecz z miejsca swego zamieszkania, jak również nie powraca do siedziby zakładu pracy, lecz do swego miejsca zamieszkania. W sytuacji więc określonej w § 1 ust. 2 rozporządzenia pominięcie wzmianki, że wypadek musi zdarzyć się między zakładem pracy a miejscem wykonywania czynności służbowych, jak to czyni pkt 1 ust. 2 § 1 rozporządzenia, znajduje logiczne uzasadnienie w odmiennym stanie faktycznym, którego dotyczy hipoteza pkt 2 ust. 2 § 1 rozporządzenia.Mając przeto na względzie sformułowania pkt 1 i pkt 2 § 1 rozporządzenia, należy dojść do wniosku, że droga powrotna pracownika z miejscowości, do której został on delegowany, nie kończy się w siedzibie zakładu pracy, lecz w miejscu jego zamieszkania. Wbrew zatem odmiennemu poglądowi pozwanego zakładu pracy, w świetle cytowanego pkt 2 ust. 2 § 1 wypadek, który miał miejsce podczas takiej drogi powrotnej, ma charakter wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy, chyba że został spowodowany postępowaniem pracownika, nie pozostającym w związku z wykonaniem powierzonych mu zadań.W toku postępowania pozwany zakład pracy reprezentował pogląd, że droga powrotna pracownika delegowanego kończy się w siedzibie jego zakładu pracy, przy czym pogląd ten w przekonaniu strony pozwanej znajduje potwierdzenie w postanowieniach uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. Nr 22, poz. 127), które stanowią, iż czas podróży służbowej obejmuje powrót do stałego miejsca pracy (§ 1 ust. 3 pkt 3 uchwały). Powyższe stanowisko należy uznać za błędne przede wszystkim dlatego, że określenie podróży służbowej zawarte w postanowieniach cytowanej uchwały Rady Ministrów nr 90 zostało dokonane wyłącznie w związku z dietami i innymi należnościami przypadającymi pracownikowi delegowanemu. Natomiast poza zasięgiem unormowań uchwały nr 90 pozostały kwestie łączące się z należnościami przypadającymi pracownikowi z tytułu wypadku przy pracy lub z tytułu wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy. To zagadnienie nie było przedmiotem unormowań uchwały Rady Ministrów nr 90 i dlatego uchwała nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej dla oceny danego zdarzenia jako wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy. Ubocznie tylko warto nadmienić, że również i wspomniana uchwała nr 90 nie zawsze w sposób jednolity określa czas podróży służbowej, skoro zgodnie z § 3 ust. 2 tej uchwały podróż służbowa może kończyć się też w miejscu zamieszkania pracownika, jeżeli w wyniku tego koszty podróży służbowej byłyby mniejsze.Z tych przeto względów na postawione pytanie udzielono odpowiedzi twierdzącej.