III PZP 3/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Berutowicz. Sędziowie: J. Knap, M. Wilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Hanny i Jerzego R. przeciwko Skarbowi Państwa - Zespołowi Opieki Społecznej w P. o uznanie wypadku za wypadek przy pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 29.III.1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wypadek drogowy, jakiemu uległ lekarz udający się dnia 28.XI.1974 r. na posiedzenie Towarzystwa Chirurgów Polskich Oddział w L. poświęcone nowoczesnym metodom leczenia należy uznać za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 9), mimo że nie miał on stosownego polecenia zakładu pracy i podróż odbywał na własny koszt, lecz w porozumieniu z pracodawcą?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Nie stanowi wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy w rozumieniu przepisów rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170) wypadek drogowy, jakiemu uległ lekarz udający się - bez delegacji służbowej - na posiedzenie Towarzystwa Chirurgów Polskich. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości nasunęło się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawcy, jako lekarze o specjalizacji chirurgicznej i członkowie Oddziału Towarzystwa Chirurgów Polskich w L., zostali powiadomieni przez tenże Oddział Towarzystwa o posiedzeniu naukowym, mającym odbyć się w L. w dniu 28.XI.1974 r.Zespół Opieki Zdrowotnej w P., jako zakład pracy zatrudniający oboje wnioskodawców, udzielił im stosownego zwolnienia od zajęć, jednakże - w nawiązaniu do zarządzenia Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1974 r. - nie wystawił im delegacji służbowych i nie zobowiązał się do pokrycia przejazdu z P. do L.W drodze obydwoje wnioskodawcy ulegli wypadkowi komunikacyjnemu i w związku z tym wystąpili z wnioskiem o odszkodowanie do Zakładowej Komisji Rozjemczej, ponieważ zakład pracy, nie uznając wypadku za zrównany z wypadkiem przy pracy, odmówił wypłaty odszkodowania.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 20.XII.1975 r. uchyliła decyzję komisji powypadkowej i ustaliła, że opisany wypadek jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie zakładu pracy od tego orzeczenia, przedstawił cytowane wyżej zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, gdyż nasunęła się mu wątpliwość, czy w celu ustalenia związku wypadku z pracą nie jest wystarczające wykazanie pośredniego charakteru takiego związku. Za taką wykładnią, zdaniem Sądu, powinna przemawiać okoliczność działania wnioskodawców w interesie zakładu pracy, chociaż bez wyraźnego polecenia. Podnoszenie bowiem kwalifikacji zawodowych pracowników leży w interesie zakładu pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne, wyszedł z następujących założeń:W świetle uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21.XII.1973 r. III PZP 25/73 wypadki przy pracy w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) zostały wyliczone w sposób wyczerpujący. Wyliczenie to dotyczy wypadków typowych, jakim ulegają pracownicy w związku z pracą.Nietypowe natomiast wypadki, zrównane z wypadkami przy pracy, jakim pracownik może ulec, czy to na terenie zakładu pracy, czy poza zakładem pracy, w którym jest bądź był zatrudniony, zostały wyczerpująco wyliczone w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170).Przepisy te mają charakter wyjątkowy, nie podlegają zatem wykładni rozszerzającej.Paragraf 1 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, iż za zrównany z wypadkiem przy pracy uważa się również wypadek, jakiemu uległ pracownik poza zakładem pracy, w którym był zatrudniony, jeżeli wypadek ten zdarzył się:1) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji zakładu pracy w drodze pomiędzy zakładem pracy a miejscem, w którym pracownik miał wykonywać należące do niego obowiązki służbowe;2) podczas pobytu w miejscowości, do której pracownik został delegowany przez zakład pracy, o ile wypadek ten pozostawał w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, oraz w drodze do tej miejscowości, jak również w drodze powrotnej z tej miejscowości;3) w związku z wykonywaniem zadań określonych w ust. 1 pkt 2 (chodzi tu o zadania w dziedzinie szkolenia lub ćwiczeń z zakresu samoobrony zakładu pracy albo przygotowania obronnego zakładu);4) w związku z:a) wykonywaniem zadań wynikających z przynależności do obowiązującej lub ochotniczej straży pożarnej działającej w zakładzie pracy albob) udziałem w akcji ratowniczej lub szkoleniem pożarniczym w ramach przynależności pracownika do obowiązkowej lub ochotniczej straży pożarnej działającej poza zakładem pracy.Pod żadną z tych dyspozycji rozporządzenia nie można zakwalifikować wypadku, jakiemu ulegli wnioskodawcy. W szczególności wypadek ten nie spełnia wymagań ustawowych, ujętych pod pkt 2 wyżej cytowanego przepisu, gdyż wnioskodawcy, co jest poza sporem, nie zostali delegowani przez zakład pracy, a ponadto trudno tu mówić o adekwatnym związku z pełnieniem obowiązków służbowych.Jak już wyżej podkreślono, opisane wyliczenie jest taksatywne, a jako ujęte w przepisach mających charakter przepisów szczególnych, nie podlega przeto wykładni rozszerzającej.Powyższe rozważania prowadzą do udzielenia na przedstawione pytanie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.