III PZP 25/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek, W. Formański (współsprawozdawca), W. Glabisz (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, J. Wasilewski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych, rozpoznawszy na posiedzeniu niejawnym wniosek Prokuratora Generalnego PRL z dnia 29 sierpnia 1973 r. o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy śmierć pracownika w czasie wypoczynku po pracy, będąca następstwem zatrucia wskutek nienależytego funkcjonowania urządzeń ogrzewczych w kwaterze wynajętej przez zakład pracy w miejscowości, do której został on delegowany, stanowi wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy w rozumieniu § 1 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i z wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170)?",uchwalił udzielić odpowiedzi twierdzącej i postanowił wpisać ją do księgi zasad prawnych.Uzasadnienie faktyczneKorzystając z upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 2 ust. 3 ustawy wypadkowej (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 8), Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac rozporządzeniem z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170) określił kilka innych wypadków, poza wymienionymi w ustawie, jakim ulega pracownik, jako zrównane z wypadkami przy pracy w rozumieniu tejże ustawy. Między innymi za zrównany z wypadkiem przy pracy uznał "wypadek, jakiemu uległ pracownik poza zakładem pracy, w którym był zatrudniony, jeżeli wypadek ten zdarzył się (...) podczas pobytu w miejscowości, do której pracownik został delegowany przez zakład pracy, o ile wypadek ten pozostawał w związku z pełnieniem obowiązków służbowych" (§ 1 ust. 2 pkt 2 cyt. rozp.).Aby odpowiedzieć na pytanie, czy zdarzenie przytoczone w pytaniu Prokuratora Generalnego PRL jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy, jakiemu ulega pracownik w czasie tzw. delegacji służbowej, należy najpierw zdać sobie sprawę z założeń, jakie leżały u podstaw unormowania tego zagadnienia w rozporządzeniu wykonawczym.Wypadki przy pracy w rozumieniu ustawy i w celu, jaki ustawodawca zakłada, tj. w celu zapewnienia pracownikom, którzy ulegli takim wypadkom, świadczeń ubezpieczeniowych oraz wypłacanych przez uspołeczniony zakład pracy, zostały taksatywnie wyliczone w ustawie wypadkowej (art. 2 ust. 1 i 2 ustawy). Wyliczenie to dotyczy wypadków typowych, jakim ulegają pracownicy w związku z pracą. Względy słuszności jednak mogą przemawiać za tym, by wspomnianymi świadczeniami byli objęci pracownicy, którzy ulegli innym jeszcze wypadkom niż wymienione w ustawie. Określenie tych innych wypadków ustawa powierzyła Przewodniczącemu Komitetu Pracy i Płac (obecnie Ministrowi Pracy, Płac i Spraw Socjalnych). Wypadki więc określone w rozporządzeniu nie są wypadkami przy pracy sensu stricto, lecz jedynie uważa się je za zrównane z wypadkami przy pracy.Wypadek w czasie delegacji służbowej, określony w cytowanym rozporządzeniu, nie dotyczy zdarzeń, jakie zachodzą podczas wykonywania lub w związku z wykonywaniem czynności zawodowych przez pracownika, są one bowiem objęte dyspozycją art. 2 ustawy.Stan taki jest podyktowany odmienną - w stosunku do normalnej - sytuacją życiową, w jakiej znajduje się pracownik poza stałym miejscem zamieszkania i pracy. Pracownik delegowany, oderwany od swoich zwykłych warunków bytowych, nie tylko w innych warunkach pełni obowiązki służbowe, ale i w odmiennych warunkach bytowych przebywa w innej miejscowości, przez co narażony jest na gorszą z reguły sytuację mieszkaniową, wyżywieniową itp. niż sytuacja w miejscu jego zamieszkania. Konieczne jest zatem zapewnienie mu szerszej ochrony ubezpieczenia wypadkowego, co realizuje omawiany przepis § 1 ust. 2 pkt 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 25 lipca 1969 r.Ochroną tą objęte są czynności pracownika delegowanego, potrzebne do zrealizowania celów delegacji (podróży służbowej), gdyż do podjęcia tych czynności pracownik nie mógłby wykonać zadań, dla których został delegowany.Opisany w pytaniu prawnym wypadek pracownika delegowanego podczas wypoczynku w wynajętej przez zakład pracy kwaterze w miejscowości, do której został delegowany, pozostaje w wyraźnym związku przyczynowym z obowiązkami wykonywanymi na podstawie delegacji. Wypadek więc, jakiemu pracownik uległ wskutek zaczadzenia, jest zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 2 cytowanego rozporządzenia wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy.Wypadek, któremu pracownik delegowany uległ przy tego rodzaju czynnościach, potrzebnych do realizacji zadań delegacji, nie mógłby być natomiast uznany za zrównany z wypadkiem przy pracy, gdyby dany pracownik sam spowodował wypadek wskutek nagannego postępowania - umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, np. gdyby będąc w stanie nietrzeźwym, spowodował w kwaterze pożar nie wygaszonym papierosem.W opisanym w pytaniu prawnym wypadku tego rodzaju okoliczności nie zaszły, gdyż wypadek był następstwem zatrucia wskutek nienależytego funkcjonowania urządzeń ogrzewczych.Rozpoznając tego rodzaju sprawy, organy orzekające powinny w każdym konkretnym przypadku badać i rozważyć całokształt okoliczności, w jakich nastąpił wypadek pracownika delegowanego do innej miejscowości, m.in. czy zdarzył się w związku z czynnościami uzasadnionymi delegacją, a nie przy czynnościach kolidujących z jej celami albo nie mających z tymi celami związku i czy wypadku nie spowodował sam pracownik swoim nagannym zachowaniem.Wskazane w pytaniu prawnym okoliczności wypadku pracownika delegowanego do innej miejscowości uzasadniają uznanie, że wypadek ten jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu przepisów § 1 ust. 2 pkt 2 cytowanego rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r.Z tych względów Sąd Najwyższy na postawione pytanie udzielił odpowiedzi twierdzącej.