III URN 5/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: W. Formański, J. Knap, A. Szczurzewski (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Piotra K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o rentę inwalidzką na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 13 listopada 1972 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarżący zgłosił w dniu 11.VIII.1971 r. wniosek o rentę inwalidzką z tytułu wypadku w zatrudnieniu.W uzasadnieniu wniosku skarżący twierdził, że jako traktorzysta Państwowego Ośrodka Maszynowego "Stalówka" w pow. S. skierowany został z dwoma innymi traktorzystami do prac polowych w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w I. Na czas tej delegacji traktorzyści byli zakwaterowani w wynajętym przez POM pomieszczeniu, a wyżywienie przygotowywali sobie wspólnie sami. W dniu 9.VIII.1952 r. skarżący, rąbiąc drzewo w celu przygotowania posiłku, ugodzony został odpryskiem drzewa w oko. Po udzieleniu pierwszej pomocy w szpitalu w B. został skierowany do Kliniki Okulistycznej w Ł., gdzie przebywał od 10.VIII. do 2.IX.1952 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. decyzją z dnia 16.XII.1971 r., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej z dnia 1.III.1972 r., oddalił roszczenie skarżącego, ponieważ - zdaniem tych organów - wypadek, jakiemu uległ skarżący przy rąbaniu drzewa, nie jest wypadkiem w zatrudnieniu w rozumieniu art. 14 ustawy o p.z.e.Wymienione wyżej orzeczenie Rady Nadzorczej zatwierdził Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 13.XI.1972 r.Okręgowy Sąd ustalił, że skarżący w sierpniu 1952 r. był zatrudniony jako traktorzysta w I. i że podczas rąbania drzewa w celu przygotowania posiłku został uderzony kawałkiem drzewa w oko. Wypadek ten, zdaniem Okręgowego Sądu, nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 14 ustawy o p.z.e.Skargę rewizyjną wnioskodawcy od tego wyroku oddalił Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 24.V.1973 r.Zdaniem Trybunału, skarżący, zgłaszając po 20 latach wniosek o rentę, nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi związek wypadku z zatrudnieniem, a poza tym żaden ze świadków nie potwierdził, by skarżący, rąbiąc drzewo w celu przygotowania posiłku, czynił to w interesie zakładu pracy lub na polecenie.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzutach naruszenia prawa materialnego i procesowego oraz interesu PRL, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 13.XI.1972 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący, jak wynika z akt sprawy, zgłosił wniosek o rentę z tytułu wypadku z sierpnia 1952 r. - w dniu 11.VIII.1971 r.Zgodnie zatem z art. 94 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) materialnoprawną podstawę tego roszczenia stanowią przepisy tej ustawy, a w szczególności jej art. 14. Ustawa bowiem z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) ma zastosowanie tylko do wypadków powstałych po 31 grudnia 1967 r. (art. 27 tej ustawy). Wypadek zaś w rozumieniu art. 14 ustawy o p.z.e. jest wypadkiem w zatrudnieniu, a nie - jak błędnie przyjął Okręgowy Sąd - "wypadkiem przy pracy".Poza tym Okręgowy Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, dopuścił się rażącego naruszenia przepisów procesowych. Sąd ten bowiem nie rozważył wszechstronnie zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie poczynił ustaleń niezbędnych do oceny zasadności roszczenia skarżącego w świetle art. 14 ustawy o p.z.e. W szczególności zaś Okręgowy Sąd nie brał pod uwagę, że skarżący - według jego twierdzeń - uległ wypadkowi w miejscowości, do której został wydelegowany przez macierzysty zakład pracy jako traktorzysta w celu wykonania prac polowych w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej.Okręgowy Sąd nie brał także pod uwagę, że - według twierdzeń skarżącego i zeznań świadków - Państwowy Ośrodek Maszynowy, którego pracownikiem był skarżący, delegując go wraz z dwoma innymi traktorzystami do wykonania prac w wymienionej wyżej Spółdzielni, zapewnił im tylko kwaterę, a całodzienne posiłki musieli sobie przygotowywać sami. Do tych twierdzeń skarżącego i zeznań świadków Okręgowy Sąd w ogóle się nie ustosunkował.W konsekwencji tych rażących uchybień Okręgowy Sąd nie poczynił ustaleń w kwestii, czy skarżący w dniu wypadku rzeczywiście przebywał w I. oraz czy jego zakład pracy nie zapewnił mu w miejscu oddelegowania możności korzystania z całodziennych posiłków przygotowywanych przez inne osoby.Okręgowy Sąd, jak należałoby wnioskować z uzasadnienia jego wyroku, rezygnując z dokonania w tym względzie ustaleń, z góry założył, że wypadek w czasie przerwy na posiłek i podczas rąbania drzewa w celu przygotowania posiłku nie jest wypadkiem w rozumieniu art. 14 ustawy o p.z.e.Podobne stanowisko wyraził również Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy wymieniony wyrok Okręgowego Sądu. Z tym zapatrywaniem obu Sądów nie można się zgodzić.Jeśli się bowiem przyjmie, że skarżący uległ wypadkowi w czasie delegacji w okolicznościach wskazanych przez niego, to wypadek ten należałoby - mając na uwadze datę jego powstania oraz datę zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu tego wypadku - uznać za wypadek w zatrudnieniu w rozumieniu art. 14 ustawy o p.z.e.Pracownik bowiem delegowany poza teren macierzystego zakładu pracy oraz poza miejsce swego zamieszkania objęty jest szczególną ochroną ubezpieczeniową. Ochrona ta obejmuje wszelkie czynności pracownika delegowanego wynikające z okoliczności związanych z delegacją, z wyłączeniem tylko takich czynności, które kolidują z jej celami albo nie mają związku z tymi celami. Wprawdzie przygotowywanie posiłku (z czym łączy się przygotowywanie opału) przez pracownika delegowanego nie wiąże się bezpośrednio z faktycznym wykonywaniem pracy, ale czynność ta jest niezbędna do możności wykonywania przez niego zadań, dla których został wydelegowany. Taka więc czynność (przygotowywanie posiłku) pozostaje w związku z delegacją i jest w istocie wykonywaniem polecenia zakładu delegującego, który - nie zapewniając pracownikowi delegowanemu w miejscu jego delegacji całodziennych posiłków przygotowywanych przez inne osoby - zobowiązuje go do samodzielnego ich przygotowywania.Wreszcie należy podnieść, że zasadę pełnej ochrony ubezpieczeniowej pracownika delegowanego poza teren macierzystego zakładu pracy i poza miejsce jego zamieszkania ustanawia rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170), wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 15 ustawy o p.z.e. oraz w art. 2 ust. 3 ustawy wypadkowej.Wymienione wyżej orzeczenia naruszają także interes PRL. Na skutek bowiem wykazanych wyżej wadliwości pozbawiono skarżącego renty bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy.Z tych względów należało - na podstawie art. 422 § 2 w związku z art. 421 § 2 in fine k.p.c. - orzec jak w sentencji.