III PZP 10/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: S. Rejman, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stanisława K. i innych przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. o należność za godziny nadliczbowe, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla woj. warszawskiego w Warszawie postanowieniem z dnia 4 stycznia 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi delegowanemu do obrony przeciwpowodziowej przysługuje w stosunku do jego zakładu pracy roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, jeśli obrona przeciwpowodziowa wymaga takiej pracy, a jeżeli tak, to czy takie wynagrodzenie przysługuje także pracownikowi zajmującemu w swoim zakładzie pracy stanowisko kierownicze, samodzielne lub inne, wyłączające w zasadzie roszczenie o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych wykonywaną w swoim zakładzie pracy w ramach zajmowanego stanowiska?",powziął następującą uchwałę:Pracownikowi powiatowego inspektoratu wodno-melioracyjnego, który na polecenie swego zakładu pracy bierze udział w obronie przeciwpowodziowej, przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w zakresie i na zasadach przewidzianych w układzie zbiorowym pracy w budownictwie. Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. różnych kwot z tytułu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, wykonywaną w czasie akcji przeciwpowodziowej w 1970 i 1971 r.Pozwany zarzucił, że części powodów nie przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, gdyż zajmowali oni stanowiska kierownicze bądź samodzielne, co do pozostałych zaś - że roszczenie ich w świetle art. 5 k.c. jest nieuzasadnione z uwagi na charakter pracy świadczonej w obronie bezpieczeństwa życia i mienia przed klęskami żywiołowymi.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo co do części powodów po ustaleniu, że podjęli oni pracę w akcji przeciwpowodziowej na polecenie kierownika swego zakładu pracy - Powiatowego Inspektoratu Wodno-Melioracyjnego w S. Zgodnie zaś z wyjaśnieniami Ministerstwa Rolnictwa pracownicy PIWM wykonujący obowiązki służbowe w akcji przeciwpowodziowej na polecenie kierownika PIWM, prezydium PRN lub innych organów powołanych do organizowania akcji przeciwpowodziowej mają prawo do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych z wyjątkiem pracowników zajmujących stanowiska kierownicze i samodzielne.Sąd Powiatowy oddalił natomiast powództwo w stosunku do powodów-członków komitetu przeciwpowodziowego oraz powoda sprawującego funkcje magazyniera, jako zajmującego stanowisko samodzielne.Wyrok zaskarżyli powodowie, w stosunku do których oddalono powództwo, oraz pozwany Skarb Państwa.Sąd Wojewódzki rozprawę odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Między stronami było niesporne, że powodowie wykonywali pracę w akcji przeciwpowodziowej na polecenie kierownika swego zakładu pracy, a mianowicie Powiatowego Inspektoratu Wodno-Melioracyjnego.Z zarządzenia Ministra Rolnictwa nr 9 z dnia 10 stycznia 1966 r. w sprawie zakresu obowiązków terenowej technicznej służby wodno-melioracyjnej wynika, że do obowiązków służbowych pracowników wymienionego Inspektoratu należy między innymi wykonywanie czynności związanych z akcją przeciwpowodziową. Takie też stanowisko zajmują powołane przez Sąd I instancji wyjaśnienia Ministerstwa Rolnictwa, skoro stwierdzają, że pracownikom Inspektoratu przysługuje za prace wykonywane w ramach tej akcji wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.Jak z powyższego wynika, powodowie wykonywali czynności przy obronie przeciwpowodziowej w ramach wiążącego ich z zakładem pracy umownego stosunku pracy, a nie jako obywatele powołani do świadczeń o charakterze publicznoprawnym w celu zwalczania klęsk żywiołowych. Pozwany zaś Skarb Państwa występuje w sprawie jako zakład pracy powodów, gdyż Powiatowy Inspektorat nie jest wyodrębnioną jednostką budżetową.W tym stanie rzeczy odpowiedź na przekazane przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne należy ograniczyć do problemów wynikających na tle sytuacji, w której pracownik instytucji powołanej do zapobiegania powodziom i walki z nimi wykonuje w tym zakresie czynności na polecenie swego zakładu pracy oraz w ramach wiążącego go z tym zakładem stosunku pracy.Z tego też tytułu wynikają jego uprawnienia do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, które to uprawnienia - jeśli chodzi o roszczenia powodów - określone zostały w obowiązującym ich wówczas układzie zbiorowym pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r., a w szczególności w protokole dodatkowym z dnia 27 stycznia 1960 r., dotyczącym zatrudnienia poza normalnymi godzinami pracy pracowników zajmujących kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy.Ustalenie zaś, czy powodowie zajmowali kierownicze bądź inne samodzielne stanowiska, wyłączające prawo do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe (§ 3 i 4 protokołu), oraz czy w czasie wykonywania przez nich pracy w akcji przeciwpowodziowej zostały spełnione przesłanki przewidziane w § 5 tego protokołu, uzasadniające przyznanie im tego wynagrodzenia, należy do sądu rozpoznającego sprawę merytorycznie i wykracza poza zakres przedstawionego zagadnienia prawnego.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.