III PZP 13/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Stefanii K. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Kruszyw w K. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 9 listopada 1979 r. do rozpoznania w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"1) Czy komisja umarza postępowanie w sprawie na podstawie § 45 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (jedn. tekst: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183), jeżeli w wyniku postępowania zostało ustalone, że sprawa o to samo roszczenie została już rozstrzygnięta i że dotyczyła ona innego wnioskodawcy;2) czy orzeczenie komisji o umorzeniu postępowania z powodu ustalenia, że sprawa o to samo roszczenie została już rozstrzygnięta, podlega uchyleniu, a wniosek odrzuceniu w trybie art. 64 ustawy o o.s.p. i u.s., jeśli okaże się w postępowaniu odwoławczym, że sprawa poprzednia dotyczyła nie tylko tego samego roszczenia, ale także i tych samych stron?"uchwalił:Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że Bolesław K. zmarł w dniu 13.XII.1972 r. w miejscu pracy i w czasie przeznaczonym na jej wykonywanie. W protokole ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy stwierdzono, co następuje:"Zmarły Ob. Bolesław K. otrzymał polecenie poczynienia przygotowań do usunięcia awarii przy kruszarce wstępnej od sztygara zmianowego Ob. S. Poszkodowany chcąc prawdopodobnie skrócić czas naprawy z własnej inicjatywy przystąpił do spawania. Przy pracy tej nastąpił zgon nagły, samoistny, chorobowy, nie związany zupełnie z wykonywaną pracą (wg dokumentu wystawionego przez lekarza sądowego po dokonanej sekcji zwłok w dniu 14.XII.1972 r.)".W związku z takimi ustaleniami komisja powypadkowa uznała, że wypadek ten nie jest wypadkiem przy pracy. Brak jest w szczególności - zdaniem tej komisji - przyczyny zewnętrznej. Zgon miał charakter nagły, samoistny, chorobowy, nie związany zupełnie z wykonywaną pracą. W dniu 16.VII.1973 r. Zarząd Okręgu K. Związku Zawodowego Pracowników Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych złożył w imieniu Stefanii K, żony zmarłego, do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Przedsiębiorstwie Produkcji Kruszywa wniosek o uznanie powyższego wypadku za wypadek przy pracy i zasądzenie na rzecz Stefanii K. od Przedsiębiorstwa Produkcji Kruszywa w K. kwoty 20.000 zł. Zakładowa Komisja Rozjemcza w dniu 31.VII.1973 r. podjęła uchwałę stwierdzającą, iż sprawa nie została rozstrzygnięta w postępowaniu przed komisją rozjemczą. W dalszym rozwoju wydarzeń Zjednoczenie Przemysłu Kruszyw Kamienia Budowlanego i Surowców Mineralnych orzeczeniem z dnia 5.XII.1973 r. oddaliło "roszczenia Stefanii K. o świadczenia w związku ze śmiercią jej męża Obywatela Bolesława K.".W dniu 16.VIII.1979 r. Stefania K., działając osobiście, złożyła do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Kieleckim Przedsiębiorstwie Produkcji Kruszywa w K. wniosek o uznanie tegoż wypadku za wypadek przy pracy. Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 1.IX.1979 r. umorzyła postępowanie w sprawie z powołaniem się na § 45 pkt 1 oraz § 56, 58 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy.Od tego orzeczenia wniósł odwołanie w imieniu własnym oraz w imieniu Stefanii K. Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Budowlanego twierdząc m. in., że Stefania K. nikogo nie upoważniła do działania w jej imieniu w poprzedniej sprawie. Ta poprzednia sprawa została wszczęta na skutek wniosku córki zmarłego, Barbary K., ale i ona nie miała żadnego upoważnienia do wystąpienia o zmianę treści protokołu powypadkowego.W takiej sytuacji Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych zagadnienie prawne, przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 45 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (jedn. tekst: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183), jeżeli w wyniku postępowania zostanie ustalone, że sprawa o to samo roszczenie została już rozstrzygnięta lub jest w toku, komisja rozjemcza wydaje orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie. Sformułowanie tego przepisu, w odróżnieniu od art. 64 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231, z późn. zmianami) i art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., nie zawiera wprawdzie wzmianki o tym, że ma to być sprawa o to samo roszczenie "pomiędzy tymi samymi stronami", różnica ta nie upoważnia jednak do wniosku, że w przepisie tym może chodzić o sprawę między innymi stronami. Między innymi stronami nie może toczyć się przed komisją rozjemczą czy też komisją odwoławczą do spraw pracy spór "o to samo roszczenie". Przedmiotem takiego sporu może wprawdzie być ta sama rzecz lub podobne prawo, ale "roszczenie" związane jest zawsze z konkretną stroną, wynika bowiem z praw podmiotowych osoby lub jednostki organizacyjnej, której w konkretnej sytuacji faktycznej prawo takie przysługuje i która w postępowaniu występuje jako strona. Roszczenie zmienia się więc "automatycznie" ze zmianą stron. Chodzi - oczywiście - o strony w takim znaczeniu, jakie pojęciu temu nadają przepisy postępowania przed komisjami rozjemczymi, komisjami odwoławczymi do spraw pracy oraz okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. Stronami w tym znaczeniu nie są ani pełnomocnicy stron, ani osoby działające na innej niż pełnomocnictwo podstawie nie we własnym imieniu, lecz w imieniu stron. Wprawdzie przepis art. 194 § 3 k.p.c. przewiduje możliwość wytoczenia powództwa "o to samo roszczenie" przeciwko kilku osobom, w przepisie tym jednak chodzi w rzeczywistości o "roszczenie" w szerszym znaczeniu, ściślej o zespół rodzajowo jednorodnych roszczeń wynikających dla strony uprawnionej z tej samej podstawy, w szczególności roszczeń odszkodowawczych. Jednak i tak rozumiane "to samo roszczenie" powoda zachowuje samodzielność w stosunku do każdego z pozwanych i może np. ulec przedawnieniu - w rozumieniu art. 117 i nast. k.c. - w stosunku do jednego z pozwanych, a w stosunku do innych - nie. Z tego punktu widzenia, nawet gdyby przepis art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zawierał wzmianki, że chodzi o roszczenie "miedzy tymi samymi stronami", nie byłaby możliwa do obrony koncepcja, że np. oddalenie powództwa powoda "a" o odszkodowanie w stosunku do pozwanego "b" rodzi powagę rzeczy osądzonej w zakresie "tego samego" - w rozumieniu art. 194 § 3 k.p.c. - roszczenia odszkodowawczego tegoż powoda "a" w stosunku do pozwanego "c". Bliższe rozważania w tym przedmiocie nie są wszelako w niniejszej sprawie konieczne z tego przede wszystkim względu, że przepis art. 194 § 3 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu przed komisjami rozjemczymi i komisjami odwoławczymi do spraw pracy.W konsekwencji, pod rządami przepisu § 45 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (jedn. tekst: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183) nie może zdarzyć się w praktyce sytuacja opisana w pierwszym pytaniu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli bowiem w innej sprawie występował inny wnioskodawca, to nie mogła być to sprawa "o to samo roszczenie", choćby jej przedmiotem była ta sama rzecz lub ta sama kwota pieniężna. W sytuacji takiej przepis § 45 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów nie ma w ogóle zastosowania, gdyż porównywane sprawy nie są sprawami "o to samo roszczenie".Jeżeli natomiast okaże się, że w porównywanych sprawach występowały zarówno te same strony, jak i chodziło o to samo roszczenie, a przy tym jedna z tych spraw jest już prawomocnie rozstrzygnięta lub została wszczęta wcześniej, na komisji rozjemczej, a także na komisji odwoławczej do spraw pracy spoczywa, z mocy § 45 (i ewentualnie § 54) powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. obowiązek umorzenia postępowania w tej drugiej sprawie. Jeżeli komisja tak postąpiła, a więc w sentencji swego orzeczenia umorzyła postępowanie, orzeczenie to uznać należy za zgodne z wymogami prawa. Choćby więc zawierało ono nieścisłości w treści swego uzasadnienia, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu odwoławczym nie może go - z tej przyczyny - ani uchylić, ani zmienić, mimo że sam - w takiej sytuacji - kierując się wymogami przepisu art. 64 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.), nie umarzałby postępowania, lecz odrzuciłby wniosek. Przepis art. 64 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie wówczas, gdy komisja rozjemcza lub komisja odwoławcza do spraw pracy z uchybieniem wymagań § 45 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. nie umorzyła postępowania, lecz wydała inne orzeczenie, w szczególności orzeczenie rozstrzygające sprawę merytorycznie, a powagę rzeczy osądzonej lub przeszkodę w postaci sprawy będącej w toku dostrzegł dopiero sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.