III PZP 15/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Zieliński.Sędziowie SN: M. Piekarski, Z. Stypułkowska (spr.).Protokolant: M. Dobrzeniecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 1971 r. sprawy z powództwa Stanisławy W. przeciwko Towarzystwu Krajoznawczemu Oddział w K. o wynagrodzenie za pracę na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w N. Wydział Zamiejscowy w M. z dnia 6 listopada 1970 r., sygn. akt. C.218/69i na skutek przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w K. Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego przejąwszy sprawę do rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt I instancji) oraz orzekający o opłatach i kosztach procesu (p. V i VI sentencji) i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Powiatowemu w N. Wydział Zamiejscowy w M. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia od pozwanego Towarzystwa - Krajoznawczego, Oddział w K. kwoty 50.000 zł, tytułem wynagrodzenia za godz. nadliczbowe. Twierdziła, że była zatrudniona w charakterze starszej pokojowej w Domu Wycieczkowym, sprawując jednocześnie funkcje recepcjonisty i portiera oraz, że z tego tytułu pracowała po kilkanaście godzin na dobę.Pozwany zarzucił, że powódka była zatrudniona tylko w charakterze pokojowej, wykonując prace związane z eksploatacją Domu. Wymagało to nienormowanego czasu pracy, za którą otrzymywała należne jej wynagrodzenie. Nasilenie pracy było większe tylko w miesiącach letnich, w pozostałych zaś powódka w minimalnym stopniu była zaabsorbowana pracą.Sąd Powiatowy - rozpoznając sprawę po raz pierwszy - zasądził na rzecz powódki 22.302 zł, tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, ale Sąd Wojewódzki - na skutek rewizji pozwanego uchylił ten wyrok w części uwzględniającej powództwo i sprawę, w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powódki powyższą kwotę 22.302 zł i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Powódka, na podstawie umowy pisemnej uzupełnionej następnie ustnym porozumieniem, zatrudniona została z dniem 15 maja 1965 r. w charakterze pokojowej za wynagrodzeniem miesięcznym po 750 zł, 10% premią oraz dodatkiem za godziny nadliczbowe po 200 zł miesięcznie. W grudniu tegoż roku została awansowana na stanowisko starszej pokojowej za wynagrodzeniem po 1.100 zł miesięcznie, obejmującym również ewentualne godziny nadliczbowe.Do obowiązków powódki, określonych zakresem czynności, należało sprzątanie pokoi, korytarzy i innych urządzeń oraz wykonywanie poleceń kierownika i przyjmowanie interesantów pod jego nieobecność.Łącznie z powódką zatrudniona była druga pokojowa. Pracowały one od godziny 7 do 15 wykonując czynności objęte zakresem ich obowiązków, a po godzinie 15 jedna z nich - na zmianę co drugi dzień - wykonywały obowiązki portiera i recepcjonisty. Przyjmowały turystów, meldowały ich i pobierały zapłatę za pobyt, w godzinach nocnych otwierały i zamykały bramę. W czasie nocnych dyżurów pokojowe miały do dyspozycji portierkę z miejscem do spania, opuszczenie zaś dyżuru było traktowane jako wykroczenie służbowe.Powołując się na powyższe ustalenie Sąd Powiatowy uznał, że powódka zatrudniona została w podwójnym charakterze w dwóch ustawowych wymiarach czasu, toteż należy się jej wynagrodzenie za okres trzech lat z tytułu pracy na stanowisku portiera wynoszące od 800 zł do 1.000 zł miesięcznie. Wobec prawomocnego oddalenia powództwa o kwotę ponad 22.302 zł Sąd ten uznał, iż co najmniej tę kwotę należy zasądzić na jej rzecz.Pozwany wnosi w rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki rozprawę odroczył i przedstawił Sądowi Najwyższemu następującej treści zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 391 k.p.c.).1. Czy wykonywanie pracy w Domu Wycieczkowym TK w miejscowości turystyczno-wypoczynkowej w charakterze pokojówki (starszej pokojówki) w podstawowej normie czasu pracy, a nadto jeszcze bezzwłocznie po tym, pełnienie dyżuru dozorcy (portiera, ewentualnie i recepcjonisty) w drugim takim samym wymiarze godzin, uprawnia do jednego wynagrodzenia obejmującego uposażenie zasadnicze i dodatek lub stale wypłacaną premię uznaniową za dodatkowy czas pracy,2. względnie czy wykonanie takiej pracy dodatkowej stanowi zatrudnienie na drugim etacie dozorcy (portiera), za którą należy się osobne i niezależne od pierwszego wynagrodzenie,3. czy też pracownikowi takiemu należy przyznać wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, jeżeli za dodatkowe zatrudnienie poza podstawową normą czasu na wynagrodzenie składały się dodatek lub stale wypłacana premia uznaniowa, dostarczenie pokoju do zamieszkania, światła, opału itp., a zatrudnienie sprowadzało się do dorywczego spełnienia czynności w czasie dyżuru pracownika, ale za to pozostającego w dyspozycji pracodawcy przez okres czasu potrzebny do zatrudnienia innego pracownika dozorcy (portiera).Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, gdyż postawione przez Sąd Wojewódzki pytania sformułowane zostały na tle skonkretyzowanego przez ten Sąd stanu faktycznego związanego ściśle z rozpoznawaną sprawą, co uniemożliwia udzielenie odpowiedzi o charakterze ogólnym.Przejąwszy zaś sprawę do rozpoznania Sąd Najwyższy uznał rewizję pozwanego za uzasadnioną z następujących przyczyn:W świetle ustaleń Sądu Powiatowego i zebranego w sprawie materiału powódka była jedną z dwóch pokojowych zatrudnionych w placówce Towarzystwa Krajoznawczego - Oddział w K., mianowicie w domu turystycznym przeznaczonym dla dostarczenia noclegów wycieczkowiczom. Placówka ta o nazwie Domu Wycieczkowego - wykorzystywana była w pełni tylko w sezonie letnim oraz częściowo w znacznie krótszym sezonie zimowym. Przez pozostałą część roku obiekt wykorzystywany był tylko częściowo, a w okresach tzw. martwych w stopniu minimalnym.Zmienne natężenie ruchu turystycznego w ciągu roku wymagało takiej organizacji pracy i takiej obsady Domu Wycieczkowego, aby przy zapewnieniu usług turystycznych w ciągu całego roku były one opłacalne, przy racjonalnym zatrudnieniu personelu, który (składając się z kierowniczki i dwóch pokojowych) spełniał różnorodne funkcje związane z jego eksploatacją. Zatrudnienie większej ilości osób, byłoby bowiem nieuzasadnione gospodarczo, z uwagi na wskazane powyżej różnorodne natężenie ich pracy. Sprzątanie, otwieranie i zamykanie drzwi wejściowych budynku, a dorywczo przyjmowanie i odprawianie wycieczek mieściło się w ramach zawartej z powódką umowy o pracę jako związane ściśle z obsługą wycieczkowiczów, nie miało więc odrębnego charakteru, któryby uzasadniał zawarcie w tym zakresie odrębnej umowy o pracę.Przytoczone wyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że strony wiązała jedna umowa o pracę, której treść ukształtowałyby one zgodnie z potrzebami społeczno-gospodarczymi zakładu pracy i możliwościami powódki.Czynności wynikające z tej umowy wykonywała ona przez szereg lat, nie domagając się zmiany umowy, która określiła wysokość zasadniczego wynagrodzenia oraz ryczałt za godziny nadliczbowe.Takie ukształtowanie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe jest dopuszczalne, lecz nie pozbawia pracownika roszczeń do wynagrodzenia za zatrudnienie w godzinach nadliczbowych, nie objęte tym ryczałtem. Umowa o pracę nie może bowiem naruszyć uprawnień pracownika wynikających z ustawowych norm czasu pracy.Sąd Powiatowy, wychodząc z odmiennego założenia, wedle którego strony wiązały dwie odrębne umowy o pracę, nie zbadał zasadności roszczeń powódki z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Powiatowy przy określeniu wysokości wynagrodzenia za pracę powódki w godzinach nadliczbowych uwzględnił całokształt warunków jej pracy, związanych ze specyfiką usług świadczonych przez zakład pracy. W szczególności należy zbadać i ocenić rozmiar zatrudnienia powódki w różnych porach roku tj., w okresie natężenia ruchu wycieczkowego oraz jego zanikania i w związku z tym możliwości dysponowania przez nią czasem wolnym od pracy przy uwzględnieniu udzielanych jej "okolicznościowych" zwolnień od pracy. Wyjaśnić także należy, czy i w jakim stopniu powódka zobowiązana była do gotowości świadczeń w ramach popołudniowych i nocnych dyżurów w portierni, w okresach różnego natężenia ruchu wycieczkowego.W związku z tym zbadać też należy, czy powódka przydzielone jej pomieszczenie na terenie Domu Wycieczkowego wykorzystywała jako miejsce pobytu, umożliwiające odpoczynek i załatwienie spraw osobistych niezależnie od dorywczego obowiązku otwierania i zamykania drzwi budynku oraz przyjmowania wycieczkowiczów, czy przeciwnie taki "dyżur" przez okres całego roku, uniemożliwiał jej zajęcie się swoimi sprawami.W świetle ponownie poczynionych w tym zakresie ustaleń, Sąd Powiatowy oceni czy i w jakim rozmiarze wypłacone powódce, z mocy umowy, ryczałtowe świadczenia za pracę w godzinach nadliczbowych pokryły jej należności z tego tytułu.Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 387 § 1 k.p.c.) udzieliwszy z mocy art. 389 k.p.c. powyżej omówionych wskazań.