III PZP 15/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Ryszarda L. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Górniczych w W. o nagrodę jubileuszową i odprawę emerytalną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 stycznia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"I. Czy zakład pracy zatrudniający pracownika na czas określony na budowie eksportowej za granicą na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) jest zobowiązany do wypłaty temu pracownikowi nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalnej, jeżeli okres uprawniający do nagrody (za 30 lat) upłynął w czasie pracy za granicą, a pracownik ten bezpośrednio po ukończeniu pracy za granicą i wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego oraz rozłąkowego przeszedł na emeryturę, nie podejmując pracy w macierzystym zakładzie?"W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie I, pytanie II brzmi:II. Jakie wynagrodzenie ma być przyjęte za podstawę wyliczenia i wpłaty nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej?"podjął następującą uchwałę:Jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą na podstawie zawartej z nim umowy o pracę na czas określony (§ 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem - Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) nie jest obowiązana do wypłaty temu pracownikowi nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalnej, jeżeli okres uprawniający do nagrody upłynął podczas pracy za granicą, a pracownik - w związku z przejściem na emeryturę - nie podjął zatrudnienia w macierzystym zakładzie pracy po ukończeniu pracy za granicą (§ 17 ust. 2 uchwały nr 280/81 Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1981 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania świadczeń związanych z pracą pracownikom skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca w okresie od dnia 21 stycznia 1953 r. do dnia 10 października 1980 r. zatrudniony był w charakterze górnika w Kopalni Węgla Kamiennego "N" (zakład macierzysty). Zakład ten wyraził zgodę na pracę wnioskodawcy za granicą, dokąd został skierowany przez pozwane Przedsiębiorstwo Robót Górniczych. W dniu 6 października 1980 r. strony zawarły umowę o pracę, na podstawie której wnioskodawca został skierowany do pracy w RFN od dnia 13 października 1980 r. i pracował tam do dnia 31 października 1982 r. Do dnia 18 grudnia 1982 r. korzystał z urlopu wypoczynkowego oraz rozłąkowego. Dnia 19 grudnia 1982 r. miał podjąć pracę w macierzystym zakładzie pracy, lecz jej nie podjął, gdyż otrzymał emeryturę.Wnioskodawca dochodził nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalnej od macierzystego zakładu pracy, tj. od Kopalni Węgla Kamiennego "N", lecz jego żądanie zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 17 stycznia 1984 r. Sąd ten stanął na stanowisku, że okres 30 lat pracy uprawniający do nagrody jubileuszowej minął w czasie pracy w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w W. i wobec tego wnioskodawca prawo do tej nagrody nabył w tym Przedsiębiorstwie, a nie w macierzystym zakładzie pracy. W tymże Przedsiębiorstwie wnioskodawca nabył też prawo do odprawy emerytalnej. W związku ze stanowiskiem zajętym w powołanej sprawie przez Sąd Pracy wnioskodawca dochodził nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy oraz odprawy emerytalnej od pozwanego Przedsiębiorstwa.Pozwane Przedsiębiorstwo, wnosząc o oddalenie żądania, podniosło, że w czasie trwania zatrudnienia za granicą przysługuje wyłącznie wynagrodzenie i świadczenie walutowo-złotowe przewidziane przepisami powołanego rozporządzenia Rady Ministrów oraz nie publikowanej uchwały nr 280/81 Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1981 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych. Te zaś akty prawne nie przewidują świadczeń w postaci nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej. Strona pozwana powołała się przy tym na treść wyjaśnienia udzielonego przez Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych pismem z dnia 31 października 1983 r. PP-500-900/83. Zdaniem Ministerstwa, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło np. w związku z przejściem na emeryturę, pracownik, któremu okres zatrudnienia przewidziany do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej upłynął w czasie zatrudnienia za granicą, nabywa prawo do nagrody w macierzystym zakładzie pracy, a nie u jednostki kierującej pracownika do pracy za granicą.Zakładowa komisja rozjemcza oddaliła żądanie wnioskodawcy, a w związku z odwołaniem od tego orzeczenia pozwanego Przedsiębiorstwa Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się wątpliwości przytoczone w sentencji przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania prawnego. Sąd Pracy podkreśla, że wątpliwości w rozstrzygnięciu żądania wnioskodawcy są poważne, zwłaszcza, że w Sądzie zawisło kilka spraw tego samego rodzaju.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że macierzystym zakładem pracy dla wnioskodawcy była Kopalnia Węgla Kamiennego "N" i że pozwane Przedsiębiorstwo ma charakter jednostki kierującej pracownika do pracy za granicą na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.). Jest również niesporne, że wnioskodawcy przysługuje uprawnienie do nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej. Uprawnienia te wynikają z przepisów § 10 ust. 1 oraz § 17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczegółowych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13). Warunki wymagane do przyznania wspomnianych świadczeń, zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r., wnioskodawca spełnił. Istota zagadnienia - jak trafnie podniósł Sąd Pracy - sprowadza się do udzielenia odpowiedzi, czy podmiotem zobowiązanym do wypłaty nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej jest jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą, jeżeli okres uprawniający do nagrody upłynął podczas pracy za granicą, a pracownik - w związku z przejściem na emeryturę - nie podjął zatrudnienia w macierzystym zakładzie pracy po ukończeniu pracy za granicą.Ocena w omawianym przedmiocie obowiązków jednostki kierującej pracownika do pracy za granicą może nastąpić tylko w płaszczyźnie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) oraz nie publikowanej uchwały nr 280/81 Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1981 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych. Szczególne znaczenie należy w tym względzie przypisać § 17 ust. 2 cytowanej uchwały, który uprawnienia pracowników zatrudnionych za granicą na budowie (przy realizacji usługi) ogranicza wyłącznie do wynagrodzeń, świadczeń, nagród i premii przewidzianych w uchwale oraz w rozporządzeniu z dnia 27 grudnia 1974 r.Wynika z tego, że - w świetle powołanych przepisów - jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą nie jest obciążona obowiązkiem pokrywania wszelkich roszczeń płacowych pracownika, które nawet na tle obowiązującego stanu faktycznego mogą należeć się pracownikowi, ale wyłącznie takich, które przewidziane są we wspomnianym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. oraz w uchwale Rady Ministrów nr 280/81. W sprawie jest natomiast niesporne, co podkreśla również Sąd Pracy, że oba cytowane akty prawne nie przewidują w stosunku do jednostki kierującej obowiązku wypłaty ani nagrody jubileuszowej, ani odprawy emerytalnej.Dlatego też Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi negatywnej na postawione przez Sąd Pracy pytanie prawne.Uprawnienia takie natomiast mogą pracownikowi przysługiwać od macierzystego zakładu pracy, a to na podstawie § 3 ust. 4 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r., który okres urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi skierowanemu do pracy za granicą poleca - na warunkach przewidzianych w tym przepisie - zaliczyć do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika.W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji uchwały.W związku z negatywną odpowiedzią na pierwsze pytanie stało się nieaktualne udzielenie odpowiedzi na pytanie drugie.