III PZP 16/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Glabisz, J. Krzyżanowski, S. Rejman (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, J. Tyszka. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza W. przeciwko Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w T. o dopuszczenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu - z udziałem wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL S. Dzwonkowskiego - na posiedzeniu jawnym przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 23 marca 1967 r. następującego zagadnienia prawnego:"Czy ważne jest wypowiedzenie przez Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych umowy o pracę z leśniczym dla lasów niepaństwowych dokonane na wniosek nadleśniczego bez uzgodnienia z prezydium powiatowej rady narodowej, wymaganego przepisem § 6 pkt 1 zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 15.IX.1960 r. w sprawie wykonywania zadań przez leśniczych dla lasów niepaństwowych (Mon. Pol. Nr 75, poz. 346)."uchwalił udzielić odpowiedzi potwierdzającej. Uzasadnienie faktyczneRozważane zagadnienie prawne budziło poważne wątpliwości zarówno Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy (art. 390 § 1 k.p.c.), jak i Sądu Najwyższego, który przedstawił je do rozstrzygnięcia składowi 7 Sędziów (art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym). Wynikło ono na tle następującego stanu faktycznego:Tadeusz W. domagał się zobowiązania Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w T. do dopuszczenia go do pracy oraz do zapłaty 10.500 zł. Sprawa była rozpoznawana przez Zakładową Komisję Rozjemczą, która oddaliła wniosek, ale Zarząd Główny Zw. Zaw. Prac. Leśnych i Przem. Drzewn. uchylił zaskarżone orzeczenie. Na wniosek Tadeusza W. sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego we Włocławku (art. 11 § 3 dekretu o zakł. kom. rozjem.).Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo i uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w sposób niżej przytoczony.W dniu 30 lipca 1965 r. Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Toruniu wypowiedział powodowi umowę o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia (art. 25 ust. 1 pkt 4 rozp. z dnia 16.III.1928 r. o umowie o pracę prac. umysł.). Wypowiedzenie to jest jednak nieważne w świetle art. 58 k.c., bo zostało dokonane z naruszeniem § 6 ust. 1 zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 15 września 1960 r. w sprawie wykonywania zadań przez leśniczych dla lasów niepaństwowych (Mon. Pol. Nr 75, poz. 346). Przepis ten stanowi, że "leśniczego, o którym mowa w § 1, zatrudnia i zwalnia okręgowy zarząd lasów państwowych na wniosek nadleśniczego, uzgodniony z prezydium powiatowej rady narodowej". W rozpoznawanej sprawie uzgodnienia takiego nie było i dlatego stosunek pracy między stronami trwa nadal. Powód ma więc prawo domagać się dopuszczenia go do pracy (art. 491 § 1 k.c.) i wynagrodzenia za pracę nie spełnioną, bo był gotów do jej pełnienia, doznał zaś przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy (art. 455 k.z. w związku z art. XII § 2 pkt 2 przep. wprow. k.c.).W rewizji Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Toruniu zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię § 6 ust. 1 zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 15 września 1960 r. Zdaniem skarżącego przepis ten nie stwarza dla leśniczych lasów niepaństwowych prawa podmiotowego i ma charakter wyłącznie instrukcyjny.Zagadnienie sprowadza się do rozważenia charakteru normy zawartej w § 6 ust. 1 cyt. zarządzenia, które zostało wydane na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. o zagospodarowaniu lasów i nieużytków nie stanowiących własności Państwa oraz niektórych lasów i nieużytków państwowych (Dz. U. Nr 29, poz. 166). Art. 19 ust. 2 tej ustawy stanowi, że "szczegółowe przepisy o sposobie i trybie wykonywania przez leśniczych zadań określonych w ust. 1 oraz czynności przygotowawczych w innych sprawach objętych ustawą wyda Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego". W ustawie nie ma upoważnienia dla Ministra do uregulowania trybu zatrudnienia i zwalniania leśniczych. W tym zakresie zarządzenie nie stanowi rozwinięcia przepisów ustawy, lecz jest instrukcją wewnętrzną, zawierającą polecenie dla administracji lasów państwowych, by uzgadniała z właściwym terenowym organem władzy państwowej nawiązanie i rozwiązanie stosunku pracy z leśniczym dla lasów niepaństwowych. U podstaw tego przepisu leży nie szczególna ochrona leśniczych dla lasów niepaństwowych, lecz zapewnienie wpływu na obsadę tych stanowisk ze strony prezydiów powiatowych rad narodowych (§ 3 rozp. Prezesa Rady Ministrów w sprawie ustalenia zasad i trybu sprawowania przez prezydia rad narodowych nadzoru nad działalnością leśniczych przedsiębiorstw lasów państwowych - Dz. U. z 1960 r. Nr 41, poz. 249).Adresatem przepisu § 6 ust. 1 zarządzenia Min. Leśnictwa i Przem. Drzewn. z dnia 15 września 1960 r. są więc okręgowe zarządy lasów państwowych, których pracownicy obowiązani są przestrzegać tego przepisu pod rygorem odpowiedzialności służbowej. Nie odnosi się on natomiast do sfery stosunku pracy łączącego zakład pracy z pracownikiem. Dlatego też przepisy art. 58 k.c., odnoszące się do czynności prawnych, nie mają tu w ogóle zastosowania. Nadanie § 6 tego zarządzenia odmiennego znaczenia, jakoby brak zgody prezydium powiatowej rady narodowej czynił wypowiedzenie umowy o pracę bezskutecznym, wymagałoby w konsekwencji uznania za pozbawione skutków prawnych zawarcie przez Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych umowy o pracę z leśniczym dla lasów niepaństwowych, gdy nastąpiło bez porozumienia ze wskazanym wyżej organem terenowej władzy państwowej. Tego rodzaju zaś stanowisko byłoby nie do przyjęcia. Przedstawiony w niniejszej uchwale pogląd pozostaje w zgodności z linia orzecznictwa Sądu Najwyższego, wykształconą na tle art. 7 ust. 1 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami), że rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 2 ust. 1 pkt 2), chociaż może nastąpić tylko po uprzednim uzyskaniu zgody rady zakładowej (oddziałowej) lub delegata związkowego, nie jest, pomimo niezachowania tego warunku, ani nieważne, ani bezskuteczne. Brak uprzedniej zgody rady zakładowej na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia powoduje tylko konsekwencje wynikające z art. 10 lub 11 cyt. dekretu. Takie samo stanowisko zajmuje Sąd Najwyższy na tle wykładni przepisów tych układów zbiorowych, które nie wymagają uprzedniej zgody rady zakładowej na rozwiązanie umowy o pracę "pod rygorem nieważności" (np. orzecz. SN z 6.I.1962 r. II CR 8/62 - OSNCP zesz. 2/1963, poz. 38 i z 12.II.1963 r. III PO 20/62 - OSNCP zesz. 10/1963, poz. 218). Źródłem tych przepisów układowych jest norma art. 3 ust. 5 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36 z późn. zmianami) stanowiąca, że rada zakładowa lub delegat związkowy współdziała przy regulowaniu zatrudnienia pracowników, przy ich przyjmowaniu i zwalnianiu.Podobieństwo sformułowań przepisów układów zbiorowych pracy, o których mowa, i § 6 omawianego zarządzenia Min. Leśnictwa i Przem. Drzewn. uzasadnia pogląd, że przepis ten nie jest źródłem praw dla pracowników.Ilekroć ustawodawca uzależnia skuteczność rozwiązania umowy o pracę od uprzedniego wyrażenia zgody przez określony organ, używa innego wyrażenia, jak np. "stosunek pracy nie może być wypowiedziany bez zgody (...)". Można tu dla przykładu wskazać na art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1958 r. o samorządzie robotniczym (Dz. U. Nr 77, poz. 397) i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet.Leśniczy dla lasów niepaństwowych jako pracownik nie korzysta więc ze szczególnej ochrony prawa. Wypowiedzenie mu przeto umowy o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia jest zgodne z treścią art. 25 ust. 1 pkt 4 rozp. o umowie o pracę prac. umysł.Powyższe rozważania prowadzą do odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały.