III PZP 17/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), B. Błachowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Jana P. i 22 innych przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Rolniczego w O. o wypłacenie diet po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 czerwca 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 6 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wnioskodawcy wykonujący pracę poza siedzibą przedsiębiorstwa, a także siedzibą swego miejsca zamieszkania, są pracownikami delegowanymi, czy też czasowo przeniesionymi, a w konsekwencji czy należy do nich stosować uchwałę nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (tekst jedn.: M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106) czy też uchwałą nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r. w sprawie świadczeń dla pracowników czasowo przeniesionych (M.P. Nr 11, poz. 84)?"podjął następującą uchwałę:Przepisy uchwały nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r. w sprawie świadczeń dla pracowników czasowo przeniesionych (M. P. Nr 11, poz. 84) nie mają zastosowania do pracowników, którzy nie wyrazili zgody na okresowe przeniesienie ich do pracy na inny teren poza miejscowość stałego miejsca zamieszkania (zakwaterowania). Uzasadnienie faktyczne23 pracowników Przedsiębiorstwa Budownictwa Rolniczego w O. wystąpiło z wnioskiem o wypłacenie im diet za wykonywanie pracy poza siedzibą przedsiębiorstwa, które zaprzestano im wypłacać w kwietniu 1983 r. Wnioskodawcy są zatrudnieni jako kierowcy i operatorzy sprzętu ciężkiego. Z dniem 1.VI.1979 r. zostali "przeniesieni służbowo" z Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w K. do pracy w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego w O. Dla wnioskodawców zmiana ta polegała jedynie na tym, że ich pracodawcą stało się pozwane przedsiębiorstwo, choć siedzibą bazy zarówno poprzednio, jak i obecnie jest O. (baza w O.).Praca wnioskodawców polega głównie na wykonywaniu czynności na budowach, które znajdują się poza siedzibą przedsiębiorstwa. Kierowcy sprzętu kołowego otrzymują od dyspozytora bazy kartę drogową zawierającą polecenie wyjazdu na budowę, operatorzy zaś sprzętu przewozowego otrzymują w tym zakresie ustne polecenie i wypełniają raport dzienny, który podobnie jak kartę drogową poświadcza kierownik budowy. Charakterem prac na budowie i wykorzystaniem sprzętu kieruje kierownik budowy. Wnioskodawcy pobierają wynagrodzenie w bazie, zwolnienia od pracy, urlopy uzgadniają z kierownikiem bazy, który jest także uprawniony do podjęcia decyzji w sprawie przemieszczenia sprzętu i samochodów na inną budowę, gdzie są one aktualnie bardziej potrzebne. Zarówno samochody, jak i sprzęt budowlany pozostają na budowie, pracownicy zaś wracają codziennie do miejsca swego zamieszkania transportem zakładowym lub publicznym środkiem lokomocji. Okres pobytu na budowie nie jest z góry określony.Pozwane przedsiębiorstwo nie uznało żądań wnioskodawców z powołaniem się na wykładnię dokonaną przez Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Ministerstwo to w piśmie z dnia 18.XII.1982 r. nr P. II/II - 7404 - 1033279/82, skierowanym do pozwanego przedsiębiorstwa, wyjaśniło, co następuje:"1. Kierowcy pojazdów samochodowych, dowożący pracowników na budowy w terenie, jak i kierowcy samochodów ciężarowych, którzy rozpoczynają pracę, wyjeżdżając z bazy i powracając do bazy kończąc pracę, są pracownikami delegowanymi w podróż służbową.Nie są pracownikami czasowo przeniesionymi, ponieważ pracę rozpoczynają nie na budowie, a z chwilą zgłoszenia się o ustalonej godzinie po samochód w bazie. Przejazd do bazy na budowę i z powrotem na bazę jest dla tych kierowców czasem pracy.2. Natomiast kierowcy samochodów ciężarowych oraz operatorzy sprzętu budowlanego, których samochody ciężarowe i sprzęt pozostają na budowie, a oni dojeżdżają bądź są dowożeni do pracy na budowę i z powrotem z pozostałymi robotnikami budowlanymi - są pracownikami czasowo przeniesionymi. Ci pracownicy rozpoczynają i kończą pracę na konkretnej budowie".Terenowa Komisja Rozjemcza w Opocznie orzeczeniem z dnia 27.I.1984 r. nr Zs. 0078/a/15/83 uznała roszczenia wnioskodawców za bezpodstawne z następującym uzasadnieniem:"Komisja po rozpatrzeniu dowodów przedstawionych przez obydwie strony i zapoznaniu się z wykładnią prawa obowiązującego w tym resorcie orzekła roszczenie Ob. B.E. i innych uznać za bezpodstawne i zwolnić Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego w O. od wypłacenia należności z tytułu wypłaty diet w związku z wykonywaniem czynności dotyczących pracy na poszczególnych budowach tegoż przedsiębiorstwa przez pracowników składających odwołanie do tutejszej Komisji".W związku z odwołaniem wnioskodawców od orzeczenia Komisji Rozjemczej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 6.IV.1984 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia - w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) - zagadnienie prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Z treści uzasadnienia postanowienia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że Sąd ten składnia się ku stanowisku, że do wnioskodawców nie może mieć zastosowania uchwała nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r. w sprawie świadczeń dla pracowników czasowo przeniesionych (M.P. Nr 11, poz. 84). Dla uznania pracownika za czasowo przeniesionego uchwała ta wymaga zgody pracownika na okresowe przeniesienie do pracy na inny teren poza miejscowość stałego zamieszkania, a od wnioskodawców nikt takiej zgody nie wymagał i nie uzyskał. Istnieją więc raczej podstawy do wniosku, że wnioskodawcy przez cały czas wykonywania zadań na budowie znajdują się w podróży służbowej w rozumieniu uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. (tekst jedn.: M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106).Stanowisko takie pozostawałoby jednak w sprzeczności z wykładnią Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, które odstąpiło zupełnie od kwestii wyrażenia przez pracownika zgody na okresowe przeniesienie do pracy na inny teren, uważając, że decydujące znaczenie ma okoliczność, gdzie znajduje się miejsce rozpoczynania i kończenia pracy przez pracownika. Dodatkową komplikację stanowi również to, że w identycznej sytuacji jak wnioskodawcy znajdują się robotnicy budowlani dowożeni na te same budowy wraz z wnioskodawcami i ci uważani są za pracowników czasowo przeniesionych, którym przysługują wyłącznie świadczenia przewidziane w uchwale nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 2 uchwały nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r. w sprawie świadczeń dla pracowników czasowo przeniesionych (M.P. Nr 11, poz. 84) "czasowo przeniesionym w rozumieniu uchwały jest pracownik, który wyraził zgodę na okresowo przeniesienie go do pracy na inny teren poza miejscowość stałego zamieszkania (zakwaterowania), a był zatrudniony:1) w miejscowości stałego zamieszkania lub codziennie dojeżdżał do pracy z miejscowości stałego zamieszkania, bądź2) w innej miejscowości niż miejscowość stałego zamieszkania i mieszkał w hotelu pracowniczym lub w kwaterze wynajętej przez przedsiębiorstwo".Treść przytoczonego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wyrażenie przez pracownika zgody na okresowe przeniesienie do pracy na inny teren poza miejscowość stałego zamieszkania (zakwaterowania) stanowi warunek niezbędny do wywołania skutków prawnych przewidzianych w uchwale nr 78. W sytuacji gdy pracownik zgody takiej nie wyraził, przepisy uchwały nr 78 do takiego pracownika nie mogą mieć zastosowania, choćby zrealizowane zostały inne warunki tej uchwały.Zgoda pracownika nie musi jednak zawsze przybierać postaci wyraźnego oświadczenia. W myśl art. 60 k.c. wola osoby dokonującej czynności prawnej może być - w zasadzie - wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, a więc także w sposób dorozumiany (per facta concludentia), byleby ujawnienie tej woli w konkretnych okolicznościach było dostatecznie zrozumiałe. Przepis art. 60 k.c. - poprzez art. 300 k.p. - ma zastosowanie także w sytuacji, gdy zakład pracy proponuje pracownikowi okresowe przeniesienie do pracy na inny teren w rozumieniu uchwały nr 78, pracownik zaś propozycję tę w sposób wyraźny lub dorozumiany przyjmuje. Ocena, czy doszło do wyrażenia przez pracownika zgody, zależy od okoliczności konkretnego stanu faktycznego.Oceny takiej powinien dokonać - w pierwszej kolejności - organ rozpoznający sprawę merytorycznie, jeśli więc chodzi o niniejszą sprawę - Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie może oczekiwać od Sądu Najwyższego, że Sąd Najwyższy wyręczy go w tym zakresie i "przy okazji" rozpatrywania teoretycznego zagadnienia prawnego przesądzi o tym, czy wnioskodawcy występujący w niniejszej sprawie wyrazili zgodę na okresowe przeniesienie ich do pracy na inny teren poza miejscowość stałego zamieszkania (zakwaterowania), czy zgody takiej nie wyrazili. Uzasadnienie przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania sugeruje, że w niniejszej sprawie takiej zgody wnioskodawców nie było. Jeżeli rzeczywiście wnioskodawcy zgody takiej - nawet w sposób dorozumiany - nie wyrazili, przepisy uchwały nr 78 Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1981 r. do nich nie mogłyby mieć zastosowania, choćby nawet były stosowane do innych pracowników znajdujących się w podobnej sytuacji, o których wspomina uzasadnienie pytania Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, i choćby nawet pozostawało to w sprzeczności z wyjaśnieniami zawartymi w piśmie Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18.XII.1982 r. nr P. II/II - 7404 - 1033279/82.W sytuacji przedstawionej przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - jeżeli sytuacja ta rzeczywiście odpowiada stanowi faktycznemu - do wnioskodawców miałyby zastosowanie przepisy uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (tekst jedn.: M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106). Poczynienie jednak stanowczych ustaleń faktycznych, od których zależy trafność ostatecznych wniosków, należy - o czym była już wyżej mowa - do organu rozpatrującego sprawę merytorycznie.Na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało natomiast - nie przesądzając wyniku niniejszej sprawy - udzielić odpowiedzi ogólnej jak w sentencji niniejszej uchwały.