III PZP 2/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Myga (sprawozdawca), E. Mzyk, Z. Stypułkowska, S. Szymańska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" Pracowników Zakładu Obliczeniowego i Zakładu Innowacyjnego (...) w L. o wpisanie do rejestru związków zawodowych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 6 stycznia 1989 r.:"Czy nazwa zakładowej organizacji związkowej może zawierać inne określenie np. "Solidarność" poza określeniami wynikającymi z ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277)?"podjął następującą uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej:Nazwa zakładowej organizacji związkowej, poza wskazaniem nazwy zakładu pracy, gałęzi pracy, rodzaju zatrudnienia lub zawodu zrzeszonych pracowników przewidzianymi w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277), może zawierać dodatkowe określenie, np. "Solidarność". Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 16 listopada 1988 r. Sąd Wojewódzki odmówił rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" Pracowników Zakładu Obliczeniowego i Zakładu Innowacyjnego (...) w L., albowiem pomimo wezwania Komitet Założycielski nie wyraził zgody na wykreślenie z nazwy Związku słowa "Solidarność". Zdaniem sądu, który powołał się na § 2 ust. 3 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222), nazwa związku może zawierać wyłącznie wyrazy "Związek Zawodowy Pracowników" i dalej nazwę danego zakładu pracy lub "Związek Zawodowy" i dalej nazwę zawodu i nazwę danego zakładu pracy, a ponadto może zawierać wyrazy "samorządny", "niezależny".Przy rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy Sąd Najwyższy powziął poważne wątpliwości prawne, które sprecyzował w przytoczonym pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy podejmując uchwałę zważył, co następuje:Artykuł 20 ust. 2 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.) stanowi, że sąd odmówi rejestracji wtedy, gdy "treść statutu wskazuje, że organizacja nie jest związkiem zawodowym w rozumieniu ustawy albo postanowienia statutu są niezgodne z jej przepisami", natomiast zgodnie z art. 19 ust. 1 statut związku zawodowego określa nazwę związku. Nazwa związku zawodowego więc jest integralną częścią statutu i także do nazwy związku odnosi się wymaganie jej zgodności z prawem, o którym stanowi art. 20 ust. 2.Odnośnie do nazwy związku zawodowego, to art. 19 ust. 1 stanowi, że nazwę związku określa się "przez wskazanie nazwy zakładu pracy, gałęzi pracy, rodzaju zatrudnienia lub zawodu zrzeszanych pracowników".Szczegółowe określenie nazwy związku zawodowego zostało dokonane w § 2 ust. 3 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222), który brzmi: Nazwa nowo powstającego związku powinna zawierać wyłącznie wyrazy: "Związek zawodowy pracowników..." i dalej nazwę danego zakładu pracy lub "Związek zawodowy..." i dalej nazwę zawodu i nazwę danego zakładu pracy. Nazwa związku może również zawierać wyrazy: "samorządny", "niezależny".Uchwała Rady Państwa została wydana na podstawie delegacji zawartej w art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), który miał następującą treść: "Rada Państwa określi w drodze uchwały zasady i sposób stosowania przepisów ust. 1, z tym że w okresie przejściowym do dnia 31 grudnia 1984 r. w zakładzie pracy działa jedna organizacja związkowa". Ustęp 1 art. 53 określał terminy rozpoczynania działalności związkowej przez zakładowe i ogólnokrajowe organizacje związkowe oraz ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe.Analiza delegacji ustawowej zawarta w art. 53 ust. 4 prowadzi do wniosku, że postanowienie § 2 ust. 3 uchwały Rady Państwa - wbrew stanowisku Prokuratury Generalnej PRL - nie znajduje oparcia w delegacji ustawowej i ograniczenia z niej wynikające nie mogą być miarodajne przy określaniu nazwy związku zawodowego, skoro Rady Państwa została upoważniona tylko do określenia zasad i sposobu rozpoczynania działalności związkowej przez zakładowe i inne organizacje związkowe.Postanowienia § 2 ust. 3 powołanej uchwały Rady Państwa nie można uznać za wykładnię przepisów ustawy o związkach zawodowych, zostało bowiem wydane z powołaniem się na art. 53 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, a nie art. 30 ust. 1 pkt 4 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, który uprawnia Radę Państwa do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Ponadto charakter norm tej uchwały przeczy, aby zamiarem Rady Państwa było dokonanie wykładni przepisów ustawy o związkach zawodowych.Do stwierdzenia, że § 2 ust. 3 uchwały Rady Państwa został wydany z przekroczeniem delegacji i nie ma mocy wiążącej, uprawniony jest sąd (art. 62 Konstytucji PRL), chociażby w tym zakresie sprawa nie była rozpoznana przez Trybunał Konstytucyjny, powołanie bowiem tego Trybunału nie pozbawia sądów prawa do badania i oceny zgodności aktów wykonawczych z ustawami.Ustalenie, że regulacja § 2 ust. 3 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. została dokonana z przekroczeniem delegacji ustawowej, nakazuje ocenę zakresu nazwy związku zawodowego na podstawie przepisów ustawy o związkach zawodowych.Jak wspomniano na wstępie, tylko art. 19 ust. 1 ustawy zawiera regulację dotyczącą wprost nazwy związku zawodowego. Dokonując wykładni art. 19 ust. 1 konieczne jest rozważenie, czy przepis ten zawiera ograniczenia co do zakresu nazwy związku, czy więc wskazane w tym przepisie składniki nazwy są wymienione taksatywnie i wyczerpująco, czy też są to składniki niezbędne w nazwie związku, ale nie wyczerpują pełnej nazwy związku.Przyjęcie pierwszej koncepcji ograniczałoby nazwę związku w przedmiotowej sprawie do następujących określeń: Związek Zawodowy Pracowników Zakładu Obliczeniowego i Zakładu Innowacyjnego (...) w L. Ścisła gramatyczna wykładnia art. 19 ust. 1 przy przyjęciu, że przepis ten w sposób wyczerpujący określa nazwę związku, uniemożliwiałaby nawet użycie słów "niezależny" i "samorządny".Powyższa koncepcja nie może być uznana za trafną na gruncie przepisów obowiązującej ustawy.Ustawa o związkach zawodowych stojąc na gruncie pluralizmu dopuszcza możliwość utworzenia w jednym zakładzie pracy więcej niż jednej organizacji związkowej (porównaj przede wszystkim art. 37 ust. 1), który to pluralizm tylko czasowo został ograniczony normą art. 60 ust. 3 tej ustawy. Stan wprowadzony art. 60 ust. 3 ma charakter przejściowy i nie może mieć wpływu na wykładnię przepisów ustawy, bowiem w każdej chwili zakaz wprowadzony tym przepisem może być zniesiony. Jeżeli w jednym zakładzie pracy będzie mogło działać kilka zakładowych organizacji związkowych, to każda z nich w swojej nazwie powinna zawierać określenie, które pozwalałoby na identyfikację danej organizacji, co byłoby niemożliwe, gdyby nazwa związku mogła zawierać wyłącznie określenie wymienione w art. 19 ust. 1. Wykładnia więc logiczno-systemowa musi prowadzić do wniosku, że nazwa związku może zawierać określenia, które wykraczają ponad zakres art. 19 ust. 1, a wynikają (nie pozostają w sprzeczności) z przepisów ustawy o związkach zawodowych - "niezależny" z art. 2 ust. 1, "samorządny" z art. 1 ust. 2.Wniosek, że art. 19 ust. 1 nie ogranicza nazwy związku zawodowego wyłącznie do określeń wskazanych w tym przepisie, prowadzi w konsekwencji do uznania, iż dopuszczalne są określenia wynikające nie tylko z ustawy o związkach zawodowych, ale także dalsze określenia pozwalające na rozróżnienie poszczególnych związków w sytuacji, gdy jest ich więcej niż jeden w zakładzie, na co nie pozwala użycie określeń wyłącznie ustawowych.Przepisy ustawy o związkach zawodowych nie zawierają żadnych wskazań, jakie dalsze określenia może zawierać nazwa związku zawodowego. Jeżeli jednak nazwa związku określana jest przez statut uchwalony przez organizację związkową, a statut jest uchwalany samodzielnie (art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy), to dookreślenie nazwy pozostaje w ramach samodzielnych kompetencji organizacji związkowej. Związek ma dużą swobodę w dookreślaniu nazwy związku, pod warunkiem jednak, że nazwa związku - tak jak cały statut - jest zgodna z prawem.Związki zawodowe będące organizacją pracowników powołaną do reprezentowania i obrony ich praw (art. 6) nie mogą w swej nazwie zawierać słów nieprzyzwoitych, ośmieszających, obraźliwych, naruszających cześć, zabronionych przez prawo lub wypaczających cel działania związków zawodowych.Nie ma zatem przeszkód do określenia nazwy związku zawodowego przykładowo przez słowo "Solidarność", które nie jest słowem przez prawo zabronionym, a także samo w sobie nie wypacza celu działalności związkowej, chociażby w nazwie związku nawiązywało do byłego Związku Zawodowego "Solidarność" zarejestrowanego w 1980 r.Z powyższych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.