III PZP 23/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek (sprawozdawca), W. Formański, W. Glabisz (współsprawozdawca), S. Rejman, Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszonego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy żołnierzowi zwolnionemu z zasadniczej służby wojskowej, który podjął zatrudnienie w ciągu 30 dni od tego zwolnienia, przysługuje za rok kalendarzowy, w którym podjął zatrudnienie, pracowniczy urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze, jeżeli urlop za ostatni rok służby wojskowej wykorzystał on w roku kalendarzowym poprzedzającym rok podjęcia zatrudnienia?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Pracownikowi zwolnionemu z zasadniczej służby wojskowej przysługuje należny urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze za rok kalendarzowy, w którym podjął zatrudnienie w ciągu 30 dni od zwolnienia z tej służby, jeżeli urlop za ostatni rok służby wojskowej wykorzystał w roku kalendarzowym poprzedzającym rok podjęcia zatrudnienia.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne dotyczy jedynie wymiaru urlopu należnego pracownikowi, który po odbyciu zasadniczej służby wojskowej podjął zatrudnienie w tym samym lub w innym zakładzie pracy.Poza zasięgiem pytania pozostaje natomiast prawo takiego pracownika do urlopu, uregulowane przez przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz. U. Nr 44, poz. 318).Wątpliwość co do wymiaru należnego pracownikowi urlopu po odbyciu służby wojskowej i podjęciu zatrudnienia powstała na tle § 5 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że "pracownikowi, który podjął zatrudnienie z zachowaniem zasad określonych w § 1 lub 2, udziela się urlopu wypoczynkowego za rok bieżący:1) w wymiarze stanowiącym różnicę między wymiarem urlopu przysługującego zgodnie z przepisami o urlopach wypoczynkowych obowiązującymi w zakładzie pracy, w którym jest zatrudniony, a wymiarem urlopu okresowego lub wypoczynkowego przysługującego mu w ostatnim roku służby wojskowej;2) w pełnym wymiarze, jeżeli ze względu na czas trwania służby wojskowej nie przysługiwał mu urlop okresowy lub wypoczynkowy albo urlopu nie wykorzystał w danym roku kalendarzowym z przyczyn przez niego nie zawinionych".Podłoże tej wątpliwości stanowią odmienne zasady nabywania prawa do urlopu w służbie wojskowej i prawa do pracowniczego urlopu wypoczynkowego. Zgodnie bowiem z § 30-32 zarządzenia nr 45 Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 sierpnia 1969 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej (Dziennik Rozkazów MON Nr 17, poz. 73) oraz § 24 zarządzenia nr 14 Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 sierpnia 1970 r. w sprawie odbywania okresowej służby wojskowej (Dziennik Rozkazów MON Nr 7, poz. 33) prawo żołnierza zasadniczej służby wojskowej do należnego mu w czasie służby urlopu okresowego oraz prawo żołnierza okresowej służby wojskowej do przysługującego mu urlopu wypoczynkowego związane są ściśle z latami służby wojskowej, które z reguły nie pokrywają się z latami kalendarzowymi. Natomiast pracownikowi w świetle art. 3 ustawy urlopowej z dnia 29 kwietnia 1969 r. przysługuje prawo do pierwszego urlopu po przepracowaniu roku, a prawo do następnych urlopów - w każdym roku kalendarzowym, w wymiarze określonym w art. 1 tej ustawy.Urlop wypoczynkowy (okresowy) należny w czasie służby wojskowej jest odpowiednikiem pracowniczego urlopu wypoczynkowego. Z tej przyczyny zrozumiałe jest przewidziane w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. potrącenie z pracowniczego urlopu wypoczynkowego urlopu należnego pracownikowi za ostatni rok służby wojskowej, jeżeli urlop ten wykorzystany został w roku podjęcia zatrudnienia. W przeciwnym bowiem razie pracownik korzystałby w tym samym roku kalendarzowym z dwóch urlopów.Gramatyczna wykładnia omawianego przepisu, nakazującego odliczać z wymiaru należnego pracowniczego urlopu wypoczynkowego urlop przysługujący w ostatnim roku służby wojskowej, mogłaby jednak prima facie wskazywać na potrzebę potrącenia urlopu należnego za ostatni rok służby w wypadku, gdy urlop ten wykorzystany został wprawdzie w ostatnim roku służby, lecz w okresie sięgającym roku kalendarzowego poprzedzającego zwolnienie ze służby i podjęcie zatrudnienia.Tej właśnie sytuacji dotyczy przedstawione zagadnienie prawne.Sąd Najwyższy nie podziela powyższej wykładni.Już z treści pkt 2 § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. wynika, że na wymiar urlopu pracowniczego ma wpływ jedynie wykorzystanie urlopu wojskowego "w danym roku kalendarzowym", czyli w bieżącym roku kalendarzowym, za który przysługuje pracownikowi urlop w zakładzie pracy.Przede wszystkim jednak pracownikowi podejmującemu w przepisanych warunkach zatrudnienie po odbyciu służby wojskowej zalicza się - zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220) - okres odbytej zasadniczej lub okresowej służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem, również zatem w zakresie nabycia prawa do pracowniczego urlopu wypoczynkowego i jego wymiaru. Pracownik ten nie może być więc w zakresie uprawnień urlopowych traktowany inaczej niż pozostali pracownicy, którym zgodnie z art. 1 i 3 ustawy urlopowej przysługuje w każdym roku kalendarzowym urlop w pełnym wymiarze.Wykładnia § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin musi być zgodna z zasadami ustalonymi w wymienionych przepisach ustawy urlopowej. Nie może ona zwężać uprawnień urlopowych pracownika ustanowionych w celu umożliwienia prawidłowej, corocznej regeneracji jego sił do pracy. Byłoby to także niezgodne z celem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r., które - jak wynika z jego tytułu - wydane zostało w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi jak w sentencji.