III PZP 23/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wiesławy J. przeciwko Polskiemu Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu - Okręgowemu Zespołowi Gospodarki Turystycznej w O. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 marca 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 124 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ma zastosowanie do żony żołnierza powołanego do czynnej służby w związku z wprowadzeniem stanu wojennego?"powziął następującą uchwałę:Przepis art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1976 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (tekst jedn. Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) ma zastosowanie do żony żołnierza powołanego do czynnej służby wojskowej w związku z wprowadzeniem stanu wojennego. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni była zatrudniona w Okręgowym Zespole Gospodarki Turystycznej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w O., który pismem z dnia 5 stycznia 1982 r. wypowiedział jej umowę o pracę ze skutkiem na dzień 28 lutego 1982 r.Mąż wnioskodawczyni został powołany do czynnej służby wojskowej po wprowadzeniu stanu wojennego.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w O. orzeczeniem z dnia 3 lutego 1982 r. oddaliła odwołanie wnioskodawczyni od wypowiedzenia umowy o pracę. Komisja uznała, że mąż wnioskodawczyni nie odbywa zasadniczej służby wojskowej, a także nie pełni czynnej służby wojskowej w związku z ogłoszeniem mobilizacji bądź w czasie wojny i z tej przyczyny nie ma zastosowania w sprawie art. 124 i 133 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (tekst jedn.: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111). Przeprowadzana w zakładzie pracy redukcja etatów uzasadnia wypowiedzenie wnioskodawczyni umowy o pracę.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie od orzeczenia Komisji Odwoławczej, miał wątpliwość prawną, wyrażoną w pytaniu przedstawionym Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (tekst jedn. Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) zakład pracy może rozwiązać stosunek pracy z żoną żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową wyłącznie z winy pracownicy lub w razie likwidacji zakładu pracy. Przepis ten z mocy art. 133 ust. 1 tej ustawy stosuje się odpowiednio do żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, co oznacza, że żona takiego żołnierza korzysta z ochrony w nim przewidzianej w zakresie stosunku pracy.Zagadnienie, czy z takiej samej ochrony korzysta żona żołnierza odbywającego czynną służbę wojskową w czasie obowiązywania stanu wojennego powstaje na tle treści art. 237 powołanej ustawy, którego nie narusza dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), co wynika bezpośrednio z treści art. 58 dekretu.Wspomniany art. 237 wymienionej wyżej ustawy stanowi, że w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się w zakresie obowiązku służby wojskowej przepisy obowiązujące w czasie wojny, jeśli Rada Państwa wprowadzając stan wojenny nie postanowi inaczej.Rada Państwa uchwałą z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo Państwa (Dz. U. Nr 29, poz. 155) postanowiła w § 2, że w zakresie służby wojskowej w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się przepisy art. 110-117 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Treść przytoczonych przepisów może więc nasuwać wniosek, że art. 124 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie ma zastosowania do żon żołnierzy odbywających czynną służbę wojskową w czasie obowiązywania stanu wojennego. Co więcej, także żołnierz taki nie korzystałby z uprawnień określonych w art. 118 i nast. wymienionych w art. 133 tej ustawy. Zakład pracy zatem mógłby mu w czasie odbywania służby wojskowej wypowiedzieć umowę o pracę, odmówić zatrudnienia po powrocie z tej służby itp. Takie zaś rozumienie rozważanych przepisów prowadziłoby do rozwiązań sprzecznych z celem ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Jeżeli bowiem każdy żołnierz odbywający czynną służbę wojskową korzysta z ochrony w zakresie trwałości stosunku pracy, to jakie racje przemawiałyby zatem za pozbawieniem go tej ochrony w okresie pełnienia czynnej służby wojskowej w czasie stanu wojennego.Rozważenia zatem wymaga, jaka jest rzeczywista treść art. 237 powołanej ustawy, w szczególności co oznacza określenie "w zakresie obowiązku służby wojskowej". Nawiązując do tytułu samej ustawy, którego treść też ogranicza się jedynie do "obowiązku obrony", natomiast w tekście ustawy zawarte są nie tylko obowiązki związane ze służbą wojskową, lecz i uprawnienia żołnierzy i ich rodzin należy dojść do wniosku, że również w art. 237 tej ustawy użycie określenia "w zakresie obowiązku służby wojskowej" oznacza także stosowanie przewidzianych w przepisach obowiązujących w czasie wojny uprawnień żołnierzy czynnej służby i ich rodzin. Nie podważa tego twierdzenia treść § 2 pkt 1 powołanej wyżej uchwały Rady Państwa, który już wyraźnie określa jakie przepisy stosuje się co do zakresu samej służby wojskowej, a więc kto może być do niej powołany, organy właściwe do przeprowadzenia poboru, odroczenia i zwolnienia ze służby, nie dotyczy natomiast uprawnień przysługujących żołnierzom.Z tych przyczyn na postawione pytanie należało odpowiedzieć twierdząco.