III PZP 24/71

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Prokuratora Powiatowego w Ełku i Północnych Zakładów Przemysłu Lniarskiego "Lenpol" w Sz. przeciwko Czesławowi M. i Zygmuntowi-Janowi O. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 lutego 1971 r. III Cr 101/71 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zakładowi pracy, który zgodnie z art. 83 Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Lekkiego wypłacił poszkodowanemu pracownikowi bezzwrotną zapomogę, służy roszczenie zwrotne od osoby, z winy której pracownik uległ wypadkowi przy pracy?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powodowych Zakładów 9.000 zł z 8% od 28 października 1970 r.Sąd ten ustalił, że pozwani w dniu 13 lutego 1970 r. na terenie powodowych Zakładów w czasie przerwy w pracy, gdy spostrzegli, że pracownica tych zakładów Lucyna S. miała nogi owinięte pakułami - dla "żartu" podpalili pakuły na jej nogach. Mimo udzielenia tej pracownicy natychmiastowej pomocy, doznała ona poważnych oparzeń i łączny okres jej niezdolności do pracy wyniósł 179 dni. W związku z tym wypadkiem w pracy powodowe Zakłady wypłaciły Lucynie S. kwotę 4.000 zł tytułem jednorazowego odszkodowania z ustawy wypadkowej oraz 5.000 zł tytułem bezzwrotnej zapomogi, przewidzianej w art. 63 Zbiorowego Układu Pracy dla Przemysłu Lekkiego.Obaj pozwani skazani zostali za ten czyn wyrokiem Sądu Powiatowego w Ełku z 22 kwietnia 1969 r.k.p. 149/69, zatwierdzonym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 4 czerwca 1969 r. KR 1150/69.Sąd Powiatowy uznał więc, że na postawie art. 441 § 3 k.c. powodowym Zakładom służy roszczenie o zwrot kwot, które zobowiązane były wypłacić poszkodowanej tak na podstawie ustawy wypadkowej, jak i na podstawie postanowień zbiorowego układu.Pozwani zaskarżyli wyrok Sądu Powiatowego w części zasądzającej powództwo ponad 4.000 zł, wnosząc o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w tej części. Skarżący zarzucają w rewizji, że świadczenie z tytułu zapomogi nie jest świadczeniem odszkodowawczym i dlatego przepis art. 441 § 1 k.c. nie może mieć tu zastosowania. Ponadto zdaniem skarżących wypadek nie był wypadkiem przy pracy tylko w czasie pracy i dlatego wypłata zapomogi nie była w tym wypadku obowiązkowa.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanych, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. wymienione w sentencji zagadnienia prawne.Sąd Najwyższy udzielił sformułowanej wyżej odpowiedzi negatywnej zważywszy, co następuje:Pozwani z winy swej wyrządzili L.S. szkodę i dlatego w myśl art. 415 k.c. zobowiązani są do jej naprawienia.Przyjmując, że okoliczności, w jakich L.S. doznała szkody istotnie spełniają przesłanki wypadku przy pracy w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 8) w skrócie ustawy wypadkowej, zakład pracy zobowiązany był wypłacić L.S. odszkodowanie przewidziane w art. 11 ustawy wypadkowej.Ponadto w myśl art. 83 układu zbiorowego pracy dla przemysłu lekkiego z 26 listopada 1957 r. - zakład pracy, jeżeli to był poważniejszy wypadek przy pracy, zobowiązany był udzielić poszkodowanej jednorazowej bezpłatnej zapomogi do wysokości 5.000 zł.Tak więc na skutek uszkodzenia ciała doznanego przez L.S. powstały zobowiązania: a) pozwanych wobec L.S. z art. 415 k.c.; b) zakładu pracy wobec tejże poszkodowanej, jedno z art. 11 ustawy wypadkowej i drugie z art. 83 cytowanego układu zbiorowego pracy.Mamy więc jedną wierzycielkę - L.S. i kilku dłużników: zakład pracy i pozwani. Czy i w jakim zakresie można w tym wypadku przyjąć, że jest to zobowiązanie solidarne, należy rozważyć odrębnie dla każdego z wymienionych tytułów prawnych.Nie ulega wątpliwości, że zobowiązanie pozwanych, wynikające z art. 415 k.c. wobec L.S. jest solidarne. Obaj oni ponoszą odpowiedzialność za wspólnie wyrządzoną szkodę czynem niedozwolonym (art. 441 § 1 k.c.).Za tę szkodę odpowiada również zakład pracy, aczkolwiek bez winy i nie na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych, tylko wyłącznie na podstawie ustawy wypadkowej, jeśli to był zarazem wypadek przy pracy. Ponieważ przepisy art. 441 k.c. ze względu na ich usytuowanie w tytule VI księgi III kodeksu cywilnego, dotyczącym czynów niedozwolonych, dotyczą odpowiedzialności z czynów niedozwolonych, może zachodzić wątpliwość, czy można przyjąć na podstawie art. 441 k.c. solidarność zobowiązania zakładu pracy wynikającego z ustawy wypadkowej ze zobowiązaniem pozwanych. Solidarność taka wynika jednak z przepisów tytułu II księgi III kodeksu cywilnego normujących ogólne zasady solidarności zobowiązań, a w szczególności z przepisu art. 368, w myśl którego zobowiązanie może być solidarne, chociażby każdy z dłużników był zobowiązany w sposób odmienny. Można bowiem przyjąć, że zarówno obowiązek pozwanych z art. 415 k.c., jak i obowiązek zakładu pracy z ustawy wypadkowej - to obowiązek naprawienia tej samej szkody, a tylko pozwani zobowiązani są pokryć całość szkody (art. 361 § 2 k.c.), a zakład pracy tylko do wysokości określonej w przepisie art. 11 ustawy wypadkowej. Jest to więc ta sama wierzytelność poszkodowanej, która może ją zrealizować zarówno od pozwanych, jak i od zakładu pracy, od tego ostatniego w granicach określonych w art. 11 ustawy wypadkowej. Ponadto zobowiązanie obu dłużników wynika z ustaw, które łączą obowiązek odszkodowania z samym faktem poniesienia przez poszkodowaną tej samej szkody.Inaczej przedstawia się sprawa, jeżeli chodzi o zobowiązanie zakładu pracy, wynikające z art. 63 cyt. układu zbiorowego.Przede wszystkim zobowiązanie to nie wynika tylko i bezpośrednio z faktu, że pracownik uległ wypadkowi i poniósł szkodę, lecz także z umowy (układu zbiorowego).Poszkodowana, jeżeli w ogóle może dochodzić zapomogi w kwocie 5.000 zł - jak w tym wypadku - to w każdym razie nie od pozwanych - sprawców szkody. Jest to dług tylko zakładu pracy. Zakład pracy i pozwani nie są odnośnie do tego długu zobowiązani w ten sposób, że wierzycielka "może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna" - co w myśl art. 366 § 1 k.c. jest warunkiem uznania, że zobowiązanie jest solidarne.Zobowiązanie więc zakładu pracy wynikające z art. 63 cyt. układu zbiorowego nie jest zobowiązaniem solidarnym z pozwanymi i dlatego przez zapłatę tego zobowiązania zakładowi pracy nie służy roszczenie zwrotne do sprawców szkody. Nie może tu mieć zastosowania nie tylko przepis art. 441 § 3 k.c., ale także przepis art. 376 § 1 k.c.Nie może też mieć z tej samej przyczyny zastosowania do tej sytuacji przepis art. 518 § 1 k.c. dotyczący zapłaty długu przez wyrękę przez osobę trzecią, albowiem zakład pracy ani nie spłacił "cudzego długu", ani nie działał za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela. Zakład pracy spłacił swój dług i zgoda dłużnika innego zobowiązania była bezprzedmiotowa.Zakład pracy znalazł się w tej sytuacji, że zobowiązany był wypłacić poszkodowanej zapomogę w następstwie zawinionego działania pozwanych. Mógłby się więc nasuwać wniosek, że zakładowi pracy służy w stosunku do sprawców szkody roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 415 k.c. Jednak i taki wniosek byłby niesłuszny. Działanie sprawcy było skierowane przeciw L.S. i z art. 415 k.c. odpowiadają oni za szkodę jej wyrządzoną. Odpowiadają oni tylko za normalne następstwa działania (art. 361 § 1). Fakt, że zakład pracy wypłacił poszkodowanej zapomogę nie jest normalnym następstwem działania sprawców. Obowiązek tej zapłaty wynikał z umowy (układu zbiorowego).Rozważania te prowadzą do wniosku, że brak podstawy prawnej do żądania zakładu pracy od sprawców wypadku przy pracy zwrotu kwoty wypłaconej poszkodowanej w wypadku tytułem zapomogi, przewidzianej w art. 63 układu zbiorowego pracy dla przemysłu lekkiego.